III SA/Gl 1331/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w zakresie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, skarżąca złożyła na druku urzędowego formularza PPF wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, wnioskodawca oświadczyła, że w lutym 2015 r. utraciła pracę i przez pięć miesięcy przebywała na zasiłku chorobowym. Do dnia [...] r. wnioskodawca była zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy, jako bezrobotna. Od dnia [...] r. strona pracuje, jako pomoc administracyjna, ale i tak nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych, ponieważ już spłaca zaległości "do urzędu skarbowego" w kwocie 1.000 zł. Obecnie, wg swojego oświadczenia, skarżąca znajduje się na utrzymaniu męża, który ponosi wszelkie opłaty i wydatki na jej życie (media, żywność, kredyty). Wnioskodawca podkreśliła, że nie posiada żadnych oszczędności. Z oświadczenia zawartego na druku formularza PPF wynika, że wnioskodawca pozostaje w trzyosobowym gospodarstwie domowym, razem ze swoim mężem K. W. i córką W. W. (25 lat). Z oświadczenia strony wynika, że nie posiada ona żadnego majątku, żadnych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, jak również przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Dom jednorodzinny jest własnością jej córki, natomiast samochód osobowy marki [...] stanowi współwłasność jej męża i córki. Na dochody wspólnego gospodarstwa domowego skarżącej składa się jej wynagrodzenie w kwocie 1.900 zł netto, emerytura jej męża w kwocie 4.400 zł netto i wynagrodzenie córki W. w kwocie 1.400 zł netto – łącznie 7.700 zł netto Strona oszacowała wydatki gospodarstwa domowego w sposób następujący: media – około 1.500 – 2.000 zł; rata spłacana do urzędu skarbowego – 1.000 zł; kredyty – 1.000 zł; inne – 350 zł. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Odnosiło się ono do wykazania aktualnego stanu majątkowego męża wnioskodawcy i jej córki, w tym źródeł i wysokości ich dochodów. W odpowiedzi na to wezwanie, nadesłano do akt następujące dokumenty: zaświadczenie o zatrudnieniu wnioskodawcy, jej córki oraz decyzję ZUS z dnia [...] r. ustalającą wysokość emerytury męża skarżącej. Dokumenty te wskazują na wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i członków jej rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Zeznania podatkowe PIT – 37 za 2014 r. soje i swoich domowników; wyciąg z rachunku bankowego męża skarżącej za października 2015 r.; decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. w przedmiocie spłaty zaległości podatkowej w ratach; szereg dokumentów potwierdzających operacje bankowe dokonane z rachunków bankowych wnioskodawcy i jej męża, obrazujących spłatę kredytów oraz terminarza wskazujące na zadłużenie kredytowe i terminy spłaty rat poszczególnych kredytów. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku G. W., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca oraz osoby, które prowadzą z nią wspólne gospodarstwo domowe (mąż i córka) są osobami, które uzyskują aktualnie regularny dochód. Dochód ten zamyka się w kwocie 7.700 zł netto. Nie jest to, relatywnie rzecz ujmując, niski dochód. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że wnioskodawca w ogóle nie przedłożyła do akt sprawy wyciągu z posiadanego przez siebie rachunku bankowego, natomiast wyciąg z rachunku bankowego jej męża obejmuje jedynie ostatni miesiąc – październik 2015 r. Tymczasem w wezwaniu referendarza sądowego z dnia [...] r. sprecyzowano wyraźnie, że wzywa się wnioskodawcę do przedłożenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, w tym posiadanych przez skarżącą oraz przez jej męża – obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Brak wyciągu z rachunku bankowego skarżącej jest istotnym brakiem, ponieważ nie sposób wykluczyć, że znajdują się na nim środki, które umożliwią uiszczenie wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie w kwocie 500 zł. Kwestia ta jednak pozostaje niewyjaśniona z uwagi na brak tego wyciągu w aktach sprawy. Podstawą rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest analiza stanu majątkowego wnioskodawcy i osób, które pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Przedmiotem analizy są nie tylko dochody tych osób i ponoszone przez nie wydatki, ale również i stan rachunków bankowych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca posiada rachunek bankowy. Jednakże niezastosowanie się wnioskodawcy do wezwania z dnia [...] r. spowodowało, że w sprawie pozostaje istotna luka, która nie pozwala na dokonanie rzetelnej analizy jej możliwości płatniczych. Strona powołuje się na obowiązek spłaty rat kredytowych. Należy jednak stwierdzić, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji, ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Ponadto, z nadesłanych do akt sprawy potwierdzeń operacji bankowych wynika, że w dniu [...] r. wnioskodawca zapłaciła już ostatnią ratę (zgodnie z ugodą) w kwocie 355 zł na rzecz [...]. Wynika z tego, że aktualnie uległo zmniejszeniu szeroko pojęte obciążenie wnioskodawcy z tytułu zaciągniętych zobowiązań. Nie należy również tracić z pola widzenia faktu, że skarżącej decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] r. zmniejszono miesięczną ratę spłaty zaległości podatkowych z 1.500 zł do 1.000 zł. Wniosek o zmniejszenie raty został uwzględniony przez organ podatkowy, ale w sytuacji, w której wnioskodawca nie była zatrudniona. Obecnie skarżąca nie jest już osobą bezrobotną. Jeżeli zapłata kwoty 1.000 zł tytułem raty za zaległość podatkową przez skarżącą (będąca wówczas osobą bezrobotną) nie miała zachwiać jej płynnością finansową, to tym bardziej zapłata raty w takiej wysokości nie doprowadzi do utraty przez nią płynności finansowej, kiedy jest już zatrudniona. Poza tym, wnioskodawca będąc osoba bezrobotną – a więc w gorszej sytuacji, niż obecnie – uiściła kwotę 396 zł tytułem wpisu sądowego od apelacji, ponosiła więc koszty sądowe. Jednocześnie zapłaciła za usługi adwokackie dwie raty po 350 zł: na początku października i listopada bieżącego roku. Reasumując, uwzględniając sumę dochodów uzyskiwanych regularnie przez wnioskodawcę oraz osoby prowadzące z nią wspólne gospodarstwo domowe, jak również obciążenia wspólnego budżetu domowego (opłaty za media, zakup żywności, spłaty rat kredytowych oraz ratalną spłatę zaległości podatkowych), w ocenie rozpoznającego przedmiotowy wniosek, strona jest jednak w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w tej sprawie w kwocie 500 zł bez nadmiernego uszczerbku w utrzymaniu koniecznym swoim własnym i swojej rodziny. Konstatacja ta pozostaje również aktualna, przy uwzględnieniu faktu, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek zapłaty wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł w dwóch, toczących się równolegle sprawach sądowych. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.