III SA/Gl 1352/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. S. i T.D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odmowy sprostowania omyłek pisarskich) w kwestii wniosku J. S. o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą J. S. i T. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odmowy sprostowania na wniosek J. S. oczywistych omyłek pisarskich w decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] ), skarżący J. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego wniosku, skarżący stwierdził, że aktualna sytuacja finansowo – zdrowotna jego rodziny jest bardzo trudna. Jedynym przychodem skarżącego i jego żony są ich emerytury, a jednocześnie, są oni osobami coraz bardziej schorowanymi. W tej sytuacji obciążenie ich kosztami sądowymi mogłoby skutkować nieodwracalnymi konsekwencjami. Jednocześnie, wnioskodawca zaznaczył, że nie posiada żadnego majątku. Skarżący z uwagi na swoją ciężką sytuację materialną nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Strona zaznaczyła, że posiada wprawdzie prawomocne wyroki sądu powszechnego z klauzulami natychmiastowej wykonalności, zasądzające jej zaległości ze stosunku pracy za 2003 r. w łącznej wysokości [...] zł. Egzekucja okazała się jednak bezskuteczna i postępowanie egzekucyjne zostało umorzone. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem ze swoją żoną H.. Emerytura skarżącego wynosi [...] zł brutto ([...] zł netto), a emerytura jego żony zamyka się w kwocie [...] zł brutto ([...] zł netto). Łączny dochód miesięczny gospodarstwa domowego skarżącego wynosi więc [...] zł brutto, co daje [...] zł netto. Strona posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2 , do którego przysługuje jej własnościowe prawo spółdzielcze oraz garaż o powierzchni [...] m2. Poza tym skarżący nie posiada żadnych innych nieruchomości, ani oszczędności pieniężnych. Wnioskodawca jest właścicielem samochodu osobowego marki [...]– z roku [...]. Samochód ten wymaga coraz częstszych i kosztownych napraw, a poza tym jest on przedmiotem [...] zajęć komorniczych. Skarżący załączył do urzędowego formularza PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy pismo z dnia [...]r., zatytułowane, jako "załącznik nr 1", zawierający uzasadnienie tego wniosku. W piśmie tym skarżący w sposób obszerny i precyzyjny przedstawił całokształt stanu majątkowego swojego i swojej żony. Ponownie oświadczył, że łączny dochód miesięczny z tytułu emerytur uzyskiwanych przez niego i jego małżonkę zamyka się w kwocie [...] zł netto. Wnioskodawca załączył również kserokopie decyzji ZUS wskazujące wysokość powyższych emerytur po waloryzacji, ponadto nadesłał również wyciągi z kont bankowych (swojego i małżonki). Ponadto, skarżący w powyższym piśmie, w sposób precyzyjny i wyczerpujący wskazał i wymienił jakie wydatki ponoszone są w jego gospodarstwie domowym w okresie miesięcznym. Z oświadczenia skarżącego wynika, że wydatki te zamykają się łącznie w kwocie [...] zł. W tym stanie rzeczy, po uiszczeniu należnych opłat, pozostaje do dyspozycji w gospodarstwie domowym strony kwota [...] zł. Wnioskodawca podkreślił, że toczą się przeciwko niemu postępowania egzekucyjne, wszczęte już w [...] r., jednak obecnie są one zawieszone na mocy wyroku tutejszego Sądu z dnia 19 stycznia 2009 r. ( wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/GL 15/08). Jednocześnie, skarżący stwierdził, że zarówno on sam, jak i jego żona chorują na różne schorzenia i leczą się z tego powodu. Kwota przeznaczona na leczenie i zakup leków wynosi miesięcznie [...] zł i została ujęta w w/w załączniku do wniosku. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że J. S. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzenie występowania tej przesłanki wymaga jednak uwzględnienia całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego (a w praktyce sytuacji majątkowej jego gospodarstwa domowego), które pozwoli na stwierdzenie czy w konkretnym przypadku strona będzie miała możliwość poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Innymi słowy, należy stwierdzić, czy strona dysponuje w rzeczywistości taką kwotą, która może być przeznaczona na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotny jest tutaj konkretny okres, na który ustalamy możliwości finansowe strony. Chodzi tutaj o ustalenie aktualnego stanu majątkowego strony, czyli stanu występującego w momencie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy i powstania potencjalnego obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Ustalenia takie należy ostatecznie porównać z konkretną kwotą, która składa się na określone koszty sądowe – w tym przypadku na kwotę wpisu sądowego od skargi. Od tej kwoty uzależnione są praktycznie rzecz biorąc pozostałe