III SA/Gl 1448/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] skarżący D.J. złożył wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wypełnionego na urzędowym formularzu PPF skarżący stwierdził, że w chwili obecnej, prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi straty. Jednocześnie wnioskodawca nie posiada przedmiotów wartościowych, a jakikolwiek dochód jest przeznaczony "na życie". Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz z dziećmi: synem (16 lat) i córką (15 lat). Strona uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w spółce jawnej "A" w C., w której posiada 30 % udziału. Jednak w spółce tej wystąpiła strata za pierwszy kwartał 2010 r. w wysokości 24.472,48 zł. Na majątek wnioskodawcy składa się ½ udziału we współwłasności domu jednorodzinnego o powierzchni 80 m2 , ½ udziału we współwłasności gruntów ornych o powierzchni 4,549 ha i taki sam udział we współwłasności budynku inwentarsko – gospodarczego dla potrzeb hodowli zwierząt. Pismem z dnia 9 czerwca 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nadesłał jedynie tylko część dokumentów, o które był wzywany. W pierwszej kolejności, skarżący nadesłał wraz z tymi dokumentami dodatkowe uzasadnienie do wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stwierdził w nim, że od 2003 r. pozostaje ze swoją małżonką w ustroju rozdzielności majątkowej, a jego konto zostało na chwilę obecną zajęte w związku z toczącą się egzekucją "za zaległości", a wnioskodawca odpowiada jako osoba trzecia, ponieważ był on członkiem zarządu klubu sportowego "B". W piśmie tym D.J. oświadczył kategorycznie, że nie uzyskał jakiegokolwiek wsparcia z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Nieruchomości wskazane na formularzu wniosku PPF stanowią współwłasność jego oraz jego żony A.J. Na nieruchomościach tych wpisana jest hipoteka na rzecz "C". Pozostałe budynki gospodarcze wymienione we wniosku, to po prostu stodoła o powierzchni 100 m2. Ponadto miesięczne, bieżące koszty utrzymania, na które składają się: rata hipoteczna, opłaty za media, zakup żywności, środków czystości oraz zakupy związane z wykształceniem dzieci oraz inne niezbędne do codziennego życia, wynoszą około 8.000 zł. Do tego pisma, strona dołączyła: oświadczenie, że firma, której jest wspólnikiem nadal ponosi straty z powodu złej koniunktury oraz powodzi, która miała miejsce w maju bieżącego roku; jednolity tekst umowy spółki jawnej; wydruk z informacją o kwocie egzekwowanej przez [...] Urząd Skarbowy w C. (w sumie 69.343,29 zł); odpis zwykły księgi wieczystej nr [...], wskazujący stan na dzień 9 lipca 2010 r., obrazujący stan nieruchomości gruntowej; akt notarialny zawierający umowę majątkową małżeńską zawartą pomiędzy małżonkami A. i D. J., którą małżonkowie znieśli ustrój małżeńskiej wspólności majątkowej i wprowadzili ustrój rozdzielności majątkowej z dniem [...] r.; rachunek zysków i strat spółki jawnej (stan na dzień 31 marca 2010 r.); zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2009 (PIT-36L); wydruki z rachunku bankowego prowadzonego dla firmy skarżącego przez "D". Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że D.J. składając wniosek o prawo pomocy zażądał jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten, obejmował więc jedynie żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku D.J., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym miejscu należy stwierdzić, że wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, natomiast w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 9 czerwca 2010 r. nie przedłożył kompletu dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie analizy żądania zawartego we wniosku. Takie działanie strony doprowadziło do tego, że brak jest podstaw do rozpoznania jej wniosku. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. W tym kontekście należy uznać, że skarżący nie wykazał, aby jego wniosek zasługiwał na uwzględnienie zgłoszonego żądania. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarżący udokumentował i wykazał, że spółka jawna, której jest wspólnikiem poniosła w pierwszym kwartale bieżącego roku stratę. Należy jednak mieć na względzie, że skarżący został wezwany nie tylko do wykazania tego, że spółka, której jest wspólnikiem ponosi straty, ale został zobowiązany również do wykazania całokształtu kondycji finansowej swojej własnej (prywatnej) oraz swojej żony, jako osoby, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Temu służyć miało między innymi wezwanie do nadesłania kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącego oraz jego małżonkę (bądź ich wspólnego zeznania podatkowego) oraz przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez stronę skarżącą oraz jej małżonka, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących ich