III SA/Gl 1313/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" s.c. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., strona zawarła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu. W uzasadnieniu wniosku, zawartego na druku urzędowego formularza PPPr, że firmę prowadzi ojciec i syn. Następnie strona opisała obszernie dotychczasowy przebieg postępowania, zarówno przed organem podatkowym, jak i przed tutejszym Sądem. Strona zwróciła uwagę na problemy zdrowotne wspólników skarżącej spółki, mające genezę w przedmiotowej sprawie podatkowej. Od kilku lat strona znajduje się w tragicznej sytuacji finansowej. Z uwagi na to, że Skarb Państwa nie zapłacił spółce za jej prace, spółka utraciła płynność finansową, popadła w długi, a obecnie państwo egzekwuje od strony należności, których samo nie zapłaciło. T. G. nie jest w stanie płacić alimentów na swoje dziecko, a kwota z tego tytułu jest wysoka i ciągle rośnie. Z tego powodu T. G. nie uczestniczy w pracach spółki, ponieważ poszukuje pracy za granicą. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 50.000 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi 91.942,59 zł, a wg bilansu, w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości (-) 72.306,97 zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka w ogóle nie posiada środków finansowych. Ani ruchomych środków trwałych. Natomiast zabudowana nieruchomość w K., położona przy ulicy [...] jest zajęta w toku postępowania egzekucyjnego. Od 2010 r. spółka ponosi stale stratę. Spółka posiada trzy rachunki bankowe, jednak wszystkie te Kon ta są od trzech, czterech lat "nieczynne". W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę, o nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie aktualnych wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, jak również o wykazanie aktualnego stanu majątkowego wspólników skarżącej spółki. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłała do akt jedynie część dokumentów, o które była wzywana: zaświadczenia i dokumenty o stanie zdrowia W. G.; zeznania PIT – 36 za 2013 r. W. G. i T. G.; zestawienie spraw komorniczych i windykacji; pisma do 7 banków o zajęciu dłużnikowi wierzytelności z rachunku bankowego (pisma z dnia [...] r., w których dłużnikiem egzekwowanym jest W. G.); kserokopie podatkowej księgi przychodów i rozchodów skarżącej spółki za okres od listopada 2014 r. do stycznia 2015 r.; deklaracje VAT – 7 składane przez stronę skarżącą w okresie od czerwca 2014 r. do grudnia 2014 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Odnosząc się do wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata albo radcy prawnego, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, jeśli wykaże, że nie ma żadnych środków nam poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W pierwszej kolejności należy zauważyć, że sytuacja procesowa spółki cywilnej jest specyficzna. Generalnie, spółka cywilna, jako jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej, nie posiada również zdolności sądowej (tj. zdolności do bycia stroną postępowania sądowego), ani zdolności procesowej (tj. zdolności do podejmowania czynności procesowych w postępowaniu sądowym). Wyjątkiem są jednak postępowania podatkowe, których przedmiotem są zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług. W tym przypadku spółka cywilna jest adresatem decyzji podatkowej, którą to decyzję może zaskarżyć do sądu administracyjnego. W tej kategorii spraw spółka cywilna posiada zatem zdolność sądową i procesową w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wzywana jest spółka cywilna. Podmiot ten skorzystał w przedmiotowej sprawie z przysługującego mu uprawnienia do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tylko w tym zakresie spółka cywilna traktowana jest w zakresie prawa pomocy jak osoba prawna. Natomiast oceniając stan majątkowy wnioskodawcy, będącego jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, należy jednak uwzględnić także stan majątkowy konkretnych osób fizycznych tworzących daną jednostkę – w tym przypadku konieczne jest ustalenie stanu majątkowego wspólników spółki cywilnej. Jest to sytuacja odmienna aniżeli w przypadku osób prawnych (np. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, czy spółki akcyjnej), czy jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje jednak zdolność prawną (np. osobowe spółki prawa handlowego). W przypadku oceny stanu majątkowego tych podmiotów, bada się jedynie stan majątkowy tych jednostek organizacyjnych, bez analizy stanu majątkowego konkretnych osób fizycznych tworzących te jednostki organizacyjne. Tak więc niezależnie od wykazania aktualnej kondycji finansowej skarżącej spółki cywilnej, wezwano stronę skarżącą do przedłożenia stosownych dokumentów, materiałów źródłowych, ewentualnie oświadczeń obrazujących aktualny stan majątkowy wspólników skarżącej spółki cywilnej: W. G. i T. G.. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca spółka nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r., nadesłano jedynie część dokumentów, o które spółka była wzywana, mianowicie: zeznania podatkowe PIT – 36 za 2013 r., złożone przez obu wspólników skarżącej spółki; deklaracje podatkowe VAT – 7 za okres od czerwca 2014 r. do grudnia 2014 r. oraz podatkową księgę przychodów i rozchodów za okres od listopada 2014 r. do stycznia 2015 r. Brak jest natomiast innych istotnych dokumentów wskazanych w wezwaniu z dnia [...] r. W tym miejscu należy podkreślić, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokonać analizy całokształtu materiału obrazującego aktualny stan majątkowy wnioskodawcy – w tej sprawie również wspólników spółki prawa cywilnego. Tak więc, aby rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy oprzeć się na rzetelnym i miarodajnym materiale źródłowym. W tej sprawie brak jest jednak wielu istotnych dokumentów i materiałów źródłowych, o które stronę wyzwano. Część dokumentów została w ogóle pominięta przez wnioskodawcę – brak jest nawet pisemnego ustosunkowania się do tych materiałów i kwestii, których dotyczą. Po pierwsze do akt nie nadesłano żadnych wyciągów z rachunków bankowych samej spółki, ani z rachunków bankowych jej wspólników. Jeżeli w formularzu PPPr zawarto oświadczenie, że skarżąca spółka posiada trzy rachunki bankowe, które są jednak od kilku lat "nieczynne", to fakt tej "nieczynności" należało wykazać za pomocą stosownych wyciągów, czy chociażby odpowiednich zaświadczeń. Z pewnością nie wystarczy jedynie samo oświadczenie wnioskodawcy. Poza tym, strona nie nadesłała do akt sprawy żadnych wyciągów z osobistych rachunków bankowych, ani nawet nie ustosunkowała się do tej części wezwania z dnia [...] r. w jakimkolwiek oświadczeniu pisemnym. Po drugie nie wykazano rzeczywistego stanu cywilnego obu wspólników. Jest to brak istotny, ponieważ na możliwości finansowe wspólników wpływa bezpośrednio to, czy prowadzą oni samodzielne, jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy też mają swoje własne rodziny (nie pozostają w jednoosobowym gospodarstwie domowym). Brak w aktach sprawy zarówno oświadczeń, co do stanu cywilnego obu wspólników, jak również brak jest stosownego zaświadczenia o osobach zameldowanych pod adresem, wskazanym we wniosku, jako miejsce zamieszkania skarżących. W efekcie nie wiadomo, jakimi środkami finansowymi de facto dysponują wspólnicy wnioskodawcy, tym bardziej, że nie podano, nawet orientacyjnie, bieżących kosztów osobistego utrzymania wspólników. Brak jest informacji na temat wydatków (np. opłaty za media, zakup żywności, ubrań, środków czystości, leków, itd.). Po trzecie, strona w ogóle nie ustosunkowała się do bardzo istotnej kwestii – brak jest mianowicie jakiegokolwiek wyjaśnienia kwestii dotyczącej nieruchomości. Z nadesłanych wcześniej do akt sprawy formularzy PPF wynika, że oprócz nieruchomości budynkowej stanowiącej siedzibę firmy, dwaj jej wspólnicy są właścicielami czterech nieruchomości: mieszkania w K., przy ul. [...], domu mieszkalnego w C. położonego przy ul. [...], garażu przy ul. [...] w K. i działki o powierzchni 9 arów. Jest to istotny majątek. Na nieruchomości te składa się bowiem dom mieszkalny, mieszkanie, garaż i działka o powierzchni 9 arów (domniemywać należy, że jest to działka budowlana). Strona jednak w żaden sposób nie wykazała jaki jest aktualny stan tych nieruchomości, w jaki sposób je wykorzystuje, nie wykazano również faktu, że nieruchomości te są przedmiotem hipoteki. Powszechnie przyjmuje się zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych, że posiadanie majątku, w szczególności kilku nieruchomości wyklucza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą w sposób bezpośredni zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych (przykładowo postanowienia NSA: z dnia 17 kwietnia 2013 r., II GZ 178/13, LEX nr 1310100 i z dnia 9 lipca 2012 r., II FZ 507/12, LEX nr 1334763). Niezależnie od powyższego, stronę wezwano do wykazania aktualnego stanu prawnego tych nieruchomości (nie wystarczą bowiem jedynie same oświadczenia o obciążeniach tych nieruchomości hipotekami) oraz wskazanie na jakich zasadach wykorzystywane (użytkowane) są te nieruchomości i czy przynoszą jakiś dochód. Należy zauważyć, że abstrahując od potencjalnego dochodu, który nieruchomości te mogą przynosić, to z pewnością generują one koszty (np. podatek od nieruchomości, opłaty za media, czy też remonty i naprawy budynków i poszczególnych pomieszczeń). Jeżeli w formularzach zawarte są oświadczenia, z których wynika, że wspólnicy skarżącej spółki są właścicielami ww. nieruchomości, należało wykazać przynajmniej ich stan prawny oraz sposób, w jaki są one wykorzystywane. Należy kategorycznie stwierdzić, że nieruchomości niezależnie od faktu obciążenia ich hipoteką, mogą być przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych (przykładowo, garaż może być przedmiotem najmu, nieruchomość gruntowa może być wydzierżawiona, a wszystkie te nieruchomości mogą być oddane w odpłatne użytkowanie, bądź sprzedane). Wszelkie powyższe istotne kwestie nie zostały przez wnioskodawcę w żadnym stopniu wyjaśnione. Wśród załączników znajdują się postanowienia wydawane przez sądy powszechne w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu. Należy jednak stwierdzić, że sąd administracyjny (ani referendarz sądowy) orzekając w danej sprawie nie jest związany orzeczeniami sądów wydanymi w zakresie innych spraw. Ponadto, przyznanie prawa pomocy w innych sprawach sądowych, nie może samo w sobie stanowić argumentu uzasadniającego tożsame rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z wielokrotnie wypowiadanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. postanowienia NSA: z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt. I FZ 516/08, Lex nr 551930, z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.