III SA/Gl 1523/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędzia NSA Henryk Wach, Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant stażysta Lidia Rajca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2006r. sprawy ze skargi B. F. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. stwierdził, że u B. F. brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej z poz.13 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Rozstrzygnięcie oparto na orzeczeniu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w S., która to placówka nie rozpoznała u badanej choroby zawodowej związanej ze sposobem wykonywania pracy. Ponadto ustalono, że B. F. będąc zatrudniona w Spółce "A" w B. na stanowisku [...] w okresie od 1995 r. do nadal, od 1997 r. nie wykonuje prac nadmiernie obciążających staw nadgarstkowy. Po rozpoznaniu odwołania B. F. od powyższego rozstrzygnięcia, [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że B. F. zatrudniona była w latach 1976-1982 w "B" w B., na stanowisku [...] (1972-1981) oraz [...] (1981-1982), 1982-1986 w "C" w W. jako [...], 1986-1995 w "D" jako [...], od 1995 do nadal w Spółce "A" w B. (od [...] "E" z art. 23 KP) jako [...], a następnie jako [...]. Zaznaczono, że B. F. była badana przez dwie placówki medyczne, w tym w postępowaniu odwoławczym w Instytucie Medycyny Pracy w S. (orzeczenia lekarskie z dnia [...] r. oraz [...] r.), które nie rozpoznały u niej choroby zawodowej. Z wyjaśnień Instytutu wynikało bowiem, że nie można z przeważającym prawdopodobieństwem przyjąć zawodowej etiologii stwierdzonego u badanej obustronnego zespołu cieśni nadgarstka ze względu na sposób wykonywania pracy na stanowisku [...], który powodował niewielkie obciążenie ruchami monotypowymi tylko jednej prawej ręki oraz obustronny charakter schorzenia. Nierozpoznanie przez orzeczników choroby zawodowej wykluczało jej stwierdzenie, a zatem, zdaniem organu, należało utrzymać w mocy decyzję organu I instancji. Na skutek skargi wniesionej przez B. F. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 4 lutego 2004 r. sygn. akt 3/II SA/Ka 3568/01, uchylił decyzje organów I i II instancji dochodząc do przekonania, że zostały podjęte bez dostatecznego wyjaśnienia sprawy, co mogło doprowadzić do wadliwego zastosowania prawa materialnego. Sąd wskazał, że nie objęto dochodzeniem epidemiologicznym okresu zatrudnienia skarżącej na stanowisku [...] w "B" w B. w latach 1976-1981. W tej sytuacji, Sąd nie podzielił poglądu organu, wyrażonego w oparciu o orzeczenia lekarskie, o braku zawodowej etiologii stwierdzonego u badanej obustronnego zespołu cieśni nadgarstka, które jest typowe dla przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanego uciskiem na pnie nerwów, ujętej w poz. 13 wykazu chorób zawodowych. Podsumowując swoje stanowisko Sąd nakazał uzupełnić materiał dowodowy o ustalenia dotyczące sposobu wykonywania pracy przez B. F. na stanowisku [...], poczynić ustalenia w zakresie związku przyczynowego pomiędzy sposobem wykonywania przez skarżącą pracy a rozpoznanym u niej schorzeniem oraz uzasadnić zajęte przez organ stanowisko w tym zakresie. Ponadto Sąd wskazał, że nie można uznać za wystarczające stwierdzenie o pozazawodowej przyczynie schorzenia rozpoznanego u skarżącej w odniesieniu do przyczyn jego występowania w populacji ogólnej. Jeżeli wpływ na powstanie schorzenia miały przyczyny hormonalne to placówka diagnostyczna II stopnia winna to stwierdzić jednoznacznie. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. stwierdził