III SA/Gl 1322/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 września 2020 r. nr 480000/71/313584/2020 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją nr 480000/71/313584/2020 z 30 września 2020 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, organ odwoławczy) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział w Z. z 17 czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy A. B. (dalej: Strona, skarżąca) prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r. W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: kpa) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm., dalej: ustawa o COVID-19). W uzasadnieniu organ przedstawił stan faktyczny i argumentację prawną. Podkreślił, że 8 kwietnia 2020 r. Strona złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. Jednak organ I instancji odmówił prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca do maja 2020 r. bowiem ustalono, że złożony wniosek zawierał nieprawidłowości, które nie pozwoliły na ustalenie prawa do zwolnienia. W części II wniosku Strona dokonała błędnego wyboru typu płatnika, gdyż zwróciła się o zwolnienie z obowiązku opłacenie nieopłaconych należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone, a nie tylko za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Deklaracje rozliczeniowe na koncie Strony w ZUS za okres od marca do maja 2020 r. obejmowały tylko ubezpieczoną. 29 maja 2020r. wezwano Stroną do korekty wniosku, jednak nie dokonała tego. Od powyższej decyzji Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i oświadczyła, że zgodnie z art. 31zo pkt 1 ustawy COV1D-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek jest zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych, a jako wspólnik spółki cywilnej O. S.C. A.B. I. C. NIP [...] spełnia ten warunek. Zatem wniosek jest wypełniony poprawnie i nie może zaznaczyć w pkt. II wniosku punktu 2, gdyż oznaczałoby to poświadczenie nieprawdy. Rozpoznając sprawę w trybie drugoinstancyjnym organ nie podzielił zasadności zarzutów i utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję. Ponownie dokonał analizy dokumentacji zgromadzonej w sprawie i ustalił, że na koncie nr NIP [...] jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych tylko Strona. Wspólnicy spółki cywilnej zgodnie z art. 8 ust 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.). są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą. Każdy ze wspólników powinien złożyć osobny wniosek o zwolnienie z opłacania składek jako osoba prowadząca działalność gospodarczą opłacająca składki na własne ubezpieczenia, wykazując osiągnięty przychów z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który składany jest wniosek o zwolnienie z opłacania składek. Pomimo wezwania Strona nie skorygowała wniosku. Kwestionując powyższe Strona wniosła skargę, żądając uchylenia decyzji i ponowne rozpatrzenie wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek. Zaakcentowała, że wniosek składany jest pod groźbą odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, dlatego nie mogła go skorygować. Zgodnie bowiem z przepisami prawa spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej, jest umową pomiędzy wspólnikami spółki cywilnej. Z tego też powodu umowy o pracę, zawierane z pracownikami, stanowiące podstawę opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, zawierane są ze wspólniczkami spółki a nie ze spółką. W przypadku nie opłacenia obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne także tytułu egzekucyjne wystawiane będą na wspólniczki spółki cywilnej a nie na spółkę. Podkreśliła, iż Oddział w Z. wydając pierwszą decyzję odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania składek nie odniósł się w ogóle do złożonego przez nią pisma ani też w uzasadnieniu decyzji nie wyjaśnił dlaczego podstawą do ubiegania się o zwolnienie jest jego zdaniem art. 31 zo pkt 2 a nie art. 31 zo pkt 1. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, powołując się w jej uzasadnieniu na okoliczności wskazane w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że pod zgłoszonym we wniosku numerem NIP była tylko Strona i widniejący płatnik nie zatrudniał ubezpieczonych pracowników. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa zwolnienia skarżącej jako płatnika z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wyłącznie za siebie za okres marzec - maj 2020 r. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o COVID-19, które wprowadziły w czasie stanu epidemii dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotów zatrudniających nie więcej niż 49 ubezpieczonych, duchownych oraz spółdzielni socjalnych wsparcie w rodzaju zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres marzec - maj 2020 r. Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawa o COVID-19 na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Natomiast przepis art. 31zo ust. 2 określa, że na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31 zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Na gruncie powołanych przepisów należy zauważyć, że organ w zaskarżonej decyzji oparł się na art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19 jako znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, podczas gdy dotyczy on sytuacji wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie za okres marzec - maj 2020 r. przez płatnika będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne. W niniejszej zaś sprawie wnioskodawcą i w konsekwencji adresatem decyzji jest wspólnik spółki cywilnej - będący płatnikiem składek, pracodawcą, podmiotem, który zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Podkreślić należy, że spółka cywilna jest stosunkiem prawnym obligacyjnym, opartym na umowie. Kodeks cywilny – począwszy od art. 860 – reguluje specyfikę spółki cywilnej stanowiąc, że przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Zgodnie z art. 861 § 1 k.c. wkład wspólnika może polegać na wniesieniu do spółki własności lub innych praw albo na świadczeniu usług. Innymi słowy, wspólnicy realizują oznaczony w umowie cel gospodarczy poprzez wspólne działanie, a jeżeli zastrzegają, że wkłady mają być pokryte świadczeniem usług, to wskazany obowiązek realizują w ramach tej podstawy kontraktowej, a nie jakiejkolwiek innej umowy. Umowa spółki cywilnej nie stanowi podstawy do zawierania ze wspólnikami umów o pracę. W przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, status przedsiębiorcy przysługuje wszystkim wspólnikom. Oznacza to, że wobec zatrudnionych pracowników pracodawcą jest każdy ze wspólników, a nie spółka. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przedsiębiorstwo bowiem utworzone w ramach spółki cywilnej nie może aktualnie zatrudniać pracowników we własnym imieniu i działa na rachunek wspólników. Taka jednostka organizacyjna nie może być uznana za pracodawcę, gdyż spełnia tylko jedno określone przez art. 3 Kodeksu Pracy wymaganie, tj. posiada odpowiadającą zakładowi pracy formę organizacyjną, obejmującą substrat osobowy i techniczny potrzebny do wykonywania określonego rodzaju działalności i związanego z tym procesu pracy. Nie ma natomiast koniecznej dla uzyskania statusu pracodawcy zdolności zatrudniania we własnym imieniu pracowników (vide: SA w Warszawie z 14 października 2020r., III AUa 716/19). Poza tym jak wynika z wyroku Sądu najwyższego z 14 grudnia 2017r., o sygn. akt II UK 643/16 spółka cywilna nie jest płatnikiem składek w rozumieniu art. 4 pkt 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a decyzja organu rentowego nie może zostać wydana przeciwko spółce cywilnej. Zatem skoro skarżąca złożyła wniosek jako wspólnik spółki cywilnej, a nie osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, jednoznacznie jako wnioskodawca wskazując swój status i charakter prowadzonej działalności - to zastosowanie wobec tego podmiotu winien znaleźć przepis art. 31zo ust. 1 a nie ust. 2 u.s.u.s. W ten zresztą sposób zredagowany został formularz wniosku w części II, z podziałem na pkt 1 i pkt 2 – adekwatnie do jednostek redakcyjnych przepisu art. 31 zo, a skarżąca wskazała na pkt 1. Jeżeli zatem oceniając stan faktyczny sprawy, zainicjowanej wnioskiem Strony o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, organ doszedł do odmiennego od skarżącego twierdzenia co do jego statusu to powinien procedować zgodnie z zasadami procesowymi. Z brzmienia art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm. - zwana dalej K.p.a.) jednoznacznie wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 Kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Oceniając procedowanie organu rozpoznającego wniosek strony skarżącej skonstatować należy, że nie spełnia ono wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID i możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. Zatem te cele winny zostać zestawione ze statusem wnioskodawcy i specyfiką prowadzonej przez spółkę cywilną działalności w oparciu o wyż. cyt. regulacje. W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 Kpa obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Poza tym ustawodawca jednoznacznie nałożył na organy obowiązek przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 Kpa) oraz oceny sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kpa). Tym wymogom organ rozpoznający wniosek strony skarżącej nie sprostał. Lakoniczność uzasadnienia decyzji nie spełnia także wymogu z art. 107 § 3 Kpa podczas gdy elementem koniecznym uzasadnienia każdej decyzji administracyjnej jest wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zgodnie bowiem z art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 Kpa. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok SN z dnia 16 lutego 1994 r., III ARN 2/94). Zdaniem Sądu organ naruszył powyższe przepisy, ponieważ zaskarżona decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia. Organ jako podstawę odmowy udzielenia zwolnienia wskazał jedynie, że skarżąca nie zgłosiła do ubezpieczeń społecznych żadnej osoby, ale nie odniósł się w żaden sposób do wskazanej argumentacji, nie ocenił jej zasadności. W rezultacie motywy podjętego przez organ rozstrzygnięcia są nieczytelne. Organ nie wyjaśniając wszystkich okoliczności sprawy uchybił także wynikającej z art. 8 Kpa zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu. Naruszeniem prawa jest, gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia opatrzonego niejasnym i lakonicznym uzasadnieniem. Nie jest przy tym rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji. Natomiast organ w żaden sposób nie odniósł się do zarzutów o specyfice spółki cywilnej, "zbiorowym" pracodawcy i równości wobec prawa. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.