III SA/Gl 1400/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku J.D. o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu [...] r. skarżący J.D. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z wezwaniem referendarza sądowego z [...] r. został on uzupełniony [...]r. poprzez złożenie oświadczenia dot. wydatków na leki skarżącego, wydatków na media i mieszkanie, ponoszonych wspólnie z córką A., z którą razem zamieszkuje a także dot. braku rachunku bankowego. Wobec faktu, że – jak okazało się w trakcie postępowania wpadkowego dot. przyznania prawa pomocy – skarżący zamieszkuje nie tylko z żoną, ale także z dorosłą córką, jej mężem i wnuczką, pismem z [...] r. został ponownie wezwany przez referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy o informacje dot. pozostałych członków rodziny, z którymi razem zamieszkuje, w szczególności córki i zięcia. W dniu [...] r. wpłynęło do Sądu pismo córki i zięcia skarżącego, w którym oświadczyli się oni co do faktu posiadania rachunku bankowego w Banku (...) w C., jednakże nie przedłożyli wyciągu z tego rachunku. Wskazali, że nie posiadają innych dochodów niż ze stosunku pracy, na dowód czego załączyli kserokopię zeznania PIT 37. Skarżący dołączył także do akt sprawy zaświadczenia lekarskie stwierdzające, że choruje na schorzenia [...]. Postanowieniem z 31 sierpnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Od tego postanowienia skarżący wniósł w terminie sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z 31 sierpnia 2010 r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (..)- art. 244 § 1 p.p.s.a. i może być przyznane w zakresie całkowitym i częściowym - art. 245 § 1 wyżej wskazanej ustawy. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wniosek o przyznanie prawa pomocy strona składa na stosownym formularzu (art. 257 p.p.s.a.), a kiedy jego treść okaże się niewystarczająca do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego winna go uzupełnić w zakreślonym terminie zgodnie z wezwaniem (art. 255 p.p.s.a.). Na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności uzasadniających jego przyznanie. Należy ponadto zauważyć, że przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w tym zakresie, albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie występujących w sprawie opłat sądowych i wydatków, do których zalicza się również należny w sprawie wpis sądowy od skargi. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika zaś, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Sąd nie dokonuje bowiem w tym zakresie żadnych ustaleń z urzędu, a orzekanie na podstawie niepełnych danych nie jest możliwe ani dopuszczalne. W niniejszej sprawie strona złożyła wniosek o zwolnienie jej z kosztów sądowych w zakresie częściowym, tj. od obowiązku ponoszenia opłat sądowych w całości. Uczyniła to na stosownym formularzu, ale nie uzupełniła wniosku o dane żądane przez referendarza sądowego, konieczne dla oceny jej sytuacji majątkowej przy uwzględnieniu całokształtu sytuacji rodzinnej. W szczególności nie nadesłano wyciągu z rachunku bankowego córki i zięcia skarżącego, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe, co pozwoliłoby ustalić, czy nie posiadają oni np. oszczędności rzutujących na sytuację materialną gospodarstwa domowego skarżącego jako całości. Na możliwość żądania takich danych wskazał NSA w postanowieniu z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, Lex nr 181557, a także w postanowieniu z dnia 27 kwietnia 2009 r. II FZ 119/09, wydanym w stanie faktycznym, gdy skarżący pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i matką, które uzyskiwały dochody, gdzie Sąd stwierdził, że deklarowanie przez skarżącego, że nie uzyskuje żadnych dochodów (względnie, że uzyskuje je w minimalnej wysokości) nie jest wystarczającą przesłanką do uznania, że pokrycie pełnych kosztów procesu grozi uszczerbkiem koniecznego utrzymania dla niego lub jego rodziny, skoro pozostaje on we wspólnocie domowej z osobami uzyskującymi stałe dochody w wysokości pozwalającej na zaspokojenie wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem. Poglądy orzecznictwa są w tym zakresie zbieżne z ocenami doktryny. M. Baduchowska wyraziła bowiem pogląd, iż Sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy i sytuację materialną strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ale także wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie (Dor. Podat. 2005/9/51). Również H. Knysiak - Molczyk wskazuje, że pojęcie "stan majątkowy" nie jest tożsame z pojęciem "majątek". Jest ono pojęciem szerszym, zbliżonym zakresem do pojęcia "sytuacja majątkowa", które obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących wspólnie z wnioskodawcą gospodarstwo domowe lub w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe. (Artykuł PPP 2007/4/27). Z uwagi na fakt, iż w rozpoznawanej sprawie strona nie wykazała, że zachodzą co do niej przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych przyjąć należało, iż nie udowodniła w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Stanowisko strony, która nie przedstawia – z jakichkolwiek powodów, nawet niezależnych od siebie - stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualny stan rodzinny i majątkowy oraz możliwości płatnicze, nie może – wobec niewyjaśnienia stanu majątkowego - skutkować przyznaniem prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 260 p.p.s.a. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.