III SA/Gl 1211/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2016 r. tutejszy Sąd oddalił skargę na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. Wraz ze skargą kasacyjną od tego wyroku, strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku złożonego na druku urzędowego formularza PPF wnioskodawca oświadczył, że wszystkie jego rachunki bankowe zostały zajęte w toku postępowania egzekucyjnego. Nie posiada on żadnych oszczędności i jest aktualnie bankrutem. W ostatnim czasie wnioskodawca był zmuszony zaciągać kredyty "chwilówki". Ponieważ nie miał on środków na podstawowe utrzymywanie siebie i swojej rodziny. Wnioskodawca pozostaje w trzyosobowym gospodarstwie domowym razem ze swoją żoną E. S. i synem J. ([...] lat). Na dochód jego rodziny, wg jego oświadczenia, składa się: wynagrodzenie jego żony w kwocie 2.200 zł netto oraz kwota około 6.000 zł miesięcznie z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni [...] m2. Aktualnie w dalszym ciągu spłacany jest kredyt, który finansował zakup tego domu. Rata kredytowa wynosi około 2.500 zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada ponadto żadnych ruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Wnioskodawca oświadczył, że posiada wiele zaległości płatniczych: w ZUS (około 30.000 zł); operator komórkowy (około 12.000 zł); zaległości za czynsz (około 8.000 zł) i zaległości komornicze na kwotę około 80.000 zł. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 14 listopada 2016 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało w szczególności na celu udokumentowanie warunków zaciągnięcia licznych kredytów i wskazanie warunków oraz sposobu ich spłaty. Należało również wykazać aktualną kondycję finansową żony wnioskodawcy. W odpowiedzi na to wezwanie do akt wpłynęły: zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia żony wnioskodawcy; umowy kredytowe oraz dokumenty obrazujące tok postępowania egzekucyjnego; deklaracje podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r. – wnioskodawcy i jego żony; deklaracje VAT – 7 za okres od sierpnia 2016 r. do października 2016 r.; dokumenty księgowe obrazujące obrót w formie skarżącego za okres od sierpnia 2016 r. do października 2016 r. Zaznaczyć należy, że prawomocnym postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 14 grudnia 2015 r. został częściowo uwzględniony wniosek skarżącego o zwolnienie go od kosztów sądowych – zwolniono go z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w zakresie każdorazowej opłaty przekraczającej kwotę 500 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R. C., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny. Uwzględniając fakt, że obowiązuje prawomocne postanowienie tutejszego Sądu z dnia 14 grudnia 2015 r., zwalniającego wnioskodawcę z obowiązku uiszczania każdorazowej opłaty sądowej w kwocie przekraczającej 500 zł, niniejszy wniosek należy de facto rozpoznać, jako wniosek o zmianę ww. postanowienia. Stosownie do art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania, w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie zdołał wykazać, że spełnia przesłanki ustawowe skutkujące uwzględnieniem jego wniosku w całości. Jednocześnie brak jest więc podstaw do zmiany prawomocnego postanowienia tutejszego Sądu z dnia 14 grudnia 2015 r. w przedmiocie prawa pomocy. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że działalność gospodarcza w 2015 r. przyniosła mu dochód w wysokości 28.018,15 zł. Z kolei deklaracje VAT-7 za okres od sierpnia 2016 r. do października 2016 r. wskazuje na to, że przedsiębiorstwo skarżącego wykazuje regularny i stały obrót. Faktem jest, że obrót nie wskazuje na dochód przynoszony przez firmę, lecz na jej aktywność, funkcjonowanie w obrocie gospodarczym. Z kolei analiza zapisów w rejestrze zakupów i sprzedaży (za okres od sierpnia 2016 r. do października 2016 r.) wskazuje na stabilne funkcjonowanie przedsiębiorstwa wnioskodawcy. Czynności gospodarcze, zakwalifikowane, jako sprzedaż wykazują wyraźną kwotową przewagę nad czynnościami zakwalifikowanymi, jako zakup. Ponadto, zauważyć należy, że wynagrodzenie żony wnioskodawcy, zgodnie z analizą przedstawionych materiałów źródłowych nie wynosi 2.200 zł, lecz około 4.000 zł netto (zaświadczenie pracodawcy). Brak jednocześnie jakichkolwiek danych, że wynagrodzenie to jest przedmiotem zajęć komorniczych. Żona wnioskodawcy zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony (zaświadczenie jej pracodawcy z dnia 5 grudnia 2016 r.). Odnośnie obciążeń finansowych wynikających z obowiązku spłaty zadłużenia kredytowego stwierdzić należy, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że wnioskodawca nie zdołał wykazać, aby jego sytuacja majątkowa uległa w rzeczywistości pogorszeniu w stosunku do jej stanu z grudnia 2015 r. Nadal aktualna jest bowiem konstatacja, że kwota 500 zł, jest kwotą możliwą do wygospodarowania przez stronę w tym postępowaniu. W związku z powyższym, brak jest, w ocenie rozpoznającego wniosek, podstaw do uwzględnienia jego wniosku o zmianę postanowienia Sądu z dnia 14 grudnia 2015 r. Postanowieniem tym bowiem przyznano wnioskodawcy prawo pomocy poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 500 zł. Aktualnie również należy uznać, że w świetle materiału źródłowego przedstawionego przez wnioskodawcę, nadal brak jest podstaw do przyjęcia, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, gdyż posiada jednak dochód z działalności gospodarczej a także jego żona uzyskuje stały dochód w kwocie 4.000 zł miesięcznie. Dlatego wnioskodawca mając stały dochód miesięczny powinien partycypować w kosztach sądowych. Podkreślić należy, że wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r. II OZ 678/09). Uiszczenie kwoty 500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej nie powinno narazić wnioskodawcy na uszczerbek w utrzymaniu koniecznym, zarówno jego samego, jak i jego rodziny. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 165 i 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.