III SA/Gl 1470/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r., nadesłanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł, skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Wprawdzie w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, niemniej jednak pozostaje na jej utrzymaniu. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza od stycznia 2012 r. generuje bowiem stratę, która na dzień 31 sierpnia 2012 r. wynosiła [...] zł (vide: bilans dołączony do pisma z dnia [...] r.). Tymczasem dochody żony z prowadzonej odrębnie działalności zarejestrowanej na jej nazwisko wynoszą [...] zł netto. Ponadto ta – jak wynika z treści złożonego w tym zakresie oświadczenia - jest właścicielem domu jednorodzinnego o pow. [...] m2 oraz działki ornej o pow. [...] ha, podczas gdy skarżący poza [...] kredytami, które zobowiązany jest spłacić, nie posiada żadnych składników majątku. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono zeznania podatkowe PIT-36L i PIT-36, z których ustalono, że R. F. za ubiegły rok podatkowy wypracował przychód rzędu [...] zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania wielkości [...] zł przyniósł dochód w kwocie [...] zł. Natomiast jego żona z prowadzonej działalności gospodarczej zadeklarowała stratę wynoszącą [...] zł. Kwota ta stanowiła różnicę pomiędzy przychodem rzędu [...] zł, a kosztami jego uzyskania wielkości [...] zł. Z kolei w bieżącym roku podatkowym z tytułu sprzedaży detalicznej i hurtowej paliw skarżący poniósł wprawdzie stratę w wysokości [...] zł (vide: bilans na dzień 31 sierpnia 2012 r.), niemniej jednak deklarowana przez niego dla celów podatku VAT podstawa opodatkowania wynosiła w okresie ostatnich trzech miesięcy: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) oraz [...] zł (wrzesień), podczas gdy zadekretowana na koncie [...] sprzedaż oleju wynosiła po stronie Ma [...] zł. Podobnie prowadzona przez żonę skarżącego działalność gospodarcza na dzień 31 października 2012 r., mimo wypracowanego przychodu rzędu [...] zł, nie przyniosła dochodu tylko stratę w wysokości [...] zł, jako że ponoszone wydatki wynosiły [...] zł (vide: podsumowanie księgi przychodów i rozchodów). Dodatkowo nadesłano szereg dokumentów źródłowych obrazujących operacje finansowe dokonywane na rachunkach bankowych obu firm, gdzie dostępne środki na dzień 13 listopada 2012 r. wynosiły: [...] zł (vide: konto biznes w Banku "A"), [...] zł (vide: rachunek bieżący w "B") oraz [...] zł (vide: konto w "C"). Ponadto na koncie osobistym skarżącego saldo końcowe wynosiło [...] zł, podczas gdy ponoszone w okresie od 1 sierpnia do 13 listopada 2012 r. wydatki związane z koniecznym utrzymaniem nieruchomości, w której skarżący zamieszkuje oscylowały w granicach: [...] zł (sierpień), [...] zł (wrzesień) oraz [...] zł (październik). Tymczasem z zaświadczenia o zameldowaniu ustalono, że w domu położonym przy ul. [...] zamieszkują trzy osoby, tj. skarżący, jego żona oraz M. F., która nie została wymieniona w rubryce nr 6 formularza. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Skarżący prowadzi bowiem działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej i hurtowej paliw na znaczną skalę o czym świadczy uzyskany przez niego w roku 2011 przychód rzędu [...] zł. Wprawdzie w bieżącym roku podatkowym deklaruje z powyższego tytułu stratę wielkości [...] zł (vide: bilans na dzień 31 sierpnia 2012 r.), niemniej jednak okoliczność ta - w ocenie rozpoznającego wniosek – nie może mieć znaczenia przesądzającego, jako że nie pozwala na miarodajną ocenę sytuacji finansowej. Z przedłożonych do akt dokumentów księgowych wynika bowiem, że zadekretowana na koncie [...] sprzedaż oleju na dzień 16 listopada 2012 r. wynosiła [...] zł, natomiast wykazana dla celów podatku VAT podstawa opodatkowania kształtowała się następująco: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) oraz [...] zł (wrzesień). Analogiczne uwagi odnoszą się do prowadzonej przez żonę skarżącego działalności gospodarczej, która na dzień 31 października 2012 r. nie przyniosła dochodu tylko stratę w wysokości [...] zł. Ta jednak nie była spowodowana nierentownością firmy, albowiem osiągnięty przychód wynosił [...] zł, tylko wysokością ponoszonych wydatków, które w tym okresie osiągnęły łączną kwotę [...] zł (vide: podsumowanie księgi przychodów i rozchodów). Dlatego też nie sposób było uznać jakoby skarżący zasługiwał na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Wykazana strata nie oznacza bowiem braku środków finansowych. Jest ona w przypadku obu firm jedynie wynikiem bilansowym, a o możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych świadczy skala prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, która w żadnej mierze nie wskazuje na utratę płynności finansowej bądź niewypłacalność wnioskodawcy, jako że stan środków dostępnych na kontach obu firm na dzień 13 i 14 listopada 2012 r. wynosił: [...] zł (vide: konto biznes w Banku "A"), [...] zł (vide: rachunek bieżący w "B") oraz [...] zł (vide: konto w "C"), mimo spłacanych przez skarżącego [...] kredytów bankowych. Bezspornym jest bowiem, iż udzielając tych kredytów, bądź pożyczek, banki dokonały oceny sytuacji majątkowej skarżącego i nie pozwoliłyby na zaciągnięcie przez niego zobowiązań finansowych, gdyby uznały, iż nie daje on gwarancji spłaty kredytów. W ocenie rozpoznającego wniosek nic zatem nie stoi na przeszkodzie aby z powyższych kwot wygospodarować kwotę [...] zł tytułem należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Podobne spostrzeżenia odnoszą się do wspomnianych wyżej kosztów prowadzonej działalności przyjmujących dużo wyższe wartości niż wpis sądowy od skargi. Zauważyć bowiem w tym miejscu należy, iż w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). To oznacza, że planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. W świetle powyższego przyjąć należało, iż skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jego sytuacja materialna była na tyle trudna, iż uzasadniałaby zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. Tym bardziej, że z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych (vide: wydruk z Banku "A", gdzie wykazano saldo końcowe w kwocie [...] zł) wynika, że to skarżący, a nie jego żona, mimo wykazywanej straty, ponosi ciężar kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem. Na jego koncie osobistym od 1 sierpnia 2012 r. do 13 listopada 2012 r. suma operacji uznaniowych wynosiła bowiem [...] zł, podczas gdy wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości, w której zameldowane są trzy, a nie dwie, osoby kształtowały się następująco: [...] zł (sierpień), [...] zł (wrzesień) oraz [...] zł (październik). W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.