III SA/Gl 1437/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 21 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącą z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 100 (sto) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na powyższą decyzję zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że obecnie nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych ze względu na niskie dochody i niemożliwość podjęcia pracy z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym synem (z tytułu tej opieki strona otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne). Skarżąca z uwagi na swój stan zdrowia sama również podejmuje leczenie. Wnioskodawca oświadczyła, że jej dzieci są dorosłe i w żaden sposób nie ma prawa do rozporządzania ich dochodami. Z oświadczenia zawartego na druku urzędowego formularza PPF wynika, że skarżąca prowadzi trzyosobowe wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoimi dziećmi: A. L. ([...] lata) i M. P. ([...] lat). Na dochód wspólnego gospodarstwa domowego składa się: świadczenie pielęgnacyjne skarżącej – 1.200 zł; renta rodzinna i socjalna wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym jej syna A. L. w kwocie 1.206 zł i wynagrodzenie z tytułu umowy "telepracy" zawartej na czas nieokreślony (od dnia [...] r.) – 1.750 zł brutto; wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w kwocie 1402 zł brutto, otrzymywane przez córkę M. i jej renta rodzinna w wysokości 407 zł. Na majątek wnioskodawcy składa się mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz mieszkanie o powierzchni [...] m2 – które stanowi własność córki skarżącej. M. P. jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki [...] z roku [...] (razem z D. P.). Poza tym, strona, ani jej domownicy nie posiadają innego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, ani innych wartościowych przedmiotów. Wnioskodawca podkreśliła, że jej córka utrzymuje się sama ze swoich dochodów i opłaca swoje studia zaoczne. Natomiast syn skarżącej ze swoich dochodów utrzymuje siebie, pokrywa koszty swojej rehabilitacji. Strona oświadczyła, że opłaty za media są dzielone. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał stronę do wykazania jej aktualnej sytuacji majątkowej i uprawdopodobnienia oświadczeń zawartych na druku urzędowego formularza PPF, poprzez nadesłanie stosownych dokumentów i materiałów źródłowych. W odpowiedzi na ww. wezwanie strona nadesłała szereg dokumentów, w tym: orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącej i jej syna A. L.; druki z KRUS obrazujące wysokość świadczeń przyznanych domownikom skarżącej; decyzję w przedmiocie ustalenia dla wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; harmonogram spłaty kredytów zaciągniętych przez wnioskodawcę; druki umów: zlecenia M. P. i "telepracy" syna wnioskodawcy – A. L.; wyciągi z rachunków wnioskodawcy i jej domowników; pisma z [...] Spółdzielni Mieszkaniowej potwierdzające fakt posiadania przez wnioskodawcę i jej córkę M. P. spółdzielczych praw własnościowych do dwóch mieszkań. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku J. P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie rozpoznającego wniosek, strona w sposób dostateczny wykazała swój aktualny stan majątkowy, jednak nie zdołała wykazać aby jej wniosek zasługiwał na uwzględnienie w całości. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że referendarz sądowy nie jest uprawniony do ustalania wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie sądowoadministracyjnej. Wartość taka (kwota ją wyrażająca) powinna być jednak ustalona, ponieważ to na podstawie tej kwoty ustala się wpis sądowy od skargi w konkretnej sprawie. Skarżąca określiła tę kwotę w przedmiotowej sprawie na 110.550 zł (sumując kwoty podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r.). Na użytek postępowania wpadkowego, w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy przyjąć tą kwotę, jako wartość przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie, wskazaną przez stronę skarżącą. Od tej kwoty pobierany jest wpis stosunkowy, który wynosi 4.422 zł – wysokość wpisu obliczona jest na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). W ocenie referendarza sądowego kwota ta rzeczywiście znajduje się poza zasięgiem możliwości płatniczych wnioskodawcy, tym bardziej, że w drugiej sprawie, zainicjowanej wniesieniem skargi przez stronę (III SA/Gl 1438/15) wpis sądowy od skargi wyniesie 4.218 zł. Tak więc łączna, sumaryczna kwota wpisu sądowego od dwóch skarg wynieść miałaby 8.640 zł. W ocenie rozpoznającego wniosek skarżąca jest jednak w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł (w obu sprawach – a więc jest w stanie uiścić tytułem wpisu łączną kwotę 200 zł). Kwota ta stanowi jedynie 2,3 % kwoty wpisu, którą strona byłaby zobowiązana uiścić w dwóch ww. sprawach, w przypadku całkowitego nieuwzględnienia wniosku. Zarówno wnioskodawca, jak i jej syn mają orzeczoną niepełnosprawność na trwałe (strona – w stopniu umiarkowanym, jej syn – w stopniu znacznym). Skarżąca uzyskuje zasiłek pielęgnacyjny, natomiast jej dzieci uzyskują świadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i dodatkowe wynagrodzenie: A. L. – z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, a córka skarżącej – na podstawie umowy zlecenia. Wynika z tego, że każdy domownik posiada swój przychód. Istotne jest jednak to, że skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo z synem A. L. i z córką M. P. Tymczasem córka posiada własne mieszkanie (spółdzielcze prawo własności) do mieszkania w [...] Spółdzielni Mieszkaniowej. Wynika z tego, że mieszkając razem z matką, jej córka dysponuje mieszkaniem, które przecież może przynosić pożytki (można je przykładowo, wynająć). Nie należy jednak tracić z pola widzenia tego, że skarżąca spłaca kredyt, którego rata oscyluje w granicach około 450 zł miesięcznie. Na druku urzędowego formularza PPF, strona stwierdziła, że jej dzieci są dorosłe i w żaden sposób nie ma ona prawa rozporządzać ich dochodami. Jednak z art. 252 § 1 P.p.s.a. wynika wprost, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach strony, a także o jej stanie rodzinnym. Pojęcie "stanu majątkowego i dochodów strony" nie jest przy tym tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego sformułowania jest bowiem zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na możliwości płatnicze wnioskodawcy (utrwalone stanowisko judykatury wyrażone między innymi w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, publ. Lex nr 181557, z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. aktI OZ 1105/11, z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt I GZ 454/13 oraz z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 100/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – zwanej dalej CBOSA). Należy tu wprawdzie przyznać, że dzieci strony postępowania sądowoadministracyjnego, które pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie biorą udziału w tym postępowaniu i nie mają obowiązku uiszczenia za nią wpisu – obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi obciąża bezpośrednio tylko i wyłącznie skarżącą. Jednak informacja o sytuacji materialnej domowników wnioskodawcy i wysokości osiąganych przez nich dochodów pozwala na precyzyjne ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej strony skarżącej i obiektywnych możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 385/13 – orzeczenie dostępne w CBOSA). Uwzględniając więc możliwości płatnicze skarżącej, w aspekcie całokształtu stanu finansowego osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, należało stwierdzić, że wnioskodawca jest jednak w stanie uiścić drobną część wpisu od skargi w tej sprawie w kwocie 100 zł. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.