III SA/Gl 1234/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Wiesner (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska – Kyć, Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2012 r. przy udziale – sprawy ze skargi "A" sp. z o.o. w T. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych (odmowy udostępnienia uwierzytelnionych odpisów akt sprawy o przyznanie płatności) 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. na rzecz strony skarżącej kwotę [..] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. utrzymał w mocy postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z dnia [...] r. nr [...] odmawiające udostępnienia uwierzytelnionych odpisów akt sprawy o przyznanie płatności do gruntów rolnych za 2007 r. Powołane postanowienie zostało wydane w konsekwencji złożenia pismem z dnia [...] r. przez "A" Sp. z o.o. w T. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. wniosku o udostępnienia uwierzytelnionych odpisów akt sprawy o przyznanie płatności do gruntów rolnych za 2007 r. Jako podstawę prawną wniosku wskazano art. 73 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r., Nr. 98, poz. 1071 z późn.zm. dalej Kpa). We wniosku wskazano konkretne karty akt sprawy, o których udostępnienie wnioskowano, zaś jako uzasadnienie podano interes strony, a w szczególności stworzenie możliwości analizy całego zebranego w sprawie materiału. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. odmówił udostępnienia uwierzytelnionych odpisów akt sprawy o przyznanie płatności do gruntów rolnych za 2007 r. Postanowienie to zostało doręczone stronie w dniu [...] r. , a wydano je w oparciu o art. 73 § 1 i 2 Kpa i art. 74 § 2 Kpa. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 73 § 1 Kpa organ administracji publicznej w każdym stadium postępowania obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów, zaś zgodnie z art. 73 § 2 Kpa strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. W ocenie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. za ważny interes, na który powołuje się strona nie może być uznane "stworzenie możliwości analizy całego zebranego w sprawie materiału", gdyż istnieje możliwość zapoznania się z dokumentami w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR. Z możliwości tej skorzystał w dniu [...] r. pełnomocnik strony. Na powyższe postanowienie Strona w dniu [...] r. złożyła zażalenie powołując się na art. 74 § 2 Kpa oraz domagając się jego uchylenia i nakazanie organowi wydania wnioskowanych dokumentów. Zaskarżonemu postanowieniu Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. Strona zarzuciła naruszenie art. 9 i art. 73 Kpa. W ocenie Strony organ administracyjny błędnie nie dopatrzył się istnienia ważnego interesu uznając, że wystarczające jest same w sobie zapoznanie się z treścią dokumentów w siedzibie organu. Odwołując się do judykatury odnośnie stanowiska zajętego w sprawie Strona stwierdziła, iż jako ważny interes strony należy rozumieć już samą potrzebę posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów, które mogą być wykorzystywane w konkretnej sprawie administracyjnej. Wnioskodawca jest stroną postępowania, w ramach którego chciał uzyskać uwierzytelnione kopie. Poza oceną organu administracyjnego pozostaje czy odpisy mogą być w rzeczywistości przydatne do wykazania lub przedstawienia określonych okoliczności, uzasadnienia zajmowanego stanowiska, poparcia przedstawionych argumentów. Nadto Strona wskazała, iż to na organie ciąży obowiązek należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków oraz czuwanie nad tym by strona biorąca udział w postępowaniu nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, a to w odniesieniu do treści art. 9 Kpa. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. po rozpatrzeniu zażalenia Strony utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji podzielając pogląd prawny w nim przedstawiony, a równocześnie nie znajdując podstaw do przyjęcia stanowiska Strony przedstawionego w złożonym zażaleniu. W uzasadnieniu swego stanowiska organ odnosząc się do uzasadnienia wniosku, gdzie strona jako powód ubiegania się o uwierzytelnione odpisy dokumentów podała stworzenie możliwości analizy całego materiału zebranego w sprawie, powołał się na treść art. 73 Kpa, który reguluje dwie odrębne sytuacje, a to w § 1 nakłada na organ administracji publicznej obowiązek umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów, zaś w § 2 daje stronie postępowania uprawnienie żądania uwierzytelnienia sporządzonych przez nią odpisów lub wydania jej uwierzytelnionych odpisów, jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Organ wskazał, iż strona w dniu [...] r. zapoznała się z aktami sprawy, co potwierdziła w protokole ze złożenia przez stronę wyjaśnień i zapoznania się z aktami sprawy. W ocenie organu w tej dacie nie istniały ograniczenia możliwości sporządzania odpisów i notatek. Dokonując takiej interpretacji przywołanego przepisu organ odwołał się do orzeczeń sądów administracyjnych. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 9 Kpa, organ wskazał, iż przepis ten nakłada na organ administracji publicznej obowiązek udzielania stronom informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, które mają znaczenie dla ustalenia praw i obowiązków strony postępowania. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ wskazał, że obowiązek ten przejawia się w powinności organu poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione, tak by strona była chroniona przed skutkami nieznajomości prawa. Obowiązki organu w zakresie informowania strony nie mogą być jednak utożsamiane z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielenia porad prawnych czy też instruowania stron, co do optymalnego sposobu postępowania. Strona skargą z dnia [...] r. zaskarżyła powyższe postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i zarzuciła naruszenie przepisu art. 9 i art. 73 Kpa oraz wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] r. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, iż zastosowana w uzasadnieniu postanowienia argumentacja jest chybiona. Pełnomocnik strony przeglądając akta nie miał możliwości sporządzania odpisów akt. Żądane przez stronę kopie akt dotyczą dokumentów wytworzonych przez organ, a sporządzone odręcznie notatki nie zastąpią wiernej kopii dokumentu, tym bardziej, iż organ w trakcie przeglądania przez stronę akt nie wskazał na możliwość sporządzenia ich kopii. Strona, gdyby posiadała uwierzytelnione kopie wskazanych dokumentów mogłaby dokonać konsultacji ich treści bez udziału przedstawiciela organu. Strona również podkreśliła, iż ważny interes strony nie przejawia się jedynie w wykorzystaniu uwierzytelnionego odpisu dokumentu w innym postępowaniu lub przedłożenia innemu organowi. W ocenie Skarżącej, zgodnie z treścią art. 73 Kpa obowiązkiem organu było ustalenie czy z żądaniem wydania uwierzytelnionego odpisu wystąpiła strona postępowania oraz dokonanie w ramach uznania administracyjnego oceny, czy wskazane przez stronę okoliczności i ich uzasadnienie wskazują na ważny interes w uzyskaniu dokumentów. Odwołując się w interpretacji sformułowania "ważny interes strony" Skarżąca powołała się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie jest natomiast w ocenie Skarżącej istotne i pozostaje poza oceną organu administracyjnego, czy odpisy mogą być w rzeczywistości przydatne do wykazania lub przedstawienia określonych okoliczności, uzasadnienia zajmowanego stanowiska lub poparcia argumentacji. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu swego stanowiska organ powołał się na ustalenia faktyczne i rozważania prawne zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Równocześnie w treści skargi, w ocenie organu nie podniesiono żadnych nowych argumentów, do których nie odniesiono się już w postępowaniu. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C. nie naruszył wskazanych w skardze przepisów prawa tj. art.9 Kpa. Organ zdefiniował pojęcie "uwierzytelnienie" i podjął polemikę z interpretacją określenia "ważny interes strony" przyjętego przez Skarżącą oceniając, iż sama potrzeba posiadania uwierzytelnionego odpisu dokumentu z akt sprawy nie jest wystarczającym uzasadnieniem do zgłoszeni takiego wniosku. Zadaniem organu w trakcie toczącego się postępowania jest przekazanie stronie niezbędnych informacji, na podstawie których strona będzie mogła zdecydować o swych działaniach. Wobec powyższych wywodów Dyrektor stwierdził, że nie naruszono treści art. 9 Kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustrojów sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, a to zgodnie z art. 1 § 2 powołanej ustawy. Oznacza to, że w badaniu w postępowaniu sądowo-administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Dodać również należy, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwaną dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z przepisu tego wynika, że niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze sąd z urzędu bada, czy nie nastąpiło naruszenie prawa materialnego lub procesowego skutkujące koniecznością usunięcia zaskarżonego aktu z obrotu przez jego uchylenie lub stwierdzenie nieważności. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Dokonując badania zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia z wyżej wskazanymi przepisami prawa należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ można organom administracji publicznej skutecznie zarzucić, iż przy rozstrzyganiu sprawy naruszyły obowiązujące przepisy prawa. Organy obu instancji uznały, że Skarżąca nie wykazała, na czym polega jej ważny interes w uzyskaniu uwierzytelnionych odpisów akt sprawy. Z takim poglądem nie można się zgodzić. Udostępnianie stronie akt postępowania administracyjnego reguluje przepis art. 73 Kpa. Przewiduje on dwa odrębne stany faktyczno-prawne i związane z nimi obowiązki organu administracji publicznej. Zgodnie z § 1 organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie w każdym stadium postępowania przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Natomiast na podstawie § 2 strona może żądać uwierzytelnienia sporządzanych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Przepis