III SA/Gl 1321/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Golat, Protokolant St. sekr. sąd. Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2010 r. przy udziale – sprawy ze skargi J.F. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przedawnienia należności celnych oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem o nr [...] z dnia [...] r. Dyrektor Izby Celnej w K., działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1, art. 239 ustawy Ordynacja Podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.), art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r.- Kodeks celny (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 75 poz. 802 ze zm.), art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - przepisy wprowadzające ustawę regulującą w zakresie uzupełniającym przepisy prawa wspólnotowego - Prawo celne (Dz. U. Nr 68 poz. 623), po rozpatrzeniu zażalenia J. F., na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. nr [...] z dnia [...] r. odmawiające wszczęcia postępowania o stwierdzenie, że należności celne wynikające z decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w C. o nr [...] z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. o nr [...] r., [...],[...] i nr [...] z dnia [...] 2001 r. uległy przedawnieniu - utrzymał w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania oraz argumentację prawną. Podkreślono, że po rozpatrzeniu pierwotnych wniosków J. F. z dnia [...] 2007 r., [...] 2007 r. oraz z dnia [...] 2008 r. dot. potwierdzenia, iż dług celny wygasł w skutek przedawnienia decyzją nr [...] z dnia [...] r. - Dyrektor Izby Celnej w K. umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia długu celnego określonego w decyzjach o nr [...] z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. o nr [...],[...],[...] i o nr [...] z dnia [...] 2001 r. W uzasadnieniu tychże rozstrzygnięć organ powołując się na art. 242 § 4 Kodeksu celnego wyjaśnił, że kwot należności można dochodzić w ciągu 5 lat, licząc od dnia, w którym zostały zarejestrowane i przedawnienie podlega uwzględnieniu z urzędu, brak jest więc podstaw prawnych do wydania decyzji rozstrzygającej przedmiotową sprawę; co oznacza, że uprawnienia strony, wiążące się z przedawnieniem dochodzenia należności celnych, wynikają bezpośrednio z mocy prawa i podlegają uwzględnieniu z urzędu; nie zachodzi zatem potrzeba wydawania odrębnej decyzji organu celnego w przedmiocie przedawnienia, tym bardziej że wydawania tego rodzaju decyzji nie przewidują przepisy prawa materialnego. Powyższa decyzja została doręczona w dniu [...] r. i z uwagi na fakt, iż nie zostało wniesione odwołanie stała się ostateczna. Wnioskiem z dnia [...] 2009 r. J. F. ponownie zwrócił się o stwierdzenie, że należności celne wynikające z decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w C. z dnia [...] r., [...] r. i [...] r. uległy przedawnieniu. W konsekwencji powyższego Dyrektor Izby Celnej w K. postanowieniem pierwszoinstancyjnym nr [...] z dnia [...] odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie, że należności celne wynikające z wymienionych na wstępie decyzji uległy przedawnieniu. Organ powołał się na art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej, w myśl którego, gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Kwestionując zasadność i prawidłowość powyższego rozstrzygnięcia strona wniosła zażalenie żądając jego uchylenia w całości i uznania, że wniosek o stwierdzenie, że należności celnych stanowi podstawę prawną - art. 28 l nast. k.p.a. - do wszczęcia postępowania administracyjnego; jednocześnie strona domagała się doręczenia wydanej decyzji wraz z uzasadnieniem. Dyrektor Izby Celnej K. - występując jako organ odwoławczy - nie podzielił zarzutów odwołania i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu odniósł się do podniesionych zarzutów wykazując brak ich zasadności. Zaakcentowano, że w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia długu celnego określonego w decyzjach z [...] r., [...] r. i [...] r. wydana została ostateczna decyzja. Zatem ze względu na ekonomikę postępowania, gdy już w momencie wszczęcia postępowania na wniosek strony można przewidzieć, że zostanie wydana decyzja umarzająca postępowanie (art. 208 Ordynacji podatkowej ), mija się z celem nie tylko prowadzenie takiego postępowania, ale również jego wszczynanie. Nadto wyjaśniono, że na podstawie art. 165a oraz art. 165 § 3 można wskazać, że postępowanie wszczynane na wniosek toczy się w dwóch fazach. Stosownie do treści art. 165 § 3 z dniem doręczenia