III SA/Gl 1406/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że na dzień dzisiejszy nie posiada środków finansowych pozwalających na uiszczenie kosztów sądowych w postępowaniach toczących się przed tutejszym Sądem. Wnioskodawca oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną oraz małoletnim synem, J. B., który pozostaje na ich utrzymaniu. Jedyny dochód w tym gospodarstwie domowym stanowi dochód żony skarżącego, która pracuje jako [...] w Szpitalu Miejskim w S. Dochód ten zamyka się w kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Wynagrodzenie to jest jednak obciążone [...] na kwotę [...] zł. W efekcie żona wnioskodawcy uzyskuje "do ręki" jedynie [...] zł. Strona nie posiada żadnych innych dochodów, ani majątku. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie nadesłane zostały następujące dokumenty: zaświadczenie z PUP w D. z którego wynika, że skarżący nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych i nie pobiera żadnych świadczeń; zaświadczenie o zawieszeniu wykonywania przez wnioskodawcę działalności gospodarczej (w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r.); odpis zwykły z księgi wieczystej dla nieruchomości położonej przy ulicy [...] w D. (z której wynika, że właścicielem tej nieruchomości jest drugi syn skarżącego M. B.); zaświadczenie o zarobkach małżonki skarżącego (netto [...] zł) oraz dokumenty, z których wynika, że wynagrodzenie to obciążone jest [...], w efekcie których faktyczna wypłata wynagrodzenia zamyka się w kwocie około [...] zł; zaświadczenie o zameldowaniu pod adresem zamieszkania wnioskodawcy (M. B. jest zameldowany na pobyt stały razem ze swoimi rodzicami M. i S. B. i młodszym bratem J.); zawiadomienie o egzekwowaniu z rachunku żony skarżącego kwoty [...] zł; zaświadczenia o składanych zeznaniach podatkowych za 2010 r. przez małżonków B. Nadesłane zostały również rachunki opłat za media: woda ([...] zł); gaz ([...] – za dwa miesiące); energia elektryczna ([...] zł); usługi telekomunikacyjne ([...] zł i [...] zł). Postanowieniem z dnia 16 listopada 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Stanowisko swoje referendarz sądowy uzasadnił tym, że wnioskodawca praktycznie nie wykazał tego, jaka jest jego rzeczywista sytuacja majątkowa. Strona w ogóle pominęła fakt, że pod jej adresem zamieszkania przebywa także drugi, pełnoletni syn strony – M. B., który jest pod tym adresem zameldowany na pobyt stały. Fakt ten nie został zaznaczony na druku urzędowego formularza PPF. Istnieje natomiast prawdopodobieństwo, że drugi syn skarżącego jest w stanie udzielać i udziela mu pomocy finansowej. Ponadto skarżący dysponuje zabudowaną nieruchomością położoną w miejscowości B. w gminie P. Nieruchomość ta ma powierzchnię [...] ha i znajduje się na niej budynek stacji paliw, garaż i wiata, a z nieruchomością tą związane jest prawo użytkowania wieczystego działki i własność usytuowanego na niej urządzenia bocznicy kolejowej i budowli. Poza tym małżonka skarżącego w 2010 r. prowadziła własną działalność gospodarczą a wszelkie kwestie związane z jej dalszym funkcjonowaniem nie zostały w żaden sposób zasygnalizowane. Od tego postanowienia sprzeciw wniósł pełnomocnik procesowy strony. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik procesowy strony stwierdził, że prowadzona przez stronę działalność gospodarcza jest aktualnie zawieszona, brak więc z tego tytułu obecnie jakichkolwiek dochodów. Jedynym źródłem dochodu we wspólnym gospodarstwie skarżącego jest wynagrodzenie pobierane przez żonę skarżącego. Wynagrodzenie to jest jednak przedmiotem zajęć [...]. Do wypłaty pozostaje jedynie kwota [...] zł. Małżonka skarżącego nie prowadzi już działalności gospodarczej – działalność ta została zlikwidowana. Skarżący wcale nie pominął celowo faktu zameldowania pod wspólnym adresem starszego syna M. B. To prawda, że syn ten zamieszkuje razem z rodzicami i młodszym bratem, jednak wcale nie oznacza to, że prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe, ponosi koszty utrzymania skarżącego – tym bardziej z niczego nie wynika, że syn strony skarżącej ma obowiązek lub wolę wspierać ojca w ponoszeniu kosztów prowadzonych przez niego postępowań sądowych. Odnośnie nieruchomości położonej w gminie P., pełnomocnik strony stwierdził, że jej stan prawny jest nieuregulowany, a kwestia jej własności pozostaje sporna. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że S. B. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W realiach przedmiotowej sprawy, należało uwzględnić dane, którymi dysponował orzekający wydając postanowienie w przedmiocie prawa pomocy w listopadzie bieżącego roku. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby spełniał warunki uzasadniające uwzględnienie jego wniosku i przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że wnioskodawca jest reprezentowany w przedmiotowej sprawie przez fachowego pełnomocnika, profesjonalnego zastępcę procesowego. W tej sytuacji należałoby oczekiwać od strony profesjonalnego działania. Nie jest wystarczające opieranie się jedynie na cytowaniu przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i twierdzenia, że z przedstawionych dokumentów wynika, że przesłanki te są spełnione. Wnioskodawca przedstawił jedynie część dokumentów i materiałów źródłowych. W efekcie nie udokumentował całokształtu swojej sytuacji finansowej, a w dokumentacji występuje istotna luka. Braki te w ogóle nie zostały w żaden sposób uzupełnione. Pełnomocnik procesowy opisuje jedynie sytuacje swojego mandanta i polemizuje z poczynionymi już ustaleniami, nie przedkładając żadnych dokumentów, które uprawdopodabniałyby stanowisko strony. We wszystkich zagadnieniach, kwestionowanych przez pełnomocnika, należało przedstawić odpowiedni materiał źródłowy i dokumenty, które potwierdziłyby jego twierdzenia i wykazały, że sytuacja majątkowa mandanta jest rzeczywiście trudna i na tyle ciężka, że nie jest on w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi, jak również nie będzie on w ogóle w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i domowej z inną osobą – w tym przypadku także z drugim, pełnoletnim synem, M. B. – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest ich w stanie ponieść. W tym miejscu należy stwierdzić, że rzadko się zdarza, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwo domowe (tak postanowienie NSA z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane). W tym stanie rzeczy, nie jest już nawet istotne to, czy pełnoletni syn skarżącego "ma obowiązek lub wolę wspierać ojca w ponoszeniu kosztów prowadzonych przez niego postępowań sądowych". Istotne jest to, że M. B. może partycypować w kosztach utrzymania wspólnego domu – domu, który stanowi przecież jego własność i w którym jest on zameldowany na pobyt stały. Nie można wykluczyć (z powodu braku jakichkolwiek dokumentów, obrazujących jego stan majątkowy), że syn skarżącego może mieć relatywnie wysoki dochód. W takiej sytuacji może w dużej części ponosić koszty związane z utrzymaniem domu, wszelkimi remontami, zakupem opału na zimę, opłacaniem wszelkich rachunków (tzw. "media"). Należy w tym miejscu podkreślić, że na nadesłanych rachunkach figuruje nazwisko wnioskodawcy lub jego małżonki. Z pewnością nie jest to jednak dowód wskazujący na to, że syn w ogóle nie partycypuje w utrzymaniu wspólnego gospodarstwa domowego. M. B. może przecież przekazywać rodzicom gotówkę, która ma być przeznaczona na pokrycie tych rachunków. Nie można również wykluczyć, że starszy, pełnoletni syn opłaca również w dużej części zakup żywności dla wspólnego gospodarstwa domowego. Jednym słowem może on być w stanie realizować generalnie pojęte wsparcie, jakie powinno występować między rodzicami i dzieckiem (art. art. 23, 27, 87 i 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W takiej sytuacji nie jest już istotna jego wola, ani poczucie obowiązku partycypowania w kosztach postępowania. Sama pomoc w utrzymaniu domu sprawia, że rodzice mogą przeznaczyć określone środki pieniężne właśnie na opłacenie kosztów sądowych. Skarżący twierdzi, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Należy jednak mieć na uwadze, że prowadzenie przez niego działalności gospodarczej było jedynie zawieszone do końca września bieżącego roku. Strona nie wykazała, czy od października bieżącego roku nie prowadzi jednak dalej tej działalności i nie osiąga już określonych dochodów z tego źródła. Odnośnie działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego, należy zauważyć, że pełnomocnik ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że została ona zlikwidowana. Fakt ten również należało wykazać przedkładając stosowne zaświadczenie (np. o zakończeniu prowadzenia tej działalności). Z zeznań podatkowych za 2010 r. wynika, że skarżący i jego małżonka prowadzili działalność gospodarczą, z której przychód opodatkowany był w formie zryczałtowanej. Nie można wykluczyć, że strona i jej małżonek nadal prowadzą działalność gospodarczą w takiej formie. W aktach brak przecież materiałów źródłowych wykazujących na przeciwny stan faktyczny. Odrębną kwestią jest natomiast stan nieruchomości położonej w B. w gminie Nawet jeśli jej stan prawny tej nieruchomości jest nieuregulowany, a kwestia jej własności pozostaje sporna, to należy podkreślić, że używanie nieruchomości, jak również czerpanie korzyści i pożytków z określonej jednostki organizacyjno – funkcjonalnej (np. stacja paliw z jej częściami składowymi i przynależnościami) jest przecież niezależny od kwestii własności. Przecież nieruchomość ta pozostaje nadal w dyspozycji skarżącego, który de facto jest jej posiadaczem samoistnym. Stan ten trwa ciągłe, niezależnie od sytuacji prawnej i stosunków własnościowych odnoszących się do tej nieruchomości. Również i w tym zakresie, pełnomocnik procesowy strony nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby na istnienie wątpliwości co do kwestii własnościowych tej nieruchomości, czy też prowadzenie jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, czy też likwidującego te wątpliwości i kwestie sporne. Reasumując, należy stwierdzić, że strona skarżąca nie wykazała w sposób jasny i przejrzysty, aby znajdowała się w sytuacji majątkowej, która uzasadniłaby uwzględnienie wniosku. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.