III SA/Gl 1234/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2016 r. tutejszy Sąd oddalił skargę L. J. na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. Wraz ze skarga kasacyjną od tego wyroku skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że działalność gospodarczą prowadzi od 1991 r. W związku z prowadzonym przez organy podatkowe postępowaniem, będącym przedmiotem skargi, utracił płynność finansową. Obroty firmy spadły, a w tej sytuacji nie ma z czego spłacać zaciągniętych kredytów. W związku z tym, że bank zablokował rachunek wnioskodawcy, utracił on większość klientów, a zatrudnienie zredukował z dziesięciu do czterech osób. W chwili obecnej firma strony skarżącej nie przynosi dochodów, a w konsekwencji skarżący nie ma środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na opłacanie zaległości podatkowych. Grozi mu upadłość i zajęcie całego majątku, na który przez całe życie pracował. W oświadczeniu o stanie rodzinnym oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną W. J. Razem z żoną pobierają świadczenia emerytalne w kwocie 2.678,04 zł i 2.056,80 zł. Dodatkowo prowadzą własne firmy, z których uzyskują odpowiednio następujące dochody: 6.767 zł i 4.437,56 zł. Ponadto z tytułu wynajmu lokalu uzyskują miesięcznie 1.400 zł. Jednocześnie wydatki wspólnego gospodarstwa wnioskodawca oszacował w następujący sposób: raty kredytu zaciągniętego na działalność (ok. 3.000 zł z odsetkami), media związane z utrzymaniem domu (ok. 1.700 zł), koszty leczenia (ok. 700 zł), zadłużenie na karcie kredytowej (ok. 20.000 zł), spłata zadłużenia podatkowego za 2012 r. po obniżeniu (3.000 zł). Natomiast jako składniki obciążonego hipotecznie majątku wymienił: dom w zabudowie szeregowej o pow. [...] m2, mieszkanie własnościowe o pow. [...] m2, lokal firmowy (biuro i magazyn) o pow. [...] m2, [...] udziału w lokalu użytkowym w Z. o pow. całkowitej [...] m2, nieruchomość rolną o pow. [...] ha oraz działkę gruntu o pow. [...] m2 wraz ze starym budynkiem gospodarczym (odpisy z ksiąg wieczystych). Ponadto strona posiada objęte zastawem skarbowym samochody: osobowy marki Audi A6 z 2003 r. oraz dostawczy marki Ford Transit rocznik 2003 (zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z.), a także wolny od zajęć samochód marki Renault Kangoo z roku 2004 i środki pieniężne w łącznej kwocie 1.090,93 zł. Dodatkowo przysługują mu wierzytelności w łącznej kwocie 392.500 zł, z czego 198.890 zł na skutek nieskutecznej windykacji są już nie do odzyskania. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono kserokopie następujących dokumentów: podatkową księgę przychodów i rozchodów prowadzonej przez skarżącego działalności wraz z deklaracjami VAT-7 i ewidencją środków trwałych za ostatnie trzy miesiące; bilans wraz z rachunkiem zysków i strat za 2015 r. Firmy Handlowej A L. J.; podatkową księgę przychodów i rozchodów prowadzonej w 2015 r. przez żonę działalności wraz z informacją z CEIDG; decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. rozkładające na raty zaległości w podatku VAT; zeznania podatkowe za 2014 i 2015 r. wraz z rocznym obliczeniem podatku przez organ rentowy; wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące; faktury VAT dokumentujące niektóre wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku L. J., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, Lex nr 1405477). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją rzeczywiście uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że wnioskodawca z własnej inicjatywy wykazał w sposób dostateczny aktualną sytuacje finansową, zarówno swoją, jak i swojej małżonki, z którą tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Przechodząc do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stwierdzić należy, że skarżący nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W treści urzędowego formularza zadeklarował bowiem dochody, które wraz z dochodami żony wynosiły 17.339,40 zł netto, natomiast wydatki związane z utrzymaniem domu i leczeniem oszacował w następujący sposób: raty kredytu zaciągniętego na działalność (ok. 3.000 zł z odsetkami), media związane z utrzymaniem domu (ok. 1.700 zł), koszty leczenia (ok. 700 zł), zadłużenie na karcie kredytowej (ok. 20.000,00 zł), spłata zadłużenia podatkowego za 2012 r. po obniżeniu (3.000 zł). Należy jednak zauważyć, że nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy ocenić bez wątpienia wymienioną wśród wydatków ratę kredytu w kwocie ok. 3.000 zł z odsetkami, ponieważ w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (tak w postanowieniu NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Powyższe dotyczy również posiadanego zadłużenia na karcie kredytowej. Tym bardziej, że jak ustalono z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych skarżący i jego żona poza świadczeniami emerytalnymi w wysokości 2.678,04 zł i 2.056,80 zł, wynajmują też lokal, z którego uzyskują miesięcznie stały dochód w kwocie 1.400 zł. Nie należy również tracić z pola widzenia istotnej okoliczności – wszak wnioskodawca i jego zona prowadzą własne firmy. Oboje małżonkowie posiadają więc dodatkowe źródło dochodów obok swoich świadczeń emerytalnych. Firma Handlowa A L. J. w 2015 r. wypracowała przychód rzędu 4.587.189,34 zł (rachunek zysków i strat), natomiast za pierwszy kwartał bieżącego roku jej przychód wynosił 1.108.834,94 zł (podatkowa księga przychodów i rozchodów), a podstawa opodatkowania dla celów podatku VAT kształtowała się następująco: 372.436 zł (styczeń 2016 r.), 246.003 zł (luty 2016 r.), 493.285 zł (marzec 2016 r.). Podkreślić należy, że deklaracje te nie wskazują bezpośrednio na dochód uzyskiwany przez firmę wnioskodawcy, lecz wskazują na obrót generowany prze jego firmę, fakt aktywności gospodarczej oraz jej dynamiki. Z danych tych wynika, że firma prowadzona przez skarżącego funkcjonuje z powodzeniem na rynku. Z kolei prowadzone przez żonę skarżącego usługi [...] w 2015 r. przyniosły przychód w kwocie 58.404 zł (podatkowa księga przychodów i rozchodów). Wprawdzie od 1 stycznia 2016 r. żona skarżącego zawiesiła działalność gospodarczą (informacja z CEIDG), niemniej jednak jej rachunki bankowe na dzień 1 stycznia 2016 r. wykazywały saldo początkowe rzędu 3.906,21 zł i 3.194,32 zł. Podobnie rachunek bankowy prowadzonej przez skarżącego firmy wykazywał saldo dodatnie: 25.922,88 zł (na dzień 27 stycznia 2016 r.), 36.446,18 zł (na dzień 24 lutego 2016 r.) oraz 49.643,94 zł (na dzień 30 marca 2016 r.). Natomiast rachunek osobisty skarżącego na dzień 27 marca 2016 r. wykazywał saldo dostępne w kwocie 28.792,33 zł. W tej sytuacji powoływanie się na wysokość należnego od wniesionej skargi kasacyjnej wpisu nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Powyższe dane wskazują na to, że wnioskodawca, ani jego małżonka z pewnością nie są osobami, które można zaliczyć do podmiotów ubogich, które spełniają przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., skutkujące uwzględnieniem ich wniosku – nawet w części. Ponoszenie kosztów sądowych w sprawie z pewnością nie narazi na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu wnioskodawcy, ani jego żony. Jak stwierdzono już na wstępie uzasadnienia, instytucja prawa pomocy nie może chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż jej celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk oraz Marta Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.