III SA/Gl 147/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący Asesor WSA Barbara Brandys - Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienia adwokata z urzędu postanawia: oddalić wniosek. Pismem datowanym z dnia [...] skarżący Z. J. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. Jednocześnie wniósł o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W wyniku wezwania z dnia [...] swoje żądanie uzupełnił na urzędowym formularzu. Wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która jest osobą [...] i [...], pod stałą opieką lekarską; powyższe zaś wiąże się z dodatkowymi wydatkami. Oboje małżonkowie nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych czy przedmiotów o wartości powyżej [...] euro. Nadto prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza w [...] i [...] przyniosła stratę w wysokości [...] i [...]. Zaś miesięczne dochody rodziny strony wynoszą jedynie [...] netto i obejmują [...] skarżącego w kwocie [...] oraz dodatek [...] żony w wysokości [...]. Jako składniki posiadanego majątku Z. J. wymienił mieszkanie typu [...] o pow. [...] m2 darowane wnukowi oraz [...] ha [...] otrzymany w spadku po [...] przez żonę skarżącego, który z uwagi na położenie nie przynosi żadnych dochodów i nie przedstawia żadnej wartości. Nadto wnioskodawca jest również właścicielem działki o pow. [...] m2, gdzie zlokalizowana jest jego firma (vide: odpis z księgi wieczystej nr [...]). Skarżący podniósł także, iż majątek prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa obciążony jest długiem hipotecznym wynoszącym [...] na rzecz Banku [...] oraz kwotą [...] pożyczoną od "A." – [...] S.A. w W. (zabezpieczoną w Rejestrze Sądowym Sądu Rejonowego w K.). W uzupełnieniu wniosku dołączył do akt sprawy zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia skarżącego i jego żony wraz z dowodami ponoszonych opłat za leki; oświadczenie w przedmiocie oddzielnego zamieszkiwania wnuka i jego rodziny; postanowienie komornika z dnia [...] o podjęciu postępowania [...]; odpis z księgi wieczystej nr [...] potwierdzający, iż żona jest współwłaścicielem w [...] niezabudowanej działki o pow. [...] i [...]; odcinek pobieranego na rzecz żony [...]; decyzję ZUS z dnia [...] o waloryzacji [...] wraz z przekazem pocztowym, z treści których wynika, iż ta ulega zmniejszeniu o [...] w wysokości [...], pismo z dnia [...] obrazujące wielkość ponoszonych opłat za czynsz ([...]), energię elektryczną ([...]), gaz ([...]), telefon ([...]), RTV ([...]), a ponadto wyjaśniające, iż stosowne dokumenty w tym przedmiocie wystawione są na wnuka, bo to on jest właścicielem mieszkania, mimo iż w nich nie partycypuje. Nadto z kserokopii zeznań podatkowych PIT-[..] ustalono, iż dochód skarżącego za lata [...] i [...] z tytułu pobieranej [...] wynosił [...] i [...], natomiast strata z prowadzonej działalności kształtowała się w wysokości [...] i [...]. Dodatkowo na podstawie ugody cywilnoprawnej zawartej z [...] ciąży na nim spłata zadłużenia rozłożona na [...] miesięcznych rat nie mniejszych niż [...] począwszy od [...]. Poza tym do akt o sygn. III SA/Gl 1535/07 skarżący nadesłał: rachunek z apteki opiewający na kwotę [...] (według wyjaśnień skarżącego kwota ta stanowi koszt zakupu leków za [...] miesiące); umowę o pracę wnuka, z treści której ustalono, iż jego pracodawcą jest sam skarżący, a wypłacane wnukowi wynagrodzenie wynosi "[...] + premia uznaniowa"; deklaracje na podatek od towarów i usług za okresy od [...] do [...] (w pierwszym z tych miesięcy nie wykazano żadnej podstawy opodatkowania, w kolejnych miesiącach wartość ta kształtowała się następująco: [...] – w [...], [...] – w [...], [...] – we [...], [...] – w [...] oraz [...] – w [...]); postanowienie z dnia [...] o podjęciu postępowania egzekucyjnego zawieszonego na wniosek wierzyciela; rozliczenie salda czynszowego skierowanego do wnuka skarżącego; zaświadczenie lekarskie dotyczące skarżącego; wyciąg z rachunku bankowego skarżącego z dnia [...] (ujemne saldo końcowe na rachunku wynosiło wówczas [...]); a także pisma związane z postępowaniem w sprawie zezwolenia, o które skarżący ubiega się w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Dokumenty te również wykorzystano w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 19 maja 2008r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zwolnił stronę z wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę [...], w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu w wysokości [...] skarżący w dniu [...] ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przedkładając dodatkowe dokumenty w postaci umowy "przedwstępnej – warunkowej" sprzedaży nieruchomości położonej przy ul. [...] w O., należącej do Z. J., wraz z całym wyposażeniem i zespołem składników niematerialnych jego firmy wpisanej do ewidencji działalności gospodarczej pod nazwą "A.", którą zgodnie z postanowieniem art. 3 pkt A tej umowy przekształcono w Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością; postanowienia Sądu Rejonowego w C., [..] Wydziału Gospodarczego, z którego ustalono, iż skarżący posiadał w Spółce "A." udziały o łącznej wartości [...],, deklaracji VAT-7 za miesiące od [...] do [...] wraz z raportami kasowymi Spółki "A." za ten okres oraz rachunkiem zysków i strat, gdzie wykazano stratę w kwocie [...]; wyjaśnień skarżącego w przedmiocie przeniesienia prowadzonej działalności gospodarczej zarejestrowanej jako "A." na ul. [...] w Z., gdzie zamieszkuje razem z żoną; zeznania podatkowego PIT-[...] za [...]., z którego wynika, iż skarżący osiągnął w tym okresie dochód w kwocie [...] oraz poniósł stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...]; deklaracji VAT-[...] za okres od [...] do [...], gdzie wykazano następujące podstawy opodatkowania: [...], [...], [...], [...], [...], [...]; świadectwa pracy wnuka P. J. wraz z aneksem do umowy o pracę zawartej ze Spółką "A.", w której miesięczne wynagrodzenie ustalone zostało w kwocie [...] plus premia uznaniowa; decyzji ustalającej wysokość należnego do zapłaty przez żonę skarżącego w [...] i [...] podatku rolnego; rachunków ponoszonych opłat za leki oraz za mieszkanie przy ul. [...] w Z., które zgodnie z wyjaśnieniem skarżącego pokrywane są przez niego mimo, iż widnieją na nazwisko wnuka. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2008r. referendarz sądowy Wojewódzkie-go Sądu Administracyjnego w Gliwicach postanowił odmówić przyznania prawa pomocy uznając, że nie została spełniona ustawowa przesłanka warunkująca pełne zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienia fachowego pełnomocnika w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Skarżący nie wykazał bowiem w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jego sytuacja materialna i bytowa uległa zmianie w taki sposób, iż uzasadniałaby zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. Na powyższe postanowienie strona skarżąca wniosła sprzeciw, w którym uzasadniając niemożność uiszczenia wpisu sądowego i podtrzymując żądanie ustanowienia adwokata z urzędu szczegółowo wyjaśniła przyczyny swojej obecnej sytuacji materialnej. Podkreślono procedurę przekształcenia przedsiębiorstwa w spółkę z o.o. oraz dalszy brak zezwolenia na wyrób [...] co skutkuje nie podjęciem działalności przez spółkę. Zaznaczono także, iż skarżący nie otrzymuje "dożywotniej gaży" w kwocie [...], gdyż zapewniająca to wynagrodzenie umowa przedwstępna już nie obowiązuje. Nadto otrzymane należności ze sprzedaży [...] w miesiącu [...] przeznaczono na wypłatę zaległych poborów dla pracownika, który dozorował obiekty i karmę dla stróżujących psów. Natomiast dochody z aktualnej działalności w zakresie doradztwa technicznego są sporadyczne i niewysokie, i przeznaczane na pokrycie kosztów utrzymania. Poza tym sytuacja materialna pogorszyła się z powodu [...] żony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z dnia 19 maja 2008r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd z uwzględnieniem okoliczności faktycznych sprawy i zebranego materiału dowodowego istniejącego w chwili obecnej. Przede wszystkim wskazać należy na podstawy prawne przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 tej ustawy na wniosek strony może być przyznane jej prawo pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Rozstrzygając ponownie kwestię zwolnienia skarżącego od opłat sądowych w zakresie [...], Sąd kierował się zasadą, zgodnie z która, instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych. Zasada ta obowiązuje również w postępowaniu sądowoadministracyjnym, co