lokat i kont. W tym ostatnim zakresie wyraźnie doprecyzowano, że chodzi zarówno o prywatne rachunki bankowe skarżącego i jego małżonka, jak również i o rachunki związane z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą. Skarżący nadesłał tymczasem jedynie obszerne wydruki z rachunku bankowego prowadzonego dla firmy skarżącego przez "D". W tej sytuacji należy jednak stwierdzić, że nadesłane wyciągi z rachunku bankowego spółki jawnej są jednak rachunkami bankowymi tej spółki, a nie skarżącego, czy jego małżonki. Stosownie do art. 8 kodeksu spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 z późniejszymi zmianami), spółka osobowa (a taką jest spółka jawna) może we własnym imieniu nabywać prawa (...), zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywaną. Spółka jawna jest więc samodzielnym podmiotem prawa, mającym samoistny byt prawny, odrębny od podmiotowości i bytu prawnego osób tworzących tę spółkę (jej wspólników). Tak więc przedłożenie wyciągu tylko z rachunku tej spółki nie obrazuje całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego. Brak tutaj wyciągu z osobistego rachunku skarżącego, tym bardziej, że skarżący nie oświadczył przecież, że w ogóle nie posiada takiego rachunku. Ta sama uwaga odnosi się również do rachunku bankowego żony skarżącego. Skarżący w zakresie nadesłania kopii zeznań podatkowych za rok 2009 – swojego i swojej żony, nadesłał jedynie swoje zeznania podatkowe: PIT-36L – zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w tym roku oraz formularz PIT/B. Wnioskodawca nie nadesłał natomiast odpowiednich zeznań podatkowych swojej małżonki. W tej sytuacji należy stwierdzić, że skarżący w ogóle nie udokumentował i nie wykazał jaki jest rzeczywisty stan majątkowy jego małżonka. Nie udokumentował mianowicie, jakie dochody uzyskuje jego małżonka, tym bardziej, że przypada jej 70 % udziałów w spółce jawnej, której wspólnikiem jest także skarżący. Jednocześnie skarżący zaznaczył w piśmie z dnia 12 lipca 2010 r., że pozostaje ze swoim małżonkiem w ustroju rozdzielności majątkowej. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym w wezwaniu referendarza sądowego, skierowanym do skarżącego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach musza być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygniecie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557). Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku z żoną – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Zaznaczyć również należy, że wezwanie w tej materii wystosowano do skarżącego (wezwanie z dnia 9 czerwca 2010 r.), a w dodatkowym uzasadnieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy (pismo skarżącego z dnia 12 lipca 2010 r.) strona powołała się na umowę wyłączającą wspólność majątkową w jej małżeństwie (czyli istnienie w małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej). Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym bardziej, że ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Niewykonanie wezwania w części odnoszącej się do osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym ma w niniejszej sprawie szczególne znaczenie. Wnioskodawca przecież zamieszkuje razem z żoną i pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (a więc, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe). Oczywistym zatem jest, że ocena wniosku musi uwzględniać precyzyjne dane odnoszące się do obu osób pozostających w związku małżeńskim. Dodatkowo, należy jeszcze wskazać, że wnioskodawca nie ustosunkował się również w ogóle do wezwania w części dotyczącej przedłożenia zaświadczenia z miejscowo właściwego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z którego miałoby wynikać, że nie uzyskał on jakiegokolwiek wsparcia ze środków wspólnotowych. Jednocześnie, skarżący miał wskazać wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych z prowadzonego gospodarstwa rolnego. W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że skarżący wskazał w rubryce 7.1 formularza wniosku PPF, że jest współwłaścicielem gruntów ornych o powierzchni 4,5490 ha i budynku inwentarsko – gospodarczego dla potrzeb hodowli zwierząt. Takie oświadczenie wskazuje na realną możliwość prowadzenia działalności rolniczej. W tej sytuacji wezwano stronę do przedłożenia stosownego zaświadczenia odnośnie wsparcia ze środków unijnych. Skarżący ograniczył się tymczasem w piśmie z dnia 12 lipca 2010 r. do pisemnego oświadczenia, że gospodarstwa rolnego nie prowadzi, jak również, że nie uzyskał jakiegokolwiek wsparcia z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W tej sytuacji należało jednak przedłożyć stosowne zaświadczenie właściwego miejscowo organu Agencji, a nie poprzestawać jedynie na własnym, pisemnym oświadczeniu. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.