organowi podatkowemu żądania strony - następuje wszczęcie postępowania, jednak jest to faza postępowania wstępnego, w którym organ podatkowy bada czy podanie pochodzi od osoby posiadającej legitymację procesową oraz czy nie zachodzą inne przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania podatkowego. Zaś art. 165a § 1 jako przesłankę odmowy wszczęcia postępowania wskazuje wyraźnie wniesienie żądania, o którym mowa w art. 165 , przez osobę niebędącą stroną. Z przepisu tego wynika zatem powinność organu podatkowego do ustalenia, czy osoba wnosząca podanie ma w sprawie interes prawny. Stwierdzenie braku owego interesu prawnego oznacza, że osoba wnosząca podanie nie może być stroną, co z kolei stanowi przeszkodę do prowadzenia postępowania. Pozostałe przesłanki odmowy wszczęcia postępowania zostały określone w sposób szeroki, gdyż organ wydaje postanowienie o odmowie, jeżeli z "jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte". W literaturze wskazuje się, iż przyczyny, które powodują, że postępowanie nie może być wszczęte mogą dotyczyć: 1) braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego, 2) sytuacji, gdy w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe oraz 3) przypadków, gdy w sprawie zapadła już decyzja. Skutkiem powyższego Dyrektor Izby Celnej w K. wskazał, że w odniesieniu do tych samych należności została wydana decyzja nr [...] z dnia [...] r. Na zakończenie organ powołał się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2008 r. o sygn. akt II FSK 1097/07, w którym stwierdzono, że użyte w art. 165a O. p. wyrażenie nie może być wszczęte należy odnieść do sytuacji gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne jego przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrywania treści żądania w sposób merytoryczny oraz z dnia 9 czerwca 2009 r. o sygn. akt III SA 3313/08, w którym wyrażono pogląd, że inne przyczyny, o których mowa z art. 165a § 1 o.p. to w szczegółowości brak w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrywania żądania danej treści w trybie postępowania podatkowego, sytuacja w której w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe, czy tez sytuacja w której wydana już została decyzja podatkowa. Reasumując powyższe okoliczności organ uznał, iż ponowne wydanie decyzji w tej samej sprawie naruszałoby przepis art. 247 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej i spowodowałoby jej nieważność. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J. F. zakwestionował powyższą decyzję ostateczną wnosząc o jej uchylenie. Powtórzył dotychczasową argumentację akcentując naruszenie prawa przez organ, rażącą bezczynność w merytorycznym załatwianiu sprawy, niedoręczenie decyzji do rąk adresata ale jego starszemu ojcu, naruszenie zasady zaufania. Powołując się na przepisy Konstytucji, wyrok Trybunału sprawiedliwości i Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał na konieczność przestrzegania ważnego interesu podatnika, czego w tej sprawie nie dochowano. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwany dalej ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyj-nego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organom podatkowym skutecznie zarzucić, iż przy rozstrzyganiu sprawy naruszyły obowiązujące przepisy prawa materialnego lub procesowego. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy przede wszystkim w ocenie składu Sądu orzekającego w tej sprawie podkreślić należy, że art. 120 Ordynacji podatkowej zawiera zasadę praworządności, która jest podstawową zasadą państwa prawnego, zapisaną w art. 7 Konstytucji i powtórzoną w art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – zwany dalej k.p.a.). Działanie "na podstawie przepisów prawa" oznacza działanie w ramach zakreślonych przez wymienione w art. 87 Konstytucji źródła powszechnie obowiązującego prawa, a mianowicie: Konstytucję, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz akty prawa miejscowego (te ostatnie tylko na obszarze działania organów, które je ustanowiły). Art. 120 otwiera rozdział zawierający katalog zasad ogólnych postępowania podatkowego. Zasady ogólne to najważniejsze reguły, które z jednej strony przesądzają o modelu postępowania, z drugiej - stanowią wytyczne działania dla organów podatkowych. Działanie zaś na podstawie przepisów prawa to z jednej strony działanie przez organ właściwy, a z drugiej - przestrzeganie zarówno przepisów prawa materialnego, jak i prawa procesowego. Należy zauważyć, że jakkolwiek art. 120 nakłada obowiązki wyłącznie na organ podatkowy, to i podatnik