III SA/Gl 1471/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skargą z [...] r. pełnomocnik R. F. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję wydaną w przedmiocie podatku akcyzowego za [...] r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu strona złożyła wniosek o prawo pomocy. W jego uzasadnieniu wskazała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Wprawdzie w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, niemniej jednak pozostaje na jej utrzymaniu. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza od [...] r. generuje bowiem stratę, która na dzień [...] r. wynosiła [...] zł (vide: bilans dołączony do pisma z dnia [...] r.). Tymczasem dochody żony z prowadzonej odrębnie działalności zarejestrowanej na jej nazwisko wynoszą [...] zł netto. Ponadto ta – jak wynika z treści złożonego w tym zakresie oświadczenia - jest właścicielem domu jednorodzinnego o pow. [...] m2 oraz działki ornej o pow. [...] ha, podczas gdy skarżący poza [...] kredytami, które zobowiązany jest spłacić, nie posiada żadnych składników majątku. Pełnomocnik skarżącego w celu udokumentowania sytuacji majątkowej strony nadesłał zeznania podatkowe PIT-36L i PIT-36, z których ustalono, że R. F. za ubiegły rok podatkowy wypracował przychód rzędu [...] zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania wielkości [...] zł przyniósł dochód w kwocie [...] zł. Natomiast jego żona z prowadzonej działalności gospodarczej zadeklarowała stratę wynoszącą [...] zł. Kwota ta stanowiła różnicę pomiędzy przychodem rzędu [...] zł, a kosztami jego uzyskania wielkości [...] zł. Z kolei w bieżącym roku podatkowym z tytułu sprzedaży detalicznej i hurtowej [...] skarżący poniósł wprawdzie stratę w wysokości [...] zł (vide: bilans na dzień [...] r.), niemniej jednak deklarowana przez niego dla celów podatku VAT podstawa opodatkowania wynosiła w okresie ostatnich trzech miesięcy: [...] zł ([...]), [...] zł ([...]) oraz [...] zł ([...]), podczas gdy zadekretowana na koncie [...] sprzedaż [...] wynosiła po stronie Ma [...] zł. Podobnie prowadzona przez żonę skarżącego działalność gospodarcza na dzień [...] r., mimo wypracowanego przychodu rzędu [...] zł, nie przyniosła dochodu tylko stratę w wysokości [...] zł, jako że ponoszone wydatki wynosiły [...] zł (vide: podsumowanie księgi przychodów i rozchodów). Dodatkowo strona nadesłała szereg dokumentów źródłowych obrazujących operacje finansowe dokonywane na rachunkach bankowych obu firm, gdzie dostępne środki na dzień [...] r. wynosiły: [...] zł (vide: konto biznes w Banku ,,A’’), [...] zł (vide: rachunek bieżący w ,,B’’) oraz [...] zł (vide: konto w ,,C’’). Ponadto na koncie osobistym skarżącego saldo końcowe wynosiło [...] zł, podczas gdy ponoszone w okresie od [...] do [...] r. wydatki związane z koniecznym utrzymaniem nieruchomości, w której skarżący zamieszkuje oscylowały w granicach: [...] zł ([...]), [...] zł ([...]) oraz [...] zł ([...]). Tymczasem z zaświadczenia o zameldowaniu ustalono, że w domu położonym przy ul. [...] zamieszkują trzy osoby, tj. skarżący, jego żona oraz M. F., która nie została wymieniona w rubryce nr 6 formularza. Na podstawie tych dokumentów referendarz sądowy postanowieniem z 29 kwietnia 2012 r. odmówił skarżącemu prawa pomocy uznając, że nie wykazał on dostatecznie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadniałaby zwolnienia z kosztów sądowych. Pismem z [...] r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W sprzeciwie podniósł, że wykazał w sposób nie budzący wątpliwości że jego sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i jego rodziny. Zaznaczył że jego trudna sytuacja majątkowa nie jest chwilowa i nie rokuje poprawy. Strona wyjaśniła, że środki które posiada na koncie i tak nie wystarczają na pokrycie wpisów we wszystkich sprawach przed sądem, a środki na koncie musi przeznaczać na zobowiązania wobec swoich kontrahentów. Pełnomocnik strony nie zgodził się z twierdzeniem referendarza dotyczącym zdolności kredytowej strony. Podniósł, że poprzednie kredyty były udzielone w okresie kiedy sytuacja