III SA/Gl 1333/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Asesor WSA Piotr Pyszny, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi P. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] r. , nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia [...], znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS, organ) uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] o numerze, [...] i orzekł o odmowie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne należnych za maj 2020 r. P. F. (dalej jako "skarżący") W podstawie prawnej rozstrzygnięcia ZUS powołał art.138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej "k.p.a." oraz art. 31 zq ust.8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.) dalej powoływana jako ustawa o COVID-19. Organ ustalił, że wnioskiem z [...] skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział w S. (dalej jako organ I instancji) o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za maj 2020 r. Następstwem czego była ww. umarzająca postępowanie decyzja z dnia [...] organu I instancji na podstawie art.105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 31 zo ustawy o COVID-19, w uzasadnieniu której, organ I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 31zo ust. 1a ustawy o COVID-19, jednym z podstawowych warunków zwolnienia z opłacania składek za maj 2020 r. jest przesłanie przez płatnika deklaracji rozliczeniowej wraz z imiennymi raportami miesięcznymi za wnioskowane okresy nie później niż do 30 czerwca 2020r. W konsekwencji organ I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19, skoro jednym z warunków udzielenia tego zwolnienia było złożenie dokumentacji rozliczeniowej w terminie do 30 czerwca 2020 r. a warunku tego skarżący nie dotrzymał, bo dokumentację rozliczeniową za wymieniony we wniosku miesiąc maj 2020 r. złożył dopiero [...] to w tej sytuacji organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącego z [...] o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne należnych za okres maj 2020 r. stwierdzając jego bezprzedmiotowość z powodu braku deklaracji rozliczeniowych za maj 2020r. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezes ZUS wydał [...] decyzję o numerze [...], którą uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] o numerze, [...] i orzekł o odmowie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu wyjaśnił że wniosek o zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek zgodnie z art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19, wymagał m.in. złożenia deklaracji rozliczeniowych za maj 2020 r. do dnia 30 czerwca 2020r, czego skarżący nie uczynił do czego był zobowiązany zgodnie z art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19, w związku z czym organ orzekł jak w sentencji zaskarżonej decyzji. Skarżący w dniu [...] złożył za pośrednictwem organu II instancji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję z [...]. W jej uzasadnieniu stwierdził, że w dniu [...] złożył wniosek (RDZ) o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie za okres od kwietnia do czerwca 2020 r. ZUS uwzględnił wniosek i za okres od marca do kwietnia 2020r umorzył skarżącemu należna składkę w 50% lecz odmówił zwolnienia za maj 2020r. z uwagi na brak deklaracji rozliczeniowej za ten okres. Skarżący podniósł, że wysłał do ZUS deklarację rozliczeniową za maj 2020 r. w dniu [...] przez program PŁATNIK, lecz nie sprawdził czy ta deklaracja dotarła do ZUS. Dodał, że natychmiast po poinformowaniu przez ZUS o tym, że deklaracja za maj 2020r. nie dotarła a było to w sierpniu 2020r. wiele razy telefonicznie kontaktował się z ZUS w celu wyjaśnienia sprawy, jednak bezskutecznie, ponieważ w tym okresie tj. od marca 2020 r. ZUS pozostawał zamknięty dla petentów, nie można było do siedziby ZUS wejść, pozostawała tylko wrzutka na dokumenty. Skarżący podniósł, że sytuacja z Covidem przyczyniła się do problemu ze złożeniem przedmiotowego wniosku, ponieważ we wspomnianym okresie złożenie deklaracji do ZUS było technicznie utrudnione i stąd nastąpiło złożenie przez niego deklaracji rozliczeniowej po ustawowym terminie tj. po 30 czerwca 2020r. Organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, podkreślając, że zwolnienie z obowiązku opłacenia składek za miesiąc maj 2020 r. uwarunkowane było złożeniem deklaracji rozliczeniowych w terminie do 30 czerwca 2020 r. Skarżący warunku tego nie spełnił, a nie był zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, p.p.s.a.), lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.),. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 31zo ust. 1a ustawy o COVID-19, płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za okres maj 2020 r. jeżeli spełni warunki określone w tym przepisie i wykaże je w deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek za ten okres. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19. Zgodnie z art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19, od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy KPA w zakresie odwołań od decyzji oraz p.p.s.a. Z akt administracyjnych wynika, że postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącego z [...] o zwolnienie opłacania należności z tytułu składek za okres maj 2020r. przebiegało w następujący sposób w dniu [...] strona skarżąca, złożyła do organu pierwszej instancji na druku RDZ-B6 wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek w związku z przeciwdziałaniem skutkom wywołanym COVID-19 dla płatników składek prowadzących. działalność gospodarczą w branżach określonych w ustawy o COVID-19. W dniu [...] skarżący za pośrednictwem organu złożył skargę do Sądu na decyzję organu II instancji z [...]. W swej skardze skarżący wniósł o uwzględnienie jego wniosku z [...] w całości, a zatem o przyznanie mu prawa do zwolnienia z opłacenia składek za maj 2020 r. Postępowanie o zwolnienie skarżącego z obowiązku opłacenia składki za maj 2020r. dotyczy obowiązku opłacenia tej składki, wynika z przepisów prawa materialnego, a rozstrzygnięcie w tym zakresie leży w kompetencjach ZUS. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ de facto odmówił przyznania zwolnienia z powodów naruszenia terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020r., i tym samym skarżący nie spełnił warunków do jego uzyskania. Tymczasem organ w żaden sposób nie odniósł się do twierdzeń skarżącego dotyczących trudności ze złożeniem w tym okresie deklaracji rozliczeniowej za maj 2020r. Trzeba też mieć na uwadze fakt, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte wnioskiem skarżącego z [...]. Skoro organ zauważył że było po terminie a wcześniej występowały problemy w komunikacji ze skarżącym to powinno skutkować pouczeniem skarżącego i wezwaniem go do złożenia oświadczenia o przywrócenie terminu stosownie do art. 9 k.p.a. Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zgodnie bowiem z art. 31zt ustawy o szczególnych rozwiązaniach obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek, czyli, zgodnie z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w drodze decyzji z zastosowaniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Pomimo to, organ nie tylko nie udzielił skarżącemu stosownych pouczeń i nie wezwał go do złożenia wymaganej dokumentacji, ale wydał [...] decyzję, którą odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia co do opłacania składek za maj 2020r. Rozpatrując sprawę ponownie, w zakresie zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacenia składek za maj 2020 r., Organ uwzględni przedstawione tu uwagi co do procesowych uwarunkowań decyzji. Zwróci też uwagę na przepis art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, który pozwala stronie, która w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 uchybiła przewidzianym przepisami prawa administracyjnego terminom, od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, terminom do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki na złożenie wniosku o przywrócenie tych terminów. W tej sytuacji Sąd nie widzi przeszkód do zastosowania w sprawie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 i do wezwania skarżącego do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Trzeba przy tym mieć na uwadze, z jakich przyczyn i w jakich okolicznościach doszło do wprowadzenia w życie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19. Kolejnej fali pandemii towarzyszyły restrykcje, ograniczenia i zakazy w prowadzeniu działalności gospodarczej. Przedsiębiorcom, którzy popadli w trudności nie z własnej winy Państwo zobowiązało się pomóc, między innymi przez zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia. Jeśli intencje te mają być traktowanie poważnie, to ich realizacja nie może polegać na zwykłym formalizmie i odmawianiu wnioskom płatników bez zachowania podstawowych standardów demokratycznego państwa prawnego, takich jak wynikająca z powołanego tu przepisu art. 9 k.p.a. zasada informowania stron, ale też i z art. 7 i art. 7a kodeksu - zasada prawdy obiektywnej i zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zasady te należy uwzględnić z tym większą mocą, że kontakty z organem były mocno ograniczone, a stan prawny w tym okresie był skomplikowany i zmieniał się wielokrotnie, nie był łatwy do opanowania przez drobnych przedsiębiorców, pozbawionych profesjonalnej obsługi prawnej. Sąd nie zarzuca organowi naruszenia tego przepisu, gdyż wszedł on w życie16 grudnia 2020 r. czyli już po wydaniu zaskarżonej decyzji, nie mniej jednak obejmuje on zdarzenia, które miały miejsce: w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491) i jak dotychczas nie został odwołany (porównaj w tym zakresie wyrok WSA w Bydgoszczy z 24 sierpnia 2021 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 406/21). Zastosowanie tego przepisu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy jest zatem możliwe i celowe. Wracając zatem do wniosku o przywrócenie terminu do złożenia dokumentów rozliczeniowych, we wniosku tym skarżący powinien wykazać, że niezłożenie do-kumentów w terminie do 30 czerwca nastąpiło bez jego winy. Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił obie te decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.