obowiązany jest do działania zgodnego z prawem, w tym także do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych określonych w ustawie. Obowiązki podatnika wynikają z art. 83 i 84 Konstytucji oraz z ustaw podatkowych. Natomiast w sytuacji gdy przepis prawa odwołuje się zarówno do interesu publicznego, jak i do interesu podatnika to zasada praworządności wymaga, aby oba interesy zostały należycie wyważone, gdyż w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Z kolei przepis a_@KON@_rt. 247_@POCZ@__@KON@_ § 1 w pkt. 4 stanowi, że stwierdza się nieważność decyzji ostatecznej, która_@POCZ@__@KON@_ dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Natomiast w niniejszej sprawie bezspornym jest, że pierwotne wnioski J.F. z dnia [...] r., [...] r. oraz z dnia [...] r. w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia długu celnego określonego w decyzjach o nr [...] z dnia [...] r. oraz z dnia [...]r. o nr [...],[...],[...] i o nr [...] z dnia [...] 2001 r. - zostały prawomocnie załatwione decyzją nr [...] z dnia [...] r., którą Dyrektor Izby Celnej w K. umorzył to postępowanie. Decyzja powyższa została skutecznie doręczona stronie [...] 2008 r. i wobec jej niezaskarżenia stała się ostateczna. Zatem skoro organ administracji wydał decyzję umarzającą postępowanie, które miało za przedmiot kwestię wygaśnięcia długu celnego wynikającego z w/w decyzji z 2001r. rok, to do czasu wycofania tej decyzji z obiegu prawnego bądź jej wzruszenia w trybie nadzwyczajnym, nie jest dopuszczalne wydanie kolejnej decyzji dotyczącej takiego samego zagadnienia. W wyroku z dnia 11 maja 2010 r. o sygn. akt II FSK 2138/2008 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "jednym z wymogów formalnych, pozwalającym wszcząć postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest stwierdzenie istnienia decyzji ostatecznej w sprawie już poprzednio rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną – art. 247 § 1 pkt 4 ord. pod. Ustalenie więc przez organ, na etapie wstępnej kontroli wniosku, że sprawa co do której podatnik wystąpił z żądaniem wszczęcia postępowania w trybie stwierdzenia nieważności decyzji została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną, stanowi przeszkodę wyłączającą możliwość jego rozpoznawania. W takiej sytuacji organ podatkowy powinien wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w oparciu o art. 249 ord. pod". _@KON@_ Odnosząc zatem powyższe uwarunkowania faktyczne i prawne do zastosowanego w niniejszej sprawie art. 165 a Ordynacji podatkowej i wydanego na tej podstawie zaskarżonego postanowienia utrzymującego w mocy odmowę wszczęcia postępowania o stwierdzenie, że należności celne wynikające z decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w C. o nr [...] z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. o nr [...] r., [...],[...] i nr [...] z dnia [...] 2001r. uległy przedawnieniu - należy stwierdzić brak podstaw do uznania zasadności skargi i podnoszonych w niej zarzutów skoro sprawa w tym konkretnym przedmiocie była już ostatecznie rozstrzygnięta. Zasadnie także w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że inne przyczyny, o których mowa w tym art. 165a § 1, to w szczególności brak w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia żądania danej treści w trybie postępowania podatkowego; sytuacja, w której w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe; czy też sytuacja, w której wydana już została decyzja (vide: wyrok WSA w Warszawie z 9 czerwca 2009 r., III SA/Wa 3313/2008). Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności faktyczne i prawne sprawy należy zauważyć, iż zarzuty dotyczące naruszenie prawa przez organ, rażącą bezczynność w merytorycznym załatwianiu sprawy, niedoręczenie decyzji do rąk adresata ale jego starszemu ojcu, naruszenie zasady zaufania oraz konieczność przestrzegania ważnego interesu podatnika, czego w tej sprawie nie dochowano – jak wykazano wyżej są całkowicie chybione. W niniejszej sprawie organ nie miał prawa merytorycznego badania zasadności złożonego w [...] 2009r. wniosku wobec wydania wcześniejszej w dniu [...] 2008r. decyzji ostatecznej w analogicznym zakresie i skutecznego wprowadzenia jej do obrotu prawnego. Również zarzut naruszenia interesu podatnika wobec tych okoliczności nie może odnieść skutku, skoro ustawodawca ustanowił zasadę res iudicate i zakaz ponownego orzekania w tej samej sprawie. Reasumując powyższe należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, dlatego skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.