III SA/Gl 1400/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys – Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant st. sekr. sąd. Marta Lewicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2010 r. przy udziale - sprawy ze skargi "A" Sp. z o. o. w likwidacji w P. na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] o odmowie umorzenia A sp. z o.o. w likwidacji należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że Spółka we wniosku o umorzenie należności wobec ZUS w całości wraz z odsetkami przytoczyła argumenty natury finansowej tj. znajdowanie się w postępowaniu likwidacyjnym i brak środków finansowych na pokrycie zobowiązań w stosunku do ZUS. Decyzją z dnia [...] o nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. nr 11, poz. 74 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł. liczonej wraz z odsetkami; kwota [...] zł z tyt. ubezpieczenia społecznego oraz kwota [...] zł z tyt. ubezpieczenia zdrowotnego - finansowane przez ubezpieczonych. W uzasadnieniu decyzji pierwszo-instancyjnej wskazano, iż przesłanką zasadniczą odmawiającą umorzenia jest istnienie majątku, do którego w dalszym ciągu prowadzone są czynności likwidatora. Tym samym dopóki trwa postępowanie likwidacyjne istnieją określone możliwości finansowe m. in. uregulowanie zadłużenia składkowego. Stanowisko Oddziału zostało podyktowane również tym, że znaczna część zadłużenia likwidowanej spółki, to kwoty składek finansowane przez pracowników, a nie odprowadzone przez płatnika, a z mocy art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie podlegają one żadnym ulgom i bezwzględnie winny być opłacone przez płatnika z likwidowanego majątku. Strona zakwestionowała to rozstrzygnięcie występując z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała na niewłaściwą interpretację dokumentów mających wykazać sytuację nadzwyczajną w jakiej się znajduje. Zaakcentowała mylne przyjęcie w uzasadnieniu decyzji, że po stronie likwidowanej Spółki znajdują się aktywa umożliwiające spłatę należności. Przedstawiono postanowienie Sądu Rejonowego o oddaleniu wniosku o ogłoszenie postępowania upadłościowego z uwagi na brak majątku na pokrycie jego kosztów. Zaakcentowano spełnienie przesłanki ustawowej całkowitej nieściągalności. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutów Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję pierwszo-instancyjną w pełni podzielając pierwotną argumentację organu. Wskazano, że prowadząc postępowanie, skutkiem złożenia przez Likwidatora wniosku o umorzenie długu organ pozyskał informację w sprawie, iż po stronie likwidowanej spółki znajdują się wierzytelności finansowe rodzące możliwości ich ściągnięcia. Mając na względzie powyższe oraz kierując się powinnością prowadzenia każdych, możliwych działań zmierzających do pokrycia należności dłużnych, uzasadnionym i celowym jest przyjęcie ustaleń organu I instancji, iż dopóki prowadzone jest postępowanie likwidacyjne (istnieją składniki majątkowe, bądź wierzytelności możliwe do ściągnięcia) przedwczesnym byłoby umorzenie wnioskowanych zaległości składkowych. Potwierdza to informacja, pozyskana w postępowaniu rozpoznawczym, iż do majątku spółki prowadzone jest w dalszym ciągu postępowanie komornicze, podjęte po zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej. Organ odwoławczy wskazał, iż rozpatrując wniosek Skarżącego o umorzenie należności zostały wzięte pod uwagę wszystkie aspekty przewidziane w przepisach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Zakładu. Zarzuciła, że wydana decyzja nieprawidłowo i niedostatecznie ocenia sytuację Spółki. Podkreślono, iż Sąd Rejonowy analizował jej faktyczną kondycję finansową w efekcie czego oddalono wniosek o ogłoszenie upadłości z uwagi na brak środków; zatem już sąd ten ocenił możliwości ściągnięcia wierzytelności. Podkreślono, że oddalenie wniosku przez sąd jest przesłanką uprawniającą do stwierdzenia stanu niewypłacalności wnioskodawcy, a organ nie wskazał przyczyn z jakich nie uznał postanowienia Sądu Rejonowego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do podniesionych zarzutów podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie dnia 30 kwietnia 2010 r. Likwidator Spółki podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i przedłożył dodatkowe dokumenty: postanowienia komorników sądowych z [...] i z [...] oraz z [...] o umorzeniu postępowań egzekucyjnych – przeciwko dłużnikom Spółki i przeciwko Spółce z wniosku ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwany dalej ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Poza tym należy zaakcentować, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania sporu zaistniałego między stroną a organem. Władny jest jedynie do skontrolowania legalności wydanego rozstrzygnięcia w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych sprawy i oceny prawidłowość zastosowanych do nich norm prawnych. Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, iż granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącej z dnia [...], którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 1 i 2 z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Powyższe znajduje potwierdzenie także w wyroku z dnia 10 lutego 2009r. o sygn. akt II GSK 702/08, w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że mimo stwierdzenia całkowitej nieściągalności - w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. - organ uprawniony do wydania decyzji uznaniowej nie jest zobligowany do uwzględnienia wniosku, o umorzenie należności z tytułu składek w szczególności, gdy zachodzą okoliczności wskazujące na możliwość wyegzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Natomiast w wyroku z dnia 4 lutego 2009r. o sygn. akt II GSK 703/08 Sąd ten wyraził pogląd, że decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 i 3a u.s.u.s. ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, czy trudna sytuacja majątkowa organ, może odmówić ich umorzenia. W konsekwencji powyższych rozważań należy skonstatować, iż sprawy rozpatrywane w kategoriach uznania administracyjnego winny być poprzedzone dokładnym zebraniem materiału dowodowego, a następnie jego wszechstronną i szczegółową analizą. Jeżeli w wyniku przeprowadzonych czynności wyjaśniających organ - w ramach służącego mu uznania administracyjnego - stwierdza, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do umorzenia zadłużenia strony, to ma obowiązek wyraźnie wskazać jakie konkretne powody o tym przesądziły i jakie są rzeczywiste możliwości zobowiązanego na wywiązanie się z obowiązku jego zapłaty. Organ winien przekonać wnioskującą stronę, iż nie ma racji twierdząc, że nie jest w stanie spłacić należności i jednocześnie wskazać jakie możliwości w tym zakresie strona realnie posiada. W rozpatrywanej zaś sprawie organ orzekający ani pierwszej, ani drugiej instancji nie dopełnił ciążących na nich obowiązków. W decyzji pierwszo-instancyjnej w tym zakresie ograniczono się jedynie do wskazania, iż spółka znajduje się w postępowaniu likwidacyjnym, a więc w procesie w którym jej majątek poprzez sprzedaż ma służyć zaspokojeniu wierzycieli, a zatem nie można uznać, iż nie jest możliwa spłata zadłużenia. Natomiast organ II instancji dodatkowo wskazał, że "została pozyskana informacja w sprawie, iż po stronie likwidowanej spółki znajdują się wierzytelności finansowe rodzące możliwości ich ściągnięcia". Tym samym uznano, że dopóki trwa postępowanie likwidacyjne, istnieją składniki majątkowe bądź wierzytelności możliwe do ściągnięcia to przedwczesnym byłoby umorzenie dochodzonych zaległości. Poza jednak przytoczonymi wyżej ogólnikami organy nie podały, żadnej konkretnej wartości składnika majątkowego lub możliwej do ściągnięcia wierzytelności skarżącej Spółki. Nie odniosły się w ogóle do zarzutów zgłoszonych przez stronę w odwołaniu w zakresie jej sytuacji finansowej, podstaw oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Zupełnie pominięto akcentowaną przez stronę argumentację Sądu Rejonowego w B. Wydziału VI Gospodarczego oddalającego wniosek o ogłoszenie upadłości wobec stwierdzenia przez ten Sąd, iż majątek dłużnika nie przedstawia wartości podanej przez Spółkę: jedynym majątkiem jest nieruchomość położona w K. – P., obciążona hipoteką więc kwota uzyskana z jej sprzedaży zostałaby przeznaczona na zaspokojenie wierzyciela hipotecznego; przysługujące Spółce wierzytelności są częściowo przedawnione, część zasądzonych należności nie została wyegzekwowana jako nieściągalne; szanse wyegzekwowania należności od dłużnika B sp. z o.o. w A. jest znikome. W uzasadnieniu decyzji organów obu instancji nie wskazano, mimo wniosków dowodowych strony w tym zakresie, na te okoliczności, nie poddano ich jakiejkolwiek analizie, nie ustosunkowano się do żadnego z argumentów wnioskodawcy. Tym samym sformułowane uzasadnienia obu decyzji są ogólnikowe, niekompletne, bez stosownego rozpatrzenia sprawy i w konsekwencji nie wypełniają nakazu z art.107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz.1071 ze zm.), zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Biorąc powyższe rozważania pod uwagę stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącej Spółki nie została należycie ustalona, a okoliczności sprawy nie wyjaśniono wszechstronnie. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono nie mieszczą się bowiem w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Na koniec odnosząc się do dowodów przedstawionych na rozprawie sądowej należy zauważyć, iż na datę orzekania przez tut. Sąd nie mają one znaczenia, gdyż zaskarżona decyzja oceniana jest na datę jej wydania z uwzględnieniem materiału dowodowego stanowiącego jej podstawę. Niemniej dołączone postanowienia komornicze obrazują sytuację finansową Spółki świadcząc o spełnieniu przez wnioskodawcę przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1 i 5 u.s.u.s. tj. oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz oczywistość, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże jak zaakcentowano wyżej decyzje w przedmiocie umorzenia należności podejmowane są w ramach uznania administracyjnego i okoliczność zaistnienia ustawowych przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia składek nie przesądza o pozytywnym załatwieniu wniosku strony. Reasumując powyższe organ winien ponownie rozpatrzeć niniejszą sprawę z uwzględnieniem wyżej przedstawionych przez Sąd rozważań, Uwzględniając zatem całokształt okoliczności sprawy Sąd – działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję ze względu na naruszenie prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3 pkt 1 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów postępowania art. 107 § 3 kpa, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach postępowania sądowego nie orzeczono, gdyż sprawy z przedmiotowego zakresu są wolne od wpisu sądowego, a strona skarżąca nie wnosiła o ich zwrot. Z uwagi zaś na treść wydanych przez organ rozstrzygnięć Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 152 ppsa i wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.