III SA/Gl 1475/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r., nadesłanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 993,00 zł, skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego domagała się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego bądź częściowego zwolnienia od opłat sądowych i wydatków (vide: treść pisma z dnia [...] r.). W uzasadnieniu powyższego podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i małoletnią córką. Ich źródłem utrzymania są dochody ze stosunku pracy w łącznej kwocie 8.583,00 zł. Dodatkowo skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, która funkcjonuje wyłącznie dzięki kredytowi liniowemu, albowiem kondycja finansowa jej firmy z uwagi na zajęcie komornicze została zachwiana. Tymczasem jako składniki posiadanego majątku wymieniła: dom o pow. [...] m2 od roku w kredycie i w remoncie oraz mieszkanie o pow. [...] m2, a także 3 samochody marki: [...] rok prod. 2004, [...] rok prod 2007 oraz [...] rok prod. 2009 stanowiące środki trwałe w ramach prowadzonej działalności. Ponadto jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono rachunki ponoszonych na bieżące utrzymanie wydatków obejmujących opłaty za telefon (64,85 zł), energię elektryczną (105,50 zł i 17,37 zł), gaz (45,04 zł) oraz czynsz (679,37 zł). Jednocześnie nadesłano zaświadczenie o zameldowaniu w mieszkaniu położonym przy ul. [...] oraz akt notarialny z dnia [...] r., na mocy którego skarżąca wraz z mężem kupiła nieruchomość o pow. [...] m2 położoną przy ul. [...] nr [...] w D., w skład której wchodzi budynek mieszkalny murowany o pow. użytkowej ok. [...] m2 (nadający się do generalnego remontu). Na powyższe zaciągnęli kredyt hipoteczny w kwocie 46.689,87 EUR, którego raty ustalono na poziomie 500,27 EUR. Aktualne dochody skarżącej z tytułu umowy o pracę wynoszą 2.950,00 zł brutto, tj. 2.110,99 zł netto, natomiast jej męża 5.925,00 zł brutto, tj. 4.194,54 zł netto. Tymczasem w ubiegłym roku te kształtowały się na poziomie: 34.423,92 zł i 96.538,73 zł (vide: zeznania podatkowe PIT-37). Dodatkowo z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej pod nazwą "A" uzyskany został przychód rzędu 1.042.284,79 zł (vide: zeznanie PIT-36L). Dlatego też na powyższą zaciągnięty został kredyt odnawialny w ramach limitu kredytowego w kwocie 60.000,00 zł od dnia [...]r. do dnia [...] r. oraz 90.000,00 zł od dnia [...]r. do dnia [...]r. Jak wynika z dokumentów księgowych w postaci zestawienia obrotów oraz deklaracji VAT prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza przyniosła przychód rzędu 87.083,81 zł (lipiec), 169.500,65 zł (sierpień) i 99.382,41 zł (wrzesień), podczas gdy ponoszone w jej ramach wydatki oscylowały na poziomie 62.505,32 zł (lipiec), 136.053,19 zł (sierpień) oraz 113.312,29 zł (wrzesień). Wprawdzie stan konta firmy w okresie ostatnich trzech miesięcy wykazuje saldo ujemne, niemniej jednak na rachunku bankowym obroty po stronie MA wynosiły: 157.539,15 zł (lipiec), 118.922,35 zł (sierpień) oraz 148.817,91 zł (wrzesień). Podobnie suma uznań na rachunku osobistym za okres od [...]r. do [...]r. sprowadzała się do kwoty 85.025,44 zł, podczas gdy saldo końcowe wynosiło 793,26 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 4 grudnia 2012 roku odmówił przyznania prawa pomocy. W dniu [...]roku do tut. Sądu wpłynął sprzeciw od niniejszego postanowienia referendarza sądowego. W powyższym sprzeciwie pełnomocnik skarżącej podkreślił, że obecna sytuacja finansowa skarżącej nie pozwala ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny oraz, że sytuacja ta nie rokuje poprawy biorąc pod uwagę wszczęte postępowania egzekucyjne. Pełnomocnik w sprzeciwie zaznaczył, iż działalność gospodarcza skarżącej generuje przychody, jednak środki te przekazywane są na bieżące zobowiązania kontrahentów oraz na obsługę kredytu obrotowego a fakt znajdowania się na rachunkach bankowych prowadzonych działalności wolnych środków finansowych nie powinien uzasadniać przyjęcie, iż skarżaca ma możliwość uiszczenia opłaty sądowej. Ze srodków finansowych skarżaca pokrywa bieżące zobowiązaia wobec kontrahentów a uiszczenie opłaty sądowej spowodować może, iż wierzyciele nie zostaną opłaceni w pełnym zakresie co może wpłynąć na nieotrzymanie w następnych kontaktach gospodarczych towaru w wyniku utraty wiarygodności w oczach kontrahentów. Wobec czego, jak zaznaczył postanowienie referendarza sądowego zamyka skarżacej drogę do dochodzenia swego prawa. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności Sąd zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 t.j.