III SA/Gl 144/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący Asesor WSA Barbara Brandys - Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z wpisu sądowego od skargi postanawia: oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] skarżący Z. J. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. Jednocześnie wniósł o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W wyniku wezwania z dnia [...] swoje żądanie uzupełnił na urzędowym formularzu. Wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która jest osobą starszą i schorowaną, pod stałą opieką lekarską; powyższe zaś wiąże się z dodatkowymi wydatkami. Oboje małżonkowie nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych czy przedmiotów o wartości powyżej [...]euro. Nadto prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza w [...] r. i [...] r. przyniosła stratę w wysokości [...] zł i [...] zł. Zaś miesięczne dochody rodziny strony wynoszą jedynie [...] zł netto i obejmują [...] skarżącego w kwocie [...] zł oraz dodatek [...] żony w wysokości [...] zł. Jako składniki posiadanego majątku Z. J. wymienił mieszkanie typu własnościowego o pow. [...] m2 darowane wnukowi oraz [...]ha lasu otrzymany w spadku po rodzicach przez żonę skarżącego, który z uwagi na położenie nie przynosi żadnych dochodów i nie przedstawia żadnej wartości. Tymczasem z akt sprawy o sygn. III SA/Gl 1211/07 wynika, iż wnioskodawca jest również właścicielem działki o pow. [...] m2, gdzie zlokalizowana jest jego firma (vide: odpis z księgi wieczystej nr [...]). Skarżący podniósł także, iż majątek prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa obciążony jest długiem hipotecznym wynoszącym [...] zł na rzecz Banku [...] oraz kwotą [...] zł pożyczoną od "A." – [...] S.A. w W. (zabezpieczoną w Rejestrze Sądowym Sądu Rejonowego w K.). W uzupełnieniu wniosku dołączył do akt sprawy zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia skarżącego i jego żony wraz z dowodami ponoszonych opłat za leki; oświadczenie w przedmiocie oddzielnego zamieszkiwania wnuka i jego rodziny; postanowienie komornika z dnia [...] r. o podjęciu postępowania egzekucyjnego; odpis z księgi wieczystej nr [...] potwierdzający, iż żona jest współwłaścicielem w [...] niezabudowanej działki o pow. [...] ha i [...] m2; odcinek pobieranego na rzecz żony zasiłku [...]; decyzję [...] z dnia [...] r. o waloryzacji [...] wraz z przekazem pocztowym, z treści których wynika, iż ta ulega zmniejszeniu o egzekucję administracyjną w wysokości [...] zł; pismo z dnia [...] r. obrazujące wielkość ponoszonych opłat za czynsz ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł), gaz ([...] zł), telefon ([...] zł), RTv ([...] zł), a ponadto wyjaśniające, iż stosowne dokumenty w tym przedmiocie wystawione są na wnuka, bo to on jest właścicielem mieszkania, mimo iż w nich nie partycypuje. Nadto z kserokopii zeznań podatkowych PIT-[...] ustalono, iż dochód skarżącego za lata [...] i [...] z tytułu pobieranej [...] wynosił [...] zł i [...] zł, natomiast strata z prowadzonej działalności kształtowała się w wysokości [...] zł i [...] zł. Dodatkowo na podstawie ugody cywilnoprawnej zawartej z [...] Bank [...] ciąży na nim spłata zadłużenia rozłożona na [...] miesięcznych rat nie mniejszych niż [....] zł począwszy od [...] r. Poza tym do akt o sygn. III SA/Gl 1535/07 skarżący nadesłał: rachunek z apteki opiewający na kwotę [...] zł (według wyjaśnień skarżącego kwota ta stanowi koszt zakupu leków za dwa miesiące); umowę o pracę wnuka, z treści której ustalono, iż jego pracodawcą jest sam skarżący, a wypłacane wnukowi wynagrodzenie wynosi "[...] zł + premia uznaniowa"; deklaracje na podatek od towarów i usług za okresy od [...] do [...] r. (w pierwszym z tych miesięcy nie wykazano żadnej podstawy opodatkowania, w kolejnych miesiącach wartość ta kształtowała się następująco: [...] zł – w [...], [...] zł – w [...], [...] zł – we [...], [...] zł – w [...] oraz [...] zł – w [...]); postanowienie z dnia [...]r. o podjęciu postępowania egzekucyjnego zawieszonego na wniosek wierzyciela; rozliczenie salda czynszowego skierowanego do wnuka skarżącego; zaświadczenie lekarskie dotyczące skarżącego; wyciąg z rachunku bankowego skarżącego z dnia [...] r. (ujemne saldo końcowe na rachunku wynosiło wówczas [...] zł); a także pisma związane z postępowaniem w sprawie zezwolenia, o które skarżący ubiega się w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Dokumenty te również wykorzystano w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 19 maja 2008r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania wnioskowanego prawa pomocy z uwagi na nie wykazanie przez wnioskodawcę w dostateczny i przekonujący sposób, iż nie jest w stanie ponieść postępowania. Na powyższe postanowienie strona skarżąca wniosła sprzeciw, w którym uzasadniając niemożność uiszczenia wpisu sądowego wyjaśniła, że poza [...] wynoszącą [...] zł + [...] zł zasiłku [...] żony netto nie posiada ani żadnych innych dochodów, ani majątku, a argumenty przedstawiła w uzasadnieniu zażalenia z dnia [...] r. z załącznikami oraz z dnia [...] r., [...] r. i [...] r. Podkreśliła także, że faktycznie ponosi koszty utrzymania mieszkania i pozostałe świadczenia (prąd i gaz) mimo, iż w książeczkach figuruje nazwisko wnuka. Wnuk