III SA/Gl 1457/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" s. c. I. G., J. G. z siedzibą w D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie, w kwocie [...] zł, strona skarżąca złożyła wniosek o prawo pomocy. Początkowo wspólnicy skarżącej spółki złożyli odrębnie dwa formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF) – zarówno J. G., jak i I. G. W odpowiedzi na wezwanie, nadesłany został jednak przez skarżącą spółkę prawidłowy formularz PPPr, przewidziany dla osób prawnych, jak również dla podmiotów nie posiadających osobowości prawnej. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, że kondycja finansowa prowadzonej przez nią działalności gospodarczej jest bardzo słaba. Obrót spółki ulega zmniejszeniu. Aktualnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne na podstawie zaskarżonych decyzji wydanych przez organ podatkowy. Wspólnik spółki J. G. posiada dwa kredyty: jeden na kwotę [...] zł (na [...] lat) i drugi na kwotę [...] zł (na [...] lat). W oświadczeniu o majątku i dochodach strony skarżącej oświadczono, że wartość jej środków trwałych wynosi [...] zł, a zysk za ostatni rok obrotowy zamknął się w kwocie [...] zł. Strona posiada dwa samochody osobowe: [...] (z [...] r.) oraz [...] (samochód około [...] ). Poza tym, z uprzednio złożonych do akt sprawy formularzy PPF wynika, że: Odnośnie J. G.: pozostaje on w gospodarstwie domowym z sześcioma osobami: żoną M., [...] córkami w wieku od [...] do [...] lat i swoimi rodzicami. Dochody wspólnego gospodarstwa domowego kształtują się w ten sposób, że J. G. uzyskuje dochód z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej (około [...] zł miesięcznie), a rodzice otrzymują emeryturę: matka – [...] zł, ojciec – [...] zł. J. G. jest właścicielem: domu o powierzchni [...] m2, działki o powierzchni [...] m2 i [...] m2, domu do remontu o powierzchni [...] m2 i [...] m2 i działki o powierzchni [...] m2. Jest on również właścicielem samochodu osobowego marki [...] z [...] r. i dostawczego [...] z [...] r. Odnośnie I. G.: prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe wraz ze swoim synem P. ([...] lat). Na dochody ich wspólnego gospodarstwa składają się: [...] zł z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej i [...] zł tytułem alimentów uzyskiwanych przez jej syna. I. G. jest właścicielką nieruchomości o powierzchni [...] m2 i [...] m2 i gruntów o powierzchni [...] m2 i [...] m2 oraz mieszkanie o powierzchni [...] m2 w D. (który jest miejscem jej zamieszkania). Jest ona również właścicielką samochodu osobowego marki [...] z [...] r. Do formularzy PPF dołączono następujące załączniki: deklaracje PIT-5 J. G. i jego żony M. oraz złożone przez nich wspólnie zeznanie PIT-36 za 2011 r.; PIT-40 obliczony przez organ rentowy dla C. i B. G. (ojca i matki J. G.) oraz druki organu rentowego określające wysokość zwaloryzowanych świadczeń emerytalnych jego rodziców. Z kolei do formularza PPPr dołączono następujące dokumenty: ewidencję środków trwałych spółki; wydruk z rachunku prowadzonego przez spółkę w Banku "B" za listopad 2012 r.; zaświadczenie z tego banku, z dnia [...] r., stwierdzające, że J. G. posiadał w nim rachunek bankowy (rozliczeniowo-oszczędnościowy-eurokonto), który został zamknięty w dniu [...] r.; wydruki z rachunków prowadzonych dla firmy M. G. z: Banku "B" za okres od września do listopada 2012 r. i z "C" za okres od dnia 1 września 2012 r. do 24 grudnia 2012 r. (historia operacji na rachunku); zestawienie operacji na rachunku w "C" za okres od dnia 1 września 2012 r. do dnia 24 grudnia 2012 r. dla J. G. i M. G. (konto wspólne); deklaracje VAT – 7 za okres od czerwca 2012 r. do listopada 2012 r.; wydruk z rachunku prowadzonego w Banku "B" dla I. G. za okres od września 2012 r. do listopada 2012 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że sytuacja procesowa spółki cywilnej jest specyficzna. Generalnie, spółka cywilna, jako jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej, nie posiada również zdolności sądowej (tj. zdolności do bycia stroną postępowania sądowego), ani zdolności procesowej (tj. zdolności do podejmowania czynności procesowych w postępowaniu sądowym). Wyjątkiem są jednak postępowania podatkowe, których przedmiotem są zobowiązania podatkowe (w tej sprawie, podatek od towarów i usług). W tym przypadku to spółka cywilna jest adresatem decyzji podatkowej, którą może zaskarżyć do sądu administracyjnego. W tej kategorii spraw spółka cywilna posiada zatem zdolność sądową i procesową w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Do ponoszenia kosztów sądowych w sprawie sądowoadministracyjnej zobowiązana jest bezpośrednio sama spółka cywilna. Podmiot ten skorzystał jednak w przedmiotowej sprawie z przysługującego mu uprawnienia do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tylko w tym zakresie spółka cywilna traktowana jest w zakresie prawa pomocy jak podmiot nie będący osobą fizyczną (kategoria: osoby prawne i jednostki organizacyjne nie będące osobami prawnymi). Natomiast oceniając stan majątkowy wnioskodawcy, będącego jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, należy jednak uwzględnić także stan majątkowy konkretnych osób fizycznych tworzących daną jednostkę – w tym przypadku konieczne jest ustalenie stanu majątkowego wspólników spółki cywilnej, jak również i osób, z którymi prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Jest to sytuacja odmienna aniżeli w przypadku osób prawnych (np. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, czy spółki akcyjnej), czy jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje jednak zdolność prawną (np. osobowe spółki prawa handlowego). W przypadku oceny stanu majątkowego tych podmiotów, bada się jedynie stan majątkowy tych jednostek organizacyjnych, bez analizy stanu majątkowego konkretnych osób fizycznych tworzących te jednostki organizacyjne. Wnioskodawca udokumentował swój aktualny stan majątkowy w sposób zadowalający. Przedłożone zostały dokumenty obrazujące stan majątkowy samej spółki, jak i jej wspólników. Z analizy przedłożonych dokumentów wynika, że strona skarżąca nie spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. W ocenie rozpoznającego wniosek, spółkę stać jest jednak na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Odnośnie działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą spółkę należy stwierdzić, że wykazuje ona cechę płynności. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że wnioskodawca wykazuje regularny obrót. Wynika to z analizy przedłożonych przez stronę deklaracji VAT – 7 za okres od czerwca 2012 r., do listopada 2012 r. w tym okresie maksymalna podstawa opodatkowania podatku należnego zamykała się w kwocie [...] zł (lipiec 2012 r.), a minimalna wynosiła [...] zł (październik 2012 r.). Dane te wskazują bezpośrednio na fakt funkcjonowania spółki i wykonywania przez nią czynności w sferze obrotu gospodarczego. W aktach znajduje się również wydruk zestawienia rocznego przychodów i rozchodów skarżącej spółki za okres od stycznia 2012 r. do sierpnia 2012 r., z zestawienia tego wynika, że za ten okres wnioskodawca osiągnął dochód rzędu [...] zł. Odnośnie czynności egzekucyjnych podejmowanych względem spółki, należy zaznaczyć, że nie zostały one udokumentowane. Również w aspekcie aktualnego stanu majątkowego wspólników skarżącej spółki i osób, z którymi pozostają oni we wspólnym gospodarstwie domowym należy kategorycznie stwierdzić, że nie zachodzi w przedmiotowej sprawie przesłanka, skutkująca uwzględnieniem wniosku o prawo pomocy. Uwzględniając miesięczne dochody w gospodarstwie domowym J. G., należy stwierdzić, że zamykają się one w kwocie około [...] zł (emerytury: matki – [...] zł, ojca – [...] zł, zysk z prowadzonej działalności gospodarczej, skarżący określa na kwotę około [...] zł miesięcznie). Działalność gospodarcza prowadzona przez jego żonę ma przynosić stratę. Faktem jest, że skarżący zobowiązany jest do spłaty rat kredytowych. Raty uiszczane tytułem spłaty tych kredytów przedstawiają się następująco: kredyt mieszkaniowy – [...] zł i kredyt gotówkowy – [...] zł, co daje w sumie łączną kwotę spłaty [...] zł miesięcznie. Żona J. G. – M. prowadzi własną działalność gospodarczą. W aktach zawarte jest twierdzenie, że działalność ta przynosi stratę. Odnośnie ponoszonej straty związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że nie należy utożsamiać straty z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. Tym bardziej, że z rachunku bankowego prowadzonego dla M. G. w "C" wynika, że rachunek ten zachowuje płynność finansową. Ponadto, jest on regularnie zasilany przelewami wewnętrznymi dokonywanymi przez J. G. Zasilenia te przedstawiają się następująco: [...] zł (13 września 2012 r.); [...] zł (19 września 2012 r.); [...] zł (24 września 2012 r.); [...] zł (25 września 2012 r.); [...] zł (14 października 2012 r.); [...] zł (22 października 2012 r.); [...] zł (24 października 2012 r.); [...] zł (31 października 2012 r.); [...] zł (5 listopada 2012 r.); [...] zł (13 listopada 2012 r.); [...] zł (19 listopada 2012 r.); [...] zł (25 listopada 2012 r.); [...] zł (26 listopada 2012 r.); [...] zł (7 grudnia 2012 r.); [...] zł (14 grudnia 2012 r.); [...] zł (19 grudnia 2012 r.). Z tych operacji bankowych wynika, że J. G. dokonuje częstych wpłat na konto bankowe swojej żony, a wpłacane kwoty są relatywnie wysokie. Oznacza to, że zapewnia on płynność finansową tego rachunku, a – co istotne – jednocześnie fakt ten wskazuje na to, że jest on w stanie dysponować gotówką, pozwalającą mu dokonywać regularnie stosunkowo wysokich wpłat na konto swojej żony. Podobnie wygląda analiza wspólnego rachunku bankowego małżonków G. Na rachunku tym jest wprawdzie debet, saldo jest więc ujemne. Jednakże to ujemne saldo utrzymuje się przez cały czas na jednakowym poziomie. Kwoty wypływające z tego rachunku są jednak regularnie równoważone odpowiednimi kwotami wpłacanymi na to konto przez J. G. (wpłaty w kasie). Odpowiednie kwoty są również przelewem przekazywane na rachunek bankowy J. G. Analiza tych operacji prowadzi do wniosku, że J. G. i jego małżonka są jednak w stanie dysponować odpowiednią gotówką. Z kolei I. G. pozostaje we wspólnym gospodarstwie jedynie ze swoim synem P. C. Wspólny miesięczny dochód w ich gospodarstwie domowym miałby oscylować w granicach [...] zł ([...] zł z działalności gospodarczej prowadzonej przez matkę oraz [...] zł tytułem alimentów uzyskiwanych przez syna). Tymczasem z analizy rachunku bankowego I. G. prowadzonego w Banku "B" wynika, że dokonuje ona obrotów finansowych w bardzo wysokich kwotach. Wystarczy przedstawić zbiorcze podsumowania poszczególnych miesięcy: wpłaty – [...] zł, wypłaty – [...] zł (wrzesień 2012 r.); wypłaty – [...] , wpłaty – [...] zł (październik 2012 r.); wypłaty – [...] zł, wpłaty – [...] zł. Operacje dokonywane na tym rachunku wskazują na realne możliwości dysponowania przez I. G. wysokimi kwotami pieniężnymi. Jednocześnie rachunek ten także wykazuje płynność finansową. Operacje obciążeniowe na tym rachunku (wypłaty) nie przewyższają w sposób istotny transakcji uznaniowych na ten rachunek (czyli wpłat). W tym stanie rzeczy, należy stwierdzić, że wspólnicy skarżącej spółki, (jak również domownicy J. G.) są w stanie zgromadzić relatywnie wysokie środki pieniężne i dokonywać określonych operacji bankowych, zachowując jednocześnie zarówno równowagę, jak i płynność finansową. Należy także podkreślić, że wspólnicy strony skarżącej w żadnym miejscu nie stwierdzili, ani tym bardziej nie wykazali, ażeby posiadali jakiekolwiek zaległości w regulowaniu stosownych opłat, a jednocześnie w żadnym miejscu nie oświadczyli, że korzystają z pomocy osób trzecich (innych, aniżeli osoby, z którymi prowadzą wspólne gospodarstwo domowe). Należy w tym miejscu podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach podmiotów, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jednocześnie, instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (tak w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 26 sierpnia 2011 r., II OZ 701/11 i 20 stycznia 2012 r., I FZ 499/1; LEX nr 1069133 i 1103914). Tymczasem wspólnicy skarżącej spółki są właścicielami wielu nieruchomości. Wspólnicy skarżącej złożyli w tym zakresie samodzielnie oświadczenia. J. G. jest właścicielem: domu o powierzchni [...] m2, działki o powierzchni [...] m2 i [...] m2, domu do remontu o powierzchni [...] m2 i [...] m2 i działki o powierzchni [...] m2. I. G. jest właścicielką nieruchomości o powierzchni [...] m2 i [...] m2 i gruntów o powierzchni [...] m2 i [...] m2 oraz mieszkanie o powierzchni [...] m2 w D. (który jest miejscem jej zamieszkania). Z danych tych wynika, że zarówno J. G., jak i I. G. posiadają nieruchomości, w tym także grunty i "działki" (w domyśle budowlane). Jest to znaczna ilość nieruchomości, wyraźnie więcej, aniżeli tylko jedna nieruchomość, która służy im na zaspokojenie ich własnych potrzeb mieszkaniowych. W takiej sytuacji należy stwierdzić, że bycie właścicielem nieruchomości stanowi w praktyce (czy też może stanowić) poważne źródło dochodów. Należy zaznaczyć, że poszczególne nieruchomości mogą być źródłem pożytków na podstawie określonych stosunków prawnych o charakterze zobowiązaniowym (np. najmu, czy dzierżawy), czy o charakterze rzeczowym (np. oddanie nieruchomości w odpłatne użytkowanie). W ostateczności nieruchomość może być zbyta, co nie jest jednak konieczne, ponieważ istnieje możliwość uzyskiwania dochodu z nieruchomości bez wyzbywania się ich własności. Wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. Nie należy jednak tracić z pola widzenia faktu, że przed tutejszym toczy się równocześnie druga sprawa (III SA/Gl 1457/12), w której wpis sądowy od skargi zamyka się w kwocie [...] zł. Wynika z tego, że łączny wpis sądowy od tych dwóch skarg wyniesie [...] zł. W ocenie rozpoznającego wniosek skarżąca spółka jest w stanie taki wpis uiścić. Abstrahując bowiem od aktualnego stanu finansowego skarżącej spółki, należy stwierdzić, że jej wspólnicy mają realną możliwość zgromadzenia odpowiednich środków finansowych, umożliwiających poniesienie kosztów sądowych w obu tych sprawach. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.