koszty (wpis sądowy od skargi kasacyjnej), chyba, że jest to kwota stała (jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia, czy zażalenie na postanowienie sądowe – w obu przypadkach opłata wynosi [...] zł). Już z samego oświadczenia skarżącego – i to złożonego zarówno na urzędowym formularzu PPF, jak i w uzasadnieniu do wniosku o prawo pomocy – wynika, że po uregulowaniu podstawowych opłat związanych z utrzymaniem i użytkowaniem lokalu mieszkalnego, samochodu oraz kosztów związanych z leczeniem się i zakupem leków dla obojga małżonków, do ich dyspozycji pozostaje aktualnie łączna kwota [...] zł. Kwota ta jest przeznaczana, zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy na "skromne życie (w tym środki czystości i odzież)". Z kwoty tej skarżący opłaca zakup żywności. Tymczasem przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie odmowy sprostowania na wniosek skarżącego oczywistych omyłek w decyzji tego organu z dnia [...] r., nr [...]. Stosownie do regulacji zawartej w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r., w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz.2193, ze zmianami) wpis sądowy bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym (także i w postępowaniu podatkowym, stanowiącym szczególną formę postępowania administracyjnego) [...] zł. Należy zaznaczyć, że jakakolwiek następna opłata sądowa, której obowiązek uiszczenia może powstać w dalszym toku niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego nie przekroczy kwoty [...] zł. Należy podkreślic, że jest to minimalna kwota, jaka może składać się na konkretną opłatę sądową w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Tak więc porównanie możliwości finansowych wnioskodawcy, które zgodnie z jego oświadczeniem zamykają się w kwocie około [...] zł miesięcznie z obowiązkiem uiszczenia wpisu, a także potencjalnych innych opłat, nie przekraczających kwoty [...] zł, pozwala stwierdzić, że skarżący nie spełnia podstawowej przesłanki, która warunkuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy ma charakter wyjątkowy i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). W konsekwencji, prawo pomocy w zakresie częściowym (w tym przypadku zwolnienie od kosztów sądowych) może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi, nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (podobnie: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). Tymczasem sytuacja taka nie ma w niniejszej sprawie miejsca. Skarżący oraz jego małżonka osiągają bowiem dochód w postaci emerytury, znacznie przekraczający wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę (wynoszącego [...] zł – kwota ta jest określona obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2010 r. – M.P. z 2009 r. Nr 48, poz. 709). Należy zaznaczyć, że jest to kwota [...] zł brutto. Warto tu zaznaczyć, iż zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie (postanowienie z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). W tym kontekście należy uznać, że skarżący nie wykazał, aby jego wniosek zasługiwał na uwzględnienie zgłoszonego żądania. Z całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego – przedstawionej zresztą przez niego samego – wynika, że jest on w stanie uiścić opłatę sądową w najniższej, przewidzianej przepisami regulującymi postępowanie sądowoadministracyjne kwocie – w kwocie [...] zł. Na marginesie należy zaznaczyć, że faktem jest, że skarżący oraz jego małżonka cierpią na określone schorzenia i mają problemy zdrowotne. Jednak z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że na koszty związane z leczeniem i zakupem leków ponosi aktualnie miesięcznie wydatki w kwocie [...] zł. W tej konkretnej sytuacji, jest to kwota, która przy uwzględnieniu całokształtu aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego nie powoduje jednak realizacji podstawowej przesłanki skutkującej przyznaniem zwolnienia od kosztów. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, badaniu podlega aktualna sytuacja majątkowa skarżącego, tzn. taka sytuacja, która występuje w chwili złożenia tego wniosku. Jeżeli sytuacja ta ulegnie pogorszeniu w dalszym toku postępowania, to istnieje możliwość złożenia kolejnego wniosku w chwili, kiedy pojawi się – potencjalnie – kolejny obowiązek uiszczenia kosztów sądowych. W tym kontekście należy uznać, że skarżący nie wykazał, aby jego wniosek zasługiwał na uwzględnienie zgłoszonego żądania. Z całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego – przedstawionej zresztą przez niego samego – wynika, że jest on w stanie uiścić opłatę sądową w najniższej, przewidzianej przepisami regulującymi postępowanie sądowoadministracyjne kwocie – w kwocie [...] zł. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji