III SA/Gl 1212/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 12 listopada 2009 r., nadesłanym do tut. Sądu w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 200,00 zł, skarżąca J.S. domagała się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W jego uzasadnieniu podała, iż zamieszkuje u syna, gdzie zajmuje jeden pokój o pow. 12 m2. Nie posiada żadnego majątku, w tym oszczędności i nieruchomości oraz przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Jedynym źródłem jej utrzymania jest świadczenie przedemerytalne w wysokości 695,66 zł netto - na dowód czego dołączyła kserokopię decyzji ZUS wydaną w tym przedmiocie. Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 27 stycznia 2010 r. zobowiązano skarżącą do uzupełnienia złożonego wniosku przez: - udokumentowanie (odpisem z księgi wieczystej lub kopią stosownego aktu notarialnego) do kogo należy nieruchomość położona w miejscowości B., gmina N. i na jakich zasadach strona z niej korzysta (w tym zakresie należało również przedkładając aktualny wypis z rejestru gruntów wskazać wielkość posiadanego gospodarstwa rolnego); - nadesłanie odpisu lub kserokopii składanych w okresie ostatnich dwóch lat kalendarzowych zeznań podatkowych, natomiast w przypadku gdyby zeznanie za 2009 r. nie zostało jeszcze złożone należało przesłać wystawioną przez ZUS deklarację PIT-40A lub zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu oraz o wysokości dokonanych odliczeń; - złożenie oświadczenia o stanie rodzinnym, albowiem rubryka nr 6 formularza nie została wypełniona, w tym zakresie należało ponadto wyjaśnić czy skarżąca jest osobą samotną czy też pozostaje w związku małżeńskim - brak bowiem było jakichkolwiek informacji w tym zakresie; - nadesłanie odpisów lub kserokopii dokumentów obrazujących wielkość miesięcznie ponoszonych w związku z kosztami utrzymania domu wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, podatek od nieruchomości, telefon itp., oraz wskazanie kto i w jakiej wysokości w nich partycypuje; - sprecyzowanie czy skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo z synem z uwagi na fakt wspólnego zamieszkiwania, w przypadku odpowiedzi twierdzącej należało wskazać posiadane przez syna oraz osoby z nim zamieszkujące poszczególne składniki majątku ruchomego, a także nieruchomości, oszczędności oraz źródła i wysokość uzyskiwanych dochodów (rubryki nr 8 i nr 10 formularza nie zostały bowiem wypełnione). Jak wynika z akt sprawy wezwanie to doręczono pod wskazany adres w dniu 5 lutego 2010 r. Do dnia dzisiejszego żądane dokumenty źródłowe nie zostały jednak nadesłane. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Skarżąca nie wykazała bowiem w dostateczny i przekonujący sposób jakoby nie była w stanie ich ponieść. Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Podobnie art. 252 § 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich sytuacji rodzinnej tudzież majątkowej oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca do dnia dzisiejszego nie wykonała wezwania z dnia 27 stycznia 2010 r., stąd weryfikacja złożonego w tym zakresie oświadczenia nie była możliwa, podobnie jak niemożliwym było ustalenie jaki uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącej spowoduje uiszczenie występujących w sprawie opłat sądowych i wydatków. Orzekanie na podstawie niekompletnego materiału dowodowego nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne zwłaszcza w sytuacji pominięcia określonych informacji dotyczących w szczególności posiadania gruntów rolnych, na rzecz których strona domagała się przyznania stosownych płatności. Okoliczność ta rzutuje bowiem na ocenę wiarygodności złożonych oświadczeń, które i tak okazały się niepełne. Skarżąca nie podjęła się przecież próby wyjaśnienia prowadzonego z synem gospodarstwa domowego, w tym osób które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują partycypując w kosztach jego utrzymania, których wysokość również nie została podana. Zamieszkiwanie pod jednym adresem łączy się zazwyczaj z ponoszeniem wspólnych wydatków związanych z utrzymaniem domu. Dotyczy to także sytuacji, gdy rodzice zamieszkują razem z dorosłymi już dziećmi. Trudno wtedy uznać, że prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe zwłaszcza, że nie zostało to w żaden sposób wykazane. Za takim stanowiskiem przemawia zresztą regulacja zawarta w art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, iż rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Należy wówczas oczekiwać, iż w przypadku braku posiadania stosownych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego niezbędnej pomocy i wsparcia poszukiwać będą w pierwszej kolejności u członków swojej najbliższej rodziny. Wobec powyższego przyjąć należało, iż J.S. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05). W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.