III SA/Gl 1255/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. S.(S.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odpowiedzialność osoby trzeciej) w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500,00 zł Strona skarżąca – I. S. złożyła w dniu 27 sierpnia 2012 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego z urzędu. Uzasadniając swoje żądania Strona skarżąca stwierdziła, że nie jest w stanie opłacić wpisu. Podniosła, iż utrzymuje się jedynie z renty rolniczej w kwocie 700 zł. Jest osobą w podeszłym wieku, niedawno przeszła kolejną operację stawu biodrowego. Z uwagi na kłopoty z poruszaniem oraz stan zdrowia wymaga stałej opieki, którą zapewnia jej syn z synową. Oświadczyła, iż większość pieniędzy które otrzymuje wydaje na leki, opał, energię i jedzenie, przy czym nie zawsze wystarcza jej na zakup żywności i w tym zakresie również korzysta z pomocy rodziny. Pismem z dnia 6 września 2012 r. I.S. została wezwana do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - przedłożenie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych z tytułu utrzymania domu wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon oraz podatek od nieruchomości; - udokumentowanie stosownymi fakturami VAT, rachunkami lub paragonami wystawionymi przez przychodnie, szpitale albo apteki ponoszonych na leczenie wydatków, natomiast w przypadku ich nieposiadania należało przedstawić zaświadczenie lekarskie potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków, regularnego poddawania się odpłatnym świadczeniom leczniczym lub opiece osób trzecich; - nadesłanie odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych dochodów w postaci przekazów pocztowych czyli tzw. "odcinków" z pobieranych świadczeń emerytalno-rentowych za ostatni miesiąc albo decyzji o ich przyznaniu; - przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zawierającego informację o wszystkich osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy; - udokumentowanie (odpisem z księgi wieczystej oraz kopią stosownego aktu notarialnego) do kogo należy nieruchomość wskazana jako adres zamieszkania i jaka jest jej powierzchnia; - wyjaśnienie czy skarżąca zamieszkuje wspólnie z synem i synową (w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej należało przedłożyć stosowne dokumenty źródłowe obrazujące posiadany przez syna i synową majątek, tj. nieruchomości, oszczędności czy przedmioty o wartości powyżej 3000 euro, a także źródła i wysokość uzyskiwanych przez syna i synową dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy, dodatkowo należało nadesłać zeznania podatkowe złożone przez syna i synową za ubiegły rok podatkowy); - przedłożenie stosownych dokumentów źródłowych wskazujących na stan cywilny wnioskodawcy. Strona skarżąca w piśmie z dnia 8 października 2012 r. wyjaśniła, iż nie posiada żadnego majątku, pomoc dzieci pozwala jej egzystować, mieszka w domu należącym do jej syna. Wskazała, iż należna jej emerytura przelewana jest na rachunek bankowy, z którego wyciągu nie pobiera. Do pisma dołączyła następujące dokumenty: karty informacyjne leczenia szpitalnego z dnia 2 i 20 sierpnia 2012 r. obrazujące jej stan zdrowia, wypis z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS, na podstawie którego uznano ją za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym oraz okresowo niezdolną do samodzielnej egzystencji wraz z decyzją o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego w kwocie 195,67 zł do pobieranej emerytury, która wynosi 922,97 zł. Załączyła również kopię rachunków za energię elektryczną które wynoszą odpowiednio: za maj 2012 r. - 223,76 zł, za lipiec 2012 r. - 14,72 zł oraz za sierpień 2012 r. - 43,82 zł. Do akt sprawy dołączono również potwierdzenie zapłaty raty pożyczki w kwocie 212,04 zł. Strona skarżąca oświadczyła także, że nie poradziła by sobie bez pomocy syna i synowej, którzy mieszkają "dwa domy dalej". Jednocześnie I.S. została poinformowana, że odpowiedzi na opisane wezwanie oczekuje się w terminie 7 dni od daty doręczenia, a brak zastosowania się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej P.p.s.a.). Postanowieniem z dnia 23 października 2012 r., referendarz sądowy odmówił przyznania Stronie skarżącej prawa pomocy. I. S. pismem z dnia 6 listopada 2012 r. złożyła sprzeciw podnosząc, iż jej zdaniem wykazała należycie swoją sytuację ekonomiczną, stwierdziła, iż dzieci, synowa i wnuki pomagają jej w codziennych czynnościach i nie może od nich wymagać dodatkowego wsparcia finansowego, ponadto co już dla niej robią. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowienie, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy w postaci sprzeciwu (art. 259 P.p.s.a.). W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 P.p.s.a.). Wskazać trzeba, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). Na mocy art. 243 § 1 P.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy, natomiast zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym, przy czym zakres całkowity obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że Strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku I. S., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić trzeba, iż o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca Sądu. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Sąd mając na uwadze przedstawione regulacje stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie Strona skarżąca – I. S. nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego. Strona skarżąca pomimo wezwania nie przedłożyła wyciągów z posiadanego rachunku bankowego obrazującego stan konta w okresie ostatnich trzech miesięcy. Nie wyjaśniła także dostatecznie wątpliwości związanych z jej miejscem zamieszkania, gdyż na kartach informacyjnych leczenia szpitalnego widnieje adres [...] P. oraz [...] P. , a stosowne zaświadczenie o zameldowaniu, mimo wezwania w tym zakresie, nie zostało przez wnioskodawczynię nadesłane. Podkreślić trzeba, iż I. S. wykazując swoje dochody przedłożyła do akt sprawy jedynie decyzję Prezesa KRUS z dnia 20 sierpnia 2012 r. dotycząca przyznania jej emerytury rolniczej, która wraz dodatkiem pielęgnacyjnym po potrąceniu składek ubezpieczeniowych oraz podatku dochodowego wynosi 987,64 zł. Jednakże ustalenie statusu majątkowego Strony skarżącej na podstawie przedłożonych dokumentów nie jest możliwe, gdyż na podstawie akt sprawy Sąd nie mógł ustalić czy i ewentualnie z kim Strona skarżąca tworzy wspólne gospodarstwo domowe, albowiem do akt sprawy nie przedłożono żadnych dokumentów mogących jednoznacznie wskazać, iż I. S. zamieszkuje sama i to w domu należącym do jej syna. Nadto w aktach sprawy znajdują się jedynie szczątkowe dokumenty źródłowe wskazujące na miesięczne wydatki wnioskodawczyni (opłaty za energię elektryczną). Opisana kwestia ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem pojęcie stanu majątkowego strony skarżącej nie jest tożsame z jej majątkiem (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, Lex nr 181557), a zatem ocena przesłanek przyznania prawa pomocy musi obejmować całościowo status majątkowy gospodarstwa domowego wnioskodawcy, czyli uwzględniać sytuację finansową wszystkich osób, które to gospodarstwo współtworzą czy współkształtują, zwłaszcza partycypując w kosztach utrzymania. Dopóki zatem skarżąca nie poda w sposób jednoznaczny kto użytkuje wskazane wyżej nieruchomości, a nadto partycypuje w kosztach ich utrzymania i w jakiej wysokości jej wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Ogólnikowe bądź nie do końca jasne informacje w tym zakresie nie mogą stanowić za przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Dlatego uznać należało, że przedłożony przy piśmie z dnia 8 października 2012 r. materiał dowodowy nie pozwalał na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Co więcej jako niekompletny nie mógł w pełni zobrazować jej aktualnej sytuacji finansowej. Skoro bowiem skarżąca korzysta z pomocy dzieci to szeroko rozumiane możliwości finansowe jej rodziny stanowią istotny czynnik, który kształtuje sytuację majątkową strony i musi być uwzględniony przy tej ocenie. Trudno wszakże oczekiwać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy tak jak w przypadku skarżącej są właścicielami więcej niż jednej nieruchomości, a więc mogą jej pomóc. Tym bardziej, że w żaden sposób nie wykazano jakoby pomoc ta leżała poza zasięgiem ich możliwości finansowych. Za takim stanowiskiem przemawia zawarta w art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulacja prawna, zgodnie z którą rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Dopiero zatem wykazanie, że wsparcie to nie jest wystarczające mogłoby przemawiać za ewentualnym uwzględnieniem złożonego wniosku w całości lub w części, co w niniejszej sprawie nie miało jednak miejsca. Sytuacja finansowa dzieci i wnuków, z pomocy, których skarżąca korzysta nie została przecież podana. Niezależnie od powyższego podkreślić również wypada, że nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy ocenić bez wątpienia wymienioną wśród wydatków ratę spłacanej pożyczki. Trudno bowiem uznać, by ta służyła utrzymaniu koniecznemu skoro cel, na który pożyczka została zaciągnięta nie został w żaden sposób wskazany. Bezspornym jest również, że udzielając wspomnianej pożyczki, dokonano stosownej oceny sytuacji majątkowej strony skarżącej, uznając, że daje ona gwarancję jej spłaty. Dlatego też powoływanie się na powyższą okoliczność nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Podkreślić trzeba, iż Sąd w niniejszej sprawie podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 19 stycznia 2011 r. sygn. akt II FZ 727/10, w którym stwierdzono, że jeżeli strona uchyla się od przedstawienia kompletnej dokumentacji wskazanej w wezwaniu sądowym, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani z pomocą rodziny podatnik nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek wydatków związanych z prowadzonym postępowaniem sądowadministracyjnym, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Na marginesie należy zaznaczyć, że sam stan zdrowia wnioskodawcy nie stanowi samoistnej przesłanki skutkującej uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. Brak bowiem takiej przesłanki w unormowaniu zawartym w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. Faktem jest, że problemy zdrowotne rzutują na stan finansowy osób chorych i członków ich rodzin (wydatki na leki i inne środki medyczne, wizyty u lekarzy specjalistów), ale nie stanowią przesłanki samoistnej skutkującej przyznaniem prawa pomocy. Podsumowując, uchylenie się Strony skarżącej od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. postanowił jak na wstępie.