wynika z art. 199 oraz art. 214 § 1 powoływanej na wstępie ustawy. W myśl bowiem powoływanych norm prawnych koszty związane z poszczególnymi czynnościami ponosi ta strona, która czynności dokonała. Od powyższej zasady odstępstwem jest instytucja prawa pomocy, stanowiąca szczególny przypadek wyłączenia strony postępowania sądowego od obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Zaznaczyć jednak należy, iż jej zastosowanie nie jest regułą, a wyjątkiem w przypadku, gdy strona nawet przy dołożeniu jak największych starań nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych niezbędnych na pokrycie wspomnianych kosztów. Natomiast przy rozpoznawaniu takiego wniosku ocenie podlegają wszystkie składniki majątkowe podmiotu wnioskującego o zwolnienie; przy czym zastrzec należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, iż jego stan majątkowy uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zwrócić należy uwagę, że w wypadku skarżącego brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o zwolnienie z konieczności uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]. Skarżący wskazuje wprawdzie uzasadnione wydatki związane z [...] wiekiem i złym stanem zdrowia swoim i małżonki; ujemny stan konta i konieczność spłaty zadłużeń co powoduje, że nie dysponuje on zdolnością kredytową, a prowadzona działalność gospodarcza w ciągu ostatnich [...] podatkowych przyniosła stratę; posiadanie nieruchomości, która była wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej, co dyskwalifikuje ją jako ewentualne źródło przychodu (np. z tytułu umów); zaś nieruchomości należące do [...] nie mogą być sprzedane z uwagi na uwarunkowania krajobrazowe. Należy jednak mieć na względzie, że skarżący dysponuje stałym dochodem w postaci uzyskiwanej [...], natomiast w utrzymaniu mieszkania pomaga mu wnuk wraz z rodziną, który otrzymał darowiznę tegoż lokalu mieszkalnego z zastrzeżeniem dożywocia dla strony. Z przedłożonych dokumentów także wynika, że wnuk skarżącego ponosi związane z tym mieszkaniem opłaty. Podkreślenia wymaga, iż zawarte w sprzeciwie twierdzenie skarżącego, że faktycznie to na nim spoczywa ciężar tych opłat, nie znalazło pokrycia w innych dowodach. Poza tym wbrew twierdzeniom skarżącego na wnuku skarżącego spoczywa obowiązek [...] (art. 128 k.r.o.), co więcej sam fakt udzielenia [...] również wiąże się z podobnym obowiązkiem prawnym określonym w art. 897 kodeksie cywilnym. Zresztą nawet gdyby skarżący nie znajdował się w niedostatku winien w pierwszej kolejności szukać pomocy w uzyskaniu środków potrzebnych na uiszczenie opłat sądowych u wnuka, a dopiero później korzystać z dofinansowania z budżetu państwa. Podnieść należy także, że choć jak wskazano wyżej działalność gospodarcza skarżącego wiąże się ze stratami, to jednak zarówno w [...] jak i w [...] skarżący osiągnął stosunkowo wysokie przychody z tego tytułu (odpowiednio [...] oraz [...]). Działalność gospodarcza skarżącego była kontynuowana również w pierwszym półroczu [...] co wynika z deklaracji VAT-[...]. Nadto żona skarżącego nadal jest [...] nieruchomości leśnej, za którą uiszcza stosowny podatek. Dotychczasowa działalność pod firmą "A." została przekształcona w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, której [...]% udziałów przejął J. F., natomiast strona pełni funkcję Prezesa Zarządu i jak podkreśla nie otrzymuje wynagrodzenia z tego tytułu. Okoliczność ta pozostaje jednak bez wpływu na rozstrzygnięcie wniosku bowiem jak wykazywała strona od drugiego półrocza [....] z tej działalności zysków nie uzyskiwał. Przedstawione wyżej okoliczności prowadzą do wniosku, że skarżący nie znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu sfinansowanie kosztów postępowania sądowego w ustalonym wcześniej zakresie, bowiem nie stwierdzono aby sytuacja materialna i bytowa strony uległa zmianie w taki sposób, iż uzasadniałaby zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. Poza tym skoro stosownie do art. 134 § 1 powoływanej wyżej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, to ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie można uznać za niezbędnie konieczne w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 1 i art. 246 § 1 powoływanej wyżej ustawy postanowił jak w sentencji.