III SA/Gl 1504/15

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. J. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 100,00 zł skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą bez środków do życia, obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, a nadto osobą bez majątku, przeciwko której komornik prowadzi egzekucję. Ponieważ podane wyżej dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z dnia [...] r. wezwano do ich uzupełnienia – w terminie siedmiu dni - poprzez: - nadesłanie odpisów lub uwierzytelnionych kserokopii składanych za 2014 r. i 2015 r. zeznań podatkowych, a gdyby te nie były składane z uwagi na brak dochodów podlegających opodatkowaniu stosownego zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego potwierdzającego tą okoliczność; - przedłożenie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe pod adresem wskazanym jako adres zamieszkania; - złożenie dodatkowego oświadczenia o ciążących na skarżącym zobowiązaniach i ponoszonych przez niego stałych wydatkach w postaci rat zaciągniętego kredytu, pożyczki, rat leasingowych, alimentów, czynszów najmu, dzierżawy, kosztów utrzymania domu, mieszkania, opłat za media, kosztów leczenia, rehabilitacji czy ubezpieczenia majątku bądź o posiadaniu zaległości z powyższego tytułu, gdyż rubryka nr 11 formularza nie została wypełniona w sposób wskazany w pkt 4 pouczenia zawartego na ostatniej jego stronie; - wyjaśnienie do kogo należy nieruchomość podana jako adres zamieszkania i na jakich zasadach skarżący z niej korzysta, kto pokrywa koszty jej utrzymania i w jakiej wysokości; - nadesłanie wystawionego przez właściwy urząd pracy zaświadczenia wskazującego czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; - wyjaśnienie czy skarżący korzysta ze świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, jeżeli tak należało przedłożyć stosowne dokumenty źródłowe potwierdzające powyższą okoliczność; - wskazanie przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych, że skarżący jest osobą rozwiedzioną; - przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego potwierdzającego, iż w 2015 r. nie były za skarżącego odprowadzane zaliczki na podatek dochodowy jak również zaświadczenia wystawionego przez ZUS potwierdzającego, iż od stycznia 2015 r. do nadal nie były i nie są za skarżącego odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne; - nadesłanie wydruku z CEIDG potwierdzającego fakt zlikwidowania prowadzonej działalności gospodarczej; - wyjaśnienie czy skarżący korzysta z pomocy finansowej osób trzecich w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej należało nadesłać stosowne oświadczenia złożone w tym przedmiocie przez wskazane osoby udzielające takiej pomocy z podaniem jej rodzaju i wysokości; - przedłożenie dokumentów źródłowych potwierdzających podane w rubryce nr 9 dane dotyczące prowadzonej egzekucji i obowiązku alimentacyjnego. Wezwanie to doręczono pod wskazany adres [...] r. Do dnia dzisiejszego pozostało ono bez odpowiedzi. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W sytuacji natomiast, gdy strona uchyla się od przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę w jakiejkolwiek części. Użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, że odpowiednich dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Brak jest bowiem jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący poza wskazaniem, że jest osobą bez środków do życia i bez majątku, dokumentów źródłowych pozwalających na zweryfikowanie powyższych danych, mimo skierowanego do niego w tym zakresie wezwania, nie przedstawił. A ponieważ dane te z uwagi na swoją ogólnikowość nie mogły być uznane za wystarczające, brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Bo skoro skarżący jest jak sam twierdzi osobą, która nie posiada żadnych dochodów to pojawia się pytanie skąd pochodzą środki na bieżące utrzymanie, jako że z czegoś musi żyć. Wprawdzie w piśmie z dnia [...] r., które dołączył do wniosku wyjaśnił, że dom w którym zamieszkuje należy do jego rodziców, niemniej jednak z powyższego nie wynika, czy rodzice zamieszkują pod tym samym adresem, czy też nie i czy pomagają finansowo synowi, a jeżeli tak to w jakiej formie pomoc ta jest udzielana. W sytuacji bowiem, kiedy skarżący prowadzi gospodarstwo domowe w domu swoich rodziców i przy ich pomocy to ich szeroko rozumiane możliwości finansowe stanowią istotny czynnik, który należy brać pod uwagę. Trudno bowiem oczekiwać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogą im pomóc. Za takim stanowiskiem przemawia zawarta w art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulacja prawna, zgodnie z którą rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie zwłaszcza, że nie wykazano, że pomoc ta leży poza zasięgiem ich możliwości finansowych. A ponieważ uchylanie się od obowiązków nałożonych w toku postępowania czy też nierzetelne ich wykonanie stanowi przeszkodę wykluczającą uwzględnienie złożonego wniosku w żądanym zakresie (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05 niepubl). Tym bardziej, że nie podjęto nawet próby częściowego wykonania wezwania z dnia [...] r. i nadesłania choćby tych dokumentów źródłowych, które były w posiadaniu wnioskodawcy. Podobnie w żaden sposób nie wykazano, jakoby poczyniono jakiekolwiek starania celem uzyskania żądanych dokumentów, tj. zwrócenia się do właściwych instytucji o wydanie stosownych zaświadczeń czy dokumentów, która to okoliczność mogłaby być brana pod uwagę jako przesłanka przedłużenia zakreślonego terminu, o który skarżący mógł przecież wystąpić, a jednak tego nie uczynił. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.