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., postanowienie, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 P.p.s.a., to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 P.p.s.a.). Podkreślić należy, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administra-cyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). Mając na uwadze powyższe rozważenia stwierdzić trzeba, iż wniesienie sprze-ciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozważając przedmiotową sprawę musi ustalić, czy spełniona została przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie analiza przedłożonych do akt dokumentów źródłowych nie daje podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Stały miesięczny dochód skarżącej - jak wynika z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych – wynosi 2.950,00 zł brutto, tj. 2.110,99 zł netto, natomiast jej męża 5.925,00 zł brutto, tj. 4.194,54 zł netto. Dodatkowo z prowadzonej działalności gospodarczej, na rachunek osobisty w BANKU "B", w okresie ostatnich trzech miesięcy, wpływały następujące kwoty: 9.000,00 zł (lipiec), 30.500,00 zł (sierpień) i 8.500,00 zł (wrzesień). Tymczasem ponoszone na bieżące utrzymanie wydatki wynosiły: 64,85 zł (telefon), 105,50 zł i 17,37 zł (energia elektryczna), 45,04 zł (gaz) oraz 679,37 zł (czynsz). Wprawdzie skarżąca spłaca kredyt hipoteczny jednakże nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy ocenić wymienioną wśród wydatków ratę spłacanego kredytu hipotecznego. Trudno bowiem uznać, by ta służyła utrzymaniu koniecznemu skoro zaciągnięty kredyt przeznaczony został na zakup i remont nieruchomości, w której skarżąca nie jest zameldowana. Bezspornym jest również, że udzielając wspomnianego kredytu, dokonano stosownej oceny sytuacji majątkowej strony skarżącej uznając, że daje ona gwarancję jego spłaty. Dlatego też powoływanie się na powyższą okoliczność nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Nie można bowiem zapominać, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy udzielane jest przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Ponieważ taka sytuacja w niniejszej sprawie nie ma miejsca, dlatego też przewidziana w art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. instytucja nie znalazła w niej zastosowania. Skarżąca prowadzi bowiem dodatkowo działalność gospodarczą w zakresie techniki grzewczej na znaczną skalę o czym świadczy uzyskany przez nią w roku 2011 przychód rzędu 1.042.284,79 zł. Wprawdzie we wrześniu zadeklarowała z powyższego tytułu stratę wielkości 13.929,88 zł (vide: zestawienie obrotów). Ta jednak nie była spowodowana nierentownością firmy, albowiem osiągnięty przychód wynosił 99.382,41 zł, tylko wysokością ponoszonych wydatków, które w tym okresie osiągnęły kwotę 113.312,29 zł. Dlatego też nie sposób było uznać jakoby skarżąca zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Wykazana strata nie oznacza bowiem braku środków finansowych. Jest ona jedynie wynikiem bilansowym, a o możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych świadczy skala prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, która w żadnej mierze nie wskazuje na utratę płynności finansowej bądź niewypłacalność wnioskodawcy, jako że z przedłożonych do akt dokumentów księgowych wynika, że w lipcu i sierpniu z powyższego tytułu wypracowała dochód rzędu 24.578,49 zł i 33.447,46 zł. Ponadto zadeklarowana dla celów podatku VAT podstawa opodatkowania kształtowała się następująco: 87.084,00 zł (lipiec), 168.750,00 zł (sierpień) oraz 99.382,00 zł (wrzesień), a zaciągnięty kredyt liniowy w kwocie 90.000,00 zł przeznaczony został na jej bieżące działania oraz uregulowanie należności z tytułu nakazu komorniczego. W ocenie rozpoznającego wniosek nic nie stoi na przeszkodzie aby w ramach ponoszonych kosztów prowadzonej działalności przyjmujących dużo wyższe wartości znalazły się wydatki dotyczące należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Tym bardziej, że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy p.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. W świetle powyższego przyjąć należało, iż skarżąca nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jej sytuacja materialna była na tyle trudna, iż uzasadniałaby zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. Dlatego też, mając na uwadze powyższe okoliczności na mocy art. 260 w związku z art. 245 § 1, § 3 i § 4, w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono orzec jak w sentencji.