art. 73 § 1 Kpa, przyznaje stronom postępowania administracyjnego prawo do przeglądania akt sprawy, prawo do sporządzania z nich notatek lub odpisów. Na podstawie tego przepisu organ nie ma obowiązku sporządzania wskazywanych odpisów i dostarczania ich stronom. W konsekwencji, na podstawie tego przepisu stronie nie przysługuje prawo do żądania, aby organ administracji sporządził dowolnie określone przez stronę odpisy dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i dostarczył je stronie. Strona postępowania może domagać się natomiast uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów dokumentów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy odpisów uwierzytelnionych, ale tylko wtedy, gdy uzasadni to swoim ważnym interesem (art. 73 § 2 kpa). Obowiązek sporządzania uwierzytelnionych odpisów i przesłania ich stronie obciąża organ administracji. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że wniosek Skarżącej sformułowany, jako wniosek o przesłanie jej uwierzytelnionych odpisów wskazanych dokumentów z akt postępowania administracyjnego, obejmował żądanie oparte na art. 73 § 2 Kpa, a więc żądanie wydania uwierzytelnionych odpisów, a przepis ten stanowi podstawę oceny wniosku skarżącego. W konsekwencji, strona żądając doręczenia uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy ma obowiązek wykazać w tym swój ważny interes. Ustalenie ważnego interesu strony należy do organu administracji. Ważnym interesem strony, może być posiadanie uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów tak dla potrzeb prowadzonego postępowania, jak i w celu wykorzystania ich w innych postępowaniach(wyrok NSA z 23.01.1998 r., sygn. akt I SA/Łd 770/96, LEX nr 31771, wyrok NSA z dn.2.09.2009r. sygn. akt 19/09, lex 596684, wyrok WSA w Warszawie z dn.5.11.2010r. sygn. akt II SA/Wa 065/10 lex 75512). Przedstawione przez Skarżącą uzasadnienie żądania przesłania uwierzytelnionych materiałów postępowania chęcią analizy całego materiału zebranego w sprawie i dokonania konsultacji z osobami posiadającymi wiadomości specjalne jest wystarczającym uzasadnieniem ważnego interesu strony. Analiza akt administracyjnych wskazuje, że żądane przez Skarżącą dokumenty (strona od 33 do 36, od 46 do 53, od 118 do 123, od 127 do 130 akt postępowania) obejmują również dokumenty wytworzone przez organ w toczącym się postępowaniu (wykaz gruntów przejętych od komornika, notatka służbowa), w tym zawierające kolumny danych, których nie można poddać analizie ad hoc. Nie budzi zatem wątpliwości w rozpoznawanej sprawie, że strona żądając wydania uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt sprawy legitymowała się ważnym interesem strony. Przytoczony wyżej przepis, tak w świetle orzecznictwa, jak również poglądów doktryny, stanowi realizację zasady względnej jawności akt postępowania, które to uprawnienie przysługuje wyłącznie stronie i uczestnikom postępowania na prawach strony (J. Borkowski – Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2006 r., str. 382). W realiach niniejszej sprawy stwierdzić należy, że Skarżąca jest stroną postępowania, w ramach którego chciała uzyskać uwierzytelnione kserokopie, a zatem już z tego względu miała ona ważny interes w uzyskaniu tych odpisów. Dokonując ponownej oceny wniosku Skarżącej organ winien poddać analizie treść wniosku i wykazane w nim dokumenty uwzględniając treść powyższych rozważań oraz fakt, iż w ocenie Sądu Skarżąca wykazała ważny interes w posiadaniu wnioskowanych dokumentów. Natomiast nie jest istotne i pozostaje poza oceną zarówno organów administracyjnych, jak i Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, czy żądane odpisy (uwierzytelnione kserokopie) mogą być w rzeczywistości przydatne do wykazania lub przedstawienia określonych okoliczności, uzasadnienia zajmowanego stanowiska lub też poparcia przedstawianych argumentów. Ocena taka może mieć miejsce jedynie w postępowaniu, w którym skarżący ma zamiar posłużyć się przedmiotowymi odpisami. Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze zarzutu naruszenia art. 9 Kpa należy stwierdzić, iż w rozpoznawanej sprawie do takiego naruszenia nie doszło. Art. 9 Kpa zawiera skierowany do organów administracji obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, nie może on jednak być rozumiany zbyt szeroko. Organ obowiązany jest informować stronę w zakresie prawa administracyjnego materialnego i procesowego, nie można jednak oczekiwać, że organ będzie doradcą prawym strony, gdyż to naruszałoby zasadę bezstronności i obiektywizmu (wyrok NSA W-wa z dn.17.06.2011r. sygn. akt I OSK 1102/10,lex 992475). Nie można również oczekiwać od organu, jak to sugeruje w skardze strona skarżąca, że organ ten winien informować stronę uprzednio o istniejących technicznych możliwościach dokonywania kopiowania dokumentów z akt sprawy, a kwestie te nie są przedmiotem regulacji wyżej powołanego przepisu. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy zasądzając kwotę 357 zł na rzecz Skarżącej (100 zł - wpis, 17 zł - opłata skarbowa od pełnomocnictwa, 240 zł - koszty zastępstwa przez radcę prawnego).