finansowa strony pozwalała bieżące spłacanie zobowiązań, natomiast obecnie sytuacja ta znacznie się pogorszyła. Pełnomocnik podniósł także, że córka skarżącego faktycznie z nim nie mieszka i dlatego jej sytuacja finansowa nie powinna wpływać na ocenę sytuacji finansowej skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z dnia 29 listopada 2012., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym nastąpi wtedy gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Sad zgodził się z argumentem podniesionym w sprzeciwie, iż do oceny sytuacji finansowej strony, nie należy brać pod uwagę córki skarżącego, jeśli nie prowadzi ona wspólnie z rodzicami gospodarstwa domowego, a jedynie jest u nich zameldowana. Niezależnie od powyższego według Sądu istotą sprawy przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy jest zbadanie, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa powinna przemawiać za uwzględnieniem wniosku. Sąd oceniając sytuację finansową skarżącego przedstawiona we wniosku o zwolnienie z kosztów wziął pod uwagę iż Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej i hurtowej [...] na znaczną skalę o czym świadczy uzyskany przez niego w roku [...] przychód rzędu [...] zł. Odnosząc się do zadeklarowanej w bieżącym roku podatkowym straty wielkości [...] zł ( według bilansu na dzień [...] r.), Sądu uznał, że – nie może mieć znaczenia przesądzającego, jako że nie pozwala na miarodajną ocenę sytuacji finansowej. Z przedłożonych do akt dokumentów księgowych wynika bowiem, że zadekretowana na koncie [...] sprzedaż [...] na dzień [...] r. wynosiła [...] zł, natomiast wykazana dla celów podatku VAT podstawa opodatkowania kształtowała się następująco: [...] zł ([...]), [...] zł ([...]) oraz [...] zł ([...]). Analogiczne uwagi odnoszą się do prowadzonej przez żonę skarżącego działalności gospodarczej, która na dzień [...] r. nie przyniosła dochodu tylko stratę w wysokości [...] zł. Ta jednak nie była spowodowana nierentownością firmy, albowiem osiągnięty przychód wynosił [...] zł, tylko wysokością ponoszonych wydatków, które w tym okresie osiągnęły łączną kwotę [...] zł (wg. podsumowania księgi przychodów i rozchodów). Dlatego też nie sposób było uznać jakoby skarżący zasługiwał na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Wykazana strata nie oznacza bowiem braku środków finansowych. Jest ona w przypadku obu firm jedynie wynikiem bilansowym, a o możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych świadczy skala prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, która w żadnej mierze nie wskazuje na utratę płynności finansowej bądź niewypłacalność wnioskodawcy, jako że stan środków dostępnych na kontach obu firm na dzień [...] i [...] r. wynosił: [...] zł (vide: konto biznes w Banku ,,A’’), [...] zł (vide: rachunek bieżący w ,,B’’) oraz [...] zł (vide: konto w ,,C’’), mimo spłacanych przez skarżącego [...] kredytów bankowych. Odnosząc się do zarzutu, iż udzielając kredytów, bądź pożyczek, banki dokonały oceny sytuacji majątkowej skarżącego w chwili gdy jego sytuacja pozwalała na spłacanie zobowiązań a obecnie ta sytuacja jest odmienna, należy zauważyć że instytucje finansowe oceniając zdolność kredytową biorą pod uwagę zarówno sytuacja w chwili oceniania jak i dokonują prognozy na przyszłość i nie pozwoliłyby na zaciągnięcie przez niego zobowiązań finansowych, gdyby uznały, iż nie daje on gwarancji spłaty kredytów. Odnosząc się do wspomnianych wyżej kosztów prowadzonej działalności przyjmujących dużo wyższe wartości niż wpis sądowy od skargi. Zauważyć bowiem w tym miejscu należy, iż w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). To oznacza, że planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. W świetle powyższego przyjąć, iż skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jego sytuacja materialna była na tyle trudna, iż uzasadniałaby zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy i nic nie stoi na przeszkodzie aby z powyższych kwot wygospodarować kwotę [...] zł tytułem należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.