III SA/Gl 145/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na decyzję wskazaną powyżej skarżący zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obejmującym wpis od skargi. W uzasadnieniu wniosku podał, że jego przedsiębiorstwo "A" z uwagi na brak zezwolenia nie może produkować oleju opałowego, który przynosiłby dochód około [...] zł rocznie. Z uwagi na to straty przedsiębiorstwa wyniosły w [...] r. około [...]zł. Podał też, że oczekując na zezwolenie Wojewody [...] zatrudnia pracowników dla zabezpieczenia przedsiębiorstwa, sam utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł miesięcznie, natomiast żona uzyskuje dochód z tytułu dodatku pielęgnacyjnego w kwocie [...] zł netto. Jako osoby pozostające w gospodarstwie domowym wymienił siebie i żonę, H.J. Jako nieruchomości zadeklarował mieszkanie o powierzchni 47 m2 stanowiące własność jego wnuka oraz 1 ha lasu. Co do tego ostatniego składnika wyjaśnił, że jego żona odziedziczyła go po rodzicach. Las ten nie przynosi żadnych dochodów, poza tym przeciągnięto przezeń linię gazu do miejscowego zakładu w okresie PRL z niekorzyścią dla wartości gruntu. Odnośnie majątku przedsiębiorstwa skarżący podniósł, że jest on obciążony długiem hipotecznym wynoszącym [...]zł na rzecz Banku [...] w Z. oraz kwotą [...] zł pożyczoną z "B" S.A. w W. i zabezpieczoną w Krajowym Rejestrze Sądowym Sądu Rejonowego w K. Podkreślił, że ma 86 lat a jego żona 88. Wnioskodawca jest po zawale mięśnia sercowego, cierpi na niedokrwienie, cukrzycę i przerost gruczołu krokowego, co wiąże się ze stałą opieką lekarzy. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał - zaświadczenia lekarskie obrazujące stan zdrowia skarżącego wraz z paragonami z aptek oraz rachunkami za badania skarżącego i małżonki, -oświadczenie w przedmiocie osobnego zamieszkiwania wnuka i jego rodziny, -postanowienie komornika z [...]r. o podjęciu postępowania egzekucyjnego, -odcinek pobieranego przez małżonkę skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego, -dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych z tytułu utrzymania mieszkania wydatków, w postaci opłat za czynsz i media, ponoszonych przez skarżącego (zgodnie ze złożonym przezeń oświadczeniem), jednak wystawionych na nazwisko jego wnuka, z tym, że według oświadczenia skarżącego wnuk w nich nie partycypuje, -decyzję ZUS z [...] r. o waloryzacji emerytury skarżącego wraz z przekazem pocztowym, z którego treści wynika, że uległa ona zmniejszeniu o egzekucję administracyjną w wysokości [...] zł, -odpis z księgi wieczystej nr [...] potwierdzający udział małżonki skarżącego wynoszący 3/6 we współwłasności niezabudowanej działki o powierzchni 2 ha i 2718 m kw. Ponadto na podstawie przedłożonych do sprawy III SA/Gl 1211/07 kserokopii zeznań podatkowych PIT-36 za lata [...] i [...] ustalono, że dochód skarżącego z pobieranej emerytury w tych latach wyniósł odpowiednio [...] zł i [...] zł, natomiast strata z tytułu prowadzonej działalności kształtowała się w wysokości [...] zł i [...] zł. Dodatkowo na podstawie ugody cywilnoprawnej zawartej z Bank [...] ciąży na wnioskodawcy spłata zadłużenia rozłożona na 139 miesięcznych rat nie mniejszych niż [...] zł począwszy od [...] r. Z kolei do akt sprawy o sygn. III SA/Gl 1535/07 skarżący nadesłał rachunek z apteki na kwotę [...] zł (zgodnie z oświadczeniem koszt nabycia leków za dwa miesiące), umowę o pracę wnuka, z której wynika, że zatrudnia go sam skarżący a wypłacane wynagrodzenie wynosi [...]zł wraz z premią uznaniową, deklaracje na podatek od towarów i usług za okresy od czerwca do [...] r., rozliczenie salda czynszowego skierowanego do wnuka skarżącego, zaświadczenie lekarskie dotyczące stanu zdrowia skarżącego, wyciąg z rachunku bakowego z [...] r. (saldo ujemne wyniosło wówczas [...] zł) a także pisma związane z postępowaniem w przedmiocie zezwolenia, o które ubiega się skarżący Postanowieniem z [...] r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy. Postanowienie to wnioskodawca zaskarżył sprzeciwem, w którym wniósł o całkowite zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powtórzył argumenty zawarte we wniosku a nadto podniósł, że jego wnuk jedynie formalnie figuruje jako ponoszący opłaty za utrzymanie mieszkania, faktycznie obciążają one jednak skarżącego. Podkreślił, iż wnuk oprócz pomocy w opiece na małżonką skarżącego zajmuje się również babką swojej żony a skarżący swoją siostrą. Ponadto zwrócił uwagę, że trudności finansowe zmusiły go do przekształcenia dotychczasowej działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą PTH "A" w spółkę "C" oraz przekazania na rzecz tejże spółki nieruchomości będącej siedzibą "A". Postanowieniem z [...] r. Sąd odmówił prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone zażaleniem, w którym skarżący m. in. podniósł okoliczność zajęcia jego emerytury przez komornika sądowego oraz zwrócił uwagę, że jego wnuk nie jest już przez niego zatrudniony, a za okres zatrudnienia nie otrzymał wynagrodzenia z uwagi na brak stosownych środków Postanowieniem z 21 października 2008 r. (sygn. akt I FZ 361/08) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wspomniane wyżej postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na zarządzenie sprawozdawcy z [...] r. skarżący nadesłał następujące dokumenty -akt założycielski spółki z o.o. "C" -akt notarialny potwierdzający fakt zbycia nieruchomości [...] na rzecz ww. spółki -umowę sprzedaży udziałów w spółce "C" -kserokopię postanowienia Sadu Rejonowego w C. z [...]r. o wpisie spółki "C" w Krajowym Rejestrze Sądowym -kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w C. z [...] r. o wpisie zmian w Krajowym Rejestrze Sądowym odnośnie danych wspólników -kserokopię postanowienia komornika sądowego z [...] r. o podjęciu postępowania egzekucyjnego w sprawie [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Z treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a. ) wynika, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sama instytucja prawa pomocy stanowi szczególny przypadek wyłączenia wobec strony postępowania sądowego obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania (art. 199 P.p.s.a.). Jej zastosowanie następuje zatem wyłącznie w przypadkach wyjątkowych, gdy strona nawet przy dołożeniu jak największych starań nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych niezbędnych na pokrycie wspomnianych kosztów. Ocenie rozpoznającego taki wniosek podlegają wszystkie składniki majątkowe podmiotu z nim występującego, przy czym zastrzec należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, iż jego stan majątkowy uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego albo rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.) Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy zwrócić należy uwagę, w pierwszej kolejności, że Naczelny Sąd Administracyjny przekazując tutejszemu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania jednocześnie zobowiązał tenże Sąd do zbadania okoliczności podniesionych w sprzeciwie (przejęcie przedsiębiorstwa skarżącego wraz z długiem hipotecznym przez spółkę z o.o.) jak i w zażaleniu (sytuacja majątkowa wnuka). Celem wykonania powyższej dyspozycji wystosowano do skarżącego wskazane wyżej zarządzenie sprawozdawcy z [...]r. Podnieść należy, że skarżący nie wykonał powyższego zarządzenia w stopniu uzasadniającym przyznanie mu prawa pomocy. I tak wezwany był m. in. o przedłożenie odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego dotyczącego spółki "C" według stanu co najmniej na dzień [...]r. podczas gdy nadesłane dokumenty obrazują stan na dzień [...]r. (data wpisu w rejestrze danych wspólników). Co więcej wynika z nich, że skarżący zachował połowę udziałów w spółce oraz pełni funkcję jej prezesa, co pozostaje w sprzeczności z jego twierdzeniem jakoby całość udziałów przekazał E.F. Trudno też zgodzić się z innym twierdzeniem skarżącego jakoby postanowienia umowy przedwstępnej dotyczące dożywotniej gaży dla niego jako prezesa zarządu utraciły moc wyłącznie w związku z nieumieszczeniem ich w umowie definitywnej. Podobnie nadesłana kserokopia postanowienia komornika z [...]r. wskazuje jedynie na fakt prowadzenia egzekucji w stosunku do majątku skarżącego, nie wynika natomiast bezpośrednio z treści tegoż postanowienia by zajęta została jego emerytura. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż skarżący zaledwie uprawdopodobnił trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej związane z przekształceniem jej formy prawnej. Nie wynika z tego jednakże prosty wniosek by uniemożliwiało to przychód z tejże działalności. Skarżący nie nadesłał deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, jednakże deklaracje takie za wcześniejszy okres, składane w sprawach równoległych (np. III SA/Gl 1539/07) wskazują w niektórych miesiącach istnienie podstawy opodatkowania w kwocie np. [...] zl (za [...]r.) Już więc w tym okresie można było zagospodarować część środków na postępowanie sądowe. Sąd nie neguje faktu, iż skarżący i jego żona są osobami podeszłym wieku a ich ciężki stan zdrowia wiąże się z wydatkami na lekarstwa. Jednakże wbrew kolejnemu twierdzeniu skarżącego jego wnuk objęty jest ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym, co znalazło potwierdzenie także w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanych w sprawach równoległych (np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FZ 97/08, wydane na skutek wniesienia przez skarżącego zażalenia w sprawie III SA/Gl 1215/07). Co prawda skarżący wskazuje w kolejnych pismach procesowych również na trudną sytuację majątkową wnuka, nie poparł jednak tych twierdzeń żadnymi dokumentami pomimo stosownego wezwania. Wobec powyższego nie uzasadnił on konieczności przeniesienia ciężaru finansowania postępowania prowadzonego przed Sądem w całości na Skarb Państwa. Kierując się powyższym Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony. Dlatego też na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy orzeczono jak w sentencji.