zaś nie prowadzi wspólnie ze stroną gospodarstwa domowego; pomaga jedynie wraz z żoną w opiece nad żoną strony. Wnuk zarabia około [...] zł miesięcznie i ma na utrzymaniu [...] rodzinę, a także opiekuje się babką ze strony swojej żony mającą [...] lata, więc nie można dodatkowo żądać od niego pomocy finansowej tylko dlatego, że otrzymał darowiznę mieszkania. Poza tym strona podkreśliła, że również opiekuje się swoją siostrą A. J. mającą [...] lat. Wskazał także, iż nadal nie otrzymał zezwolenia z Urzędu [...] w K. na produkcję cieczy [...] ([...]) i nie może uruchomić żadnej produkcji przynoszącej zysk. W konsekwencji więc począwszy od roku [...] do [...] został pozbawiony dochodów ponosząc jednocześnie koszty utrzymania przedsiębiorstwa. Skutkiem zaś nie płacenia ustalonych przez Bank [...] rat pożyczki w wysokości [...] zł/m był zmuszony do przekształcenia Firmy "A." w Spółkę z o.o. "A." i przeniesienia siedziby firmy do miejsca zamieszkania. Poza tym [...] wnioskodawcy została obciążona długiem na rzecz Izby Celnej w K. i łącznie zadłużenie wynosi [...]zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z dnia 19 maja 2008r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd z uwzględnieniem okoliczności faktycznych sprawy i zebranego materiału dowodowego istniejącego w chwili obecnej. Przede wszystkim wskazać należy na podstawy prawne przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 tej ustawy na wniosek strony może być przyznane jej prawo pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Rozstrzygając kwestię zwolnienia skarżącego od opłat sądowych, Sąd kierował się zasadą, zgodnie z która, instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych. Zasada ta obowiązuje również w postępowaniu sądowoadministracyjnym, co wynika z art. 199 oraz art. 214 § 1 powoływanej na wstępie ustawy. W myśl bowiem powoływanych norm prawnych koszty związane z poszczególnymi czynnościami ponosi ta strona, która czynności dokonała. Od powyższej zasady odstępstwem jest instytucja prawa pomocy, stanowiąca szczególny przypadek wyłączenia strony postępowania sądowego od obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Zaznaczyć jednak należy, iż jej zastosowanie nie jest regułą, a wyjątkiem w przypadku, gdy strona nawet przy dołożeniu jak największych starań nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych niezbędnych na pokrycie wspomnianych kosztów. Natomiast przy rozpoznawaniu takiego wniosku ocenie podlegają wszystkie składniki majątkowe podmiotu wnioskującego o zwolnienie; przy czym zastrzec należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, iż jego stan majątkowy uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zwrócić należy uwagę, że w wypadku skarżącego brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o zwolnienie z konieczności uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Skarżący ponosi bowiem uzasadnione wydatki związane z podeszłym wiekiem i złym stanem zdrowia swoim i małżonki. Ponadto z uwagi na ujemny stan konta i konieczność spłaty zadłużeń nie dysponuje on zdolnością kredytową, a prowadzona działalność gospodarcza w ciągu ostatnich dwóch lat podatkowych przyniosła stratę. Nieruchomość, której jest właścicielem, była wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej, co dyskwalifikuje ją jako ewentualne źródło przychodu (np. z tytułu umów). Natomiast branie pod uwagę posiadanych zasobów nieruchomych (obok wspomnianej nieruchomości także należącego do małżonki skarżącego - gruntu leśnego) jako ewentualnego zabezpieczenia zaciągniętego zobowiązania uznać należy za bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy jak wskazano powyżej szanse skarżącego na uzyskanie nowego kredytu są znikome. Należy jednak mieć na względzie, że skarżący dysponuje stałym dochodem w postaci uzyskiwanej [...], natomiast w utrzymaniu mieszkania pomaga mu wnuk wraz z rodziną. Z przedłożonych dokumentów wynika, że wnuk skarżącego ponosi również związane z tym opłaty. Podkreślenia wymaga, iż zawarte w sprzeciwie twierdzenie skarżącego, że faktycznie to na nim spoczywa ciężar tych opłat, nie znalazło pokrycia w innych dowodach. Poza tym niezależnie od relacji łączących skarżącego z wnukiem zaznaczyć należy, że na wnuku skarżącego spoczywa obowiązek [...] (art. 128 k.r.o.), co więcej sam fakt udzielenia darowizny również wiąże się z podobnym obowiązkiem prawnym określonym w art. 897 kodeksie cywilnym. Zresztą nawet gdyby skarżący nie znajdował się w niedostatku winien w pierwszej kolejności szukać pomocy w uzyskaniu środków potrzebnych na uiszczenie opłat sądowych u wnuka, a dopiero później korzystać z dofinansowania z budżetu państwa. Podnieść należy także, że choć jak wskazano wyżej działalność gospodarcza skarżącego wiąże się ze stratami, to jednak zarówno w [...] r. jak i w [...] r. skarżący osiągnął stosunkowo wysokie przychody z tego tytułu (odpowiednio [...] zł oraz [...] zł). Działalność gospodarcza skarżącego była kontynuowana również w pierwszym półroczu [...] r. co wynika z deklaracji VAT-[...]. Okoliczność ta prowadzi do wniosku, że skarżący może również z bieżącego przychodu sfinansować w pewnym zakresie koszty postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 powoływanej wyżej ustawy postanowił jak w sentencji.