III SA/Gl 1308/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 4 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" S.A. w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 1.934,00 zł skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że nie posiada żadnych środków finansowych na rachunkach bankowych. Te bowiem na skutek wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej w S. tytułów wykonawczych zostały zajęte do kwoty [...] zł i [...] zł. Dodatkowo Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. dokonał zajęcia zabezpieczającego w wysokości [...] zł. Powyższe powoduje, iż w razie pojawienia się środków finansowych zostaną one automatycznie przekazane na rachunek organu egzekucyjnego. Wprawdzie kapitał Spółki wynosi 100.000,00 zł, niemniej jednak w ubiegłym roku obrotowym poniesiono stratę. Ta w rubryce nr 8 formularza została wskazana na poziomie 65.180,44 zł. Dodatkowo ujawniona w bilansie wartość środka trwałego 68.180,43 zł stanowi "modernizację biura" w związku z czym nie ma możliwości jego zbycia, celem pozyskania stosownych środków finansowych. Na potwierdzenie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła następujące dokumenty: zarządzenia zabezpieczenia, zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, zerowe deklaracje VAT, gdzie wykazana została nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy, bilans wraz z rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową za 2016 r., z której ustalono, że działalności handlowej i usługowej w tym okresie nie prowadzono, poniesiono jedynie koszty uzyskania przychodu rzędu 66.216,32 zł, 236,55 zł i 71,10 zł, rachunek przepływów pieniężnych z tego okresu, wyciągi z rachunku bankowego i raporty kasowe za ostatnie trzy miesiące. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu, o ile ta wykaże, tj. udowodni, przedstawi w sposób przekonujący, unaoczni (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że nie ma wystarczających środków na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy więc od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W-wa 2004 r., str. 319). Ponieważ w rozpoznawanej sprawie jak ustalono z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych skarżąca Spółka posiada kapitał (fundusz) podstawowy rzędu 100.000,00 zł, jak również kapitał zapasowy, który w porównaniu do roku 2015, uległ zwiększeniu z kwoty 845.576,19 zł do kwoty 1.045.576,19 zł, mimo wykazanej straty i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Twierdzenie jakoby nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie kosztów sądowych, do których zalicza się wpis od skargi kasacyjnej rzędu 1.934,00 zł nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że w 2016 r. poniosła wydatki rzędu 66.523,97 zł, podczas gdy w 2015 r. wykazała stratę wynoszącą 1.026.361,62 zł, a stan jej środków pieniężnych w kasie i na rachunkach bankowych kształtował się na poziomie [...] zł (por.: bilans za 2015 i 2016 r.). Pojawia się zatem pytanie skąd pochodziły wskazane wyżej kwoty, skoro do posiadanego rachunku bankowego skierowana została egzekucja (vide: tytuły wykonawcze). Co więcej z informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2016 r. ustalono, że zobowiązania Spółki w kwocie 464.513,00 zł zostały zabezpieczone zastawem skarbowym wynoszącym 300.000,00 zł, podczas gdy wykazana po stronie rzeczowych aktywów trwałych kwota 68.180,43 zł stanowiła "modernizację biura" (vide: rubryka nr 5 formularza). W tej sytuacji przyjąć należało, że skarżąca Spółka nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób jakoby zasługiwała na przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Tym bardziej, że skład Spółki uległ zmianie, gdyż w 2015 r. jej akcjonariuszami byli: "B" z siedzibą na C. (45 akcji) i "C" (55 akcji) z siedzibą na C. (vide: wprowadzenie do sprawozdania finansowego za 2015 r. w aktach III SA/Gl 47/17), podczas gdy obecnie 45 akcji posiada "D" na C., a 55 akcji posiada J.W.. Z kolei kwota zobowiązań w porównaniu do roku 2015 zmniejszyła się o 786.069,46 zł, a zatem nie może przesądzać o niemożliwości uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej we wskazanej kwocie. Zobowiązania Spółki nie korzystają bowiem z pierwszeństwa zaspokojenia przed obowiązkiem uregulowania należnych kosztów sądowych. Te bowiem zalicza się do normalnych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Dlatego też wykazana strata jako nadwyżka wydatków nad uzyskanym przychodem nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Nie wpłynęła ona w negatywny sposób na kapitał zapasowy czy stan rezerw posiadanych przez wnioskodawcę. Podobnie jak okoliczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Skarżąca Spółka nadal kontynuuje swoją działalność, albowiem informacja o zawieszeniu prowadzonej działalności czy o prowadzonym postępowaniu upadłościowym bądź o umorzeniu prowadzonej egzekucji z uwagi na fakt, iż z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych nie została w Krajowym Rejestrze Sądowym zamieszczona. W tej sytuacji w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy powtórzyć, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To oznacza, że osoba prawna wnioskująca o udzielenie prawa pomocy jest obowiązana wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie jest w stanie ich pozyskać, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania w tym kierunku. Prawo pomocy jest bowiem instytucją o charakterze wyjątkowym stosowaną jedynie w takich przypadkach, które uzasadniają przerzucenie należnych w sprawie kosztów sądowych na pozostałych współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponieważ w rozpoznawanej sprawie zebrany materiał dowodowy nie potwierdził jakoby skarżąca Spółka nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie należnego od wniesionej skargi kasacyjnej wpisu sądowego, który stosownie do § 1 pkt 2 w zw. z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) wynosi 1.934,00 zł, jej wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Preferencyjne traktowanie należności w obrocie cywilnoprawnym, bo za takie należy uznać ponoszone przez Spółkę wydatki rzędu 66.523,97 zł (vide: rachunek zysków i strat za 2016 r.), nie może stanowić o przyznaniu prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy, skoro w doktrynie utrwalony został pogląd, zgodnie z którym spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa przed zobowiązaniami należnymi Skarbowi Państwa z tytułu należnych w sprawie kosztów sądowych. Te bowiem zalicza się do normalnych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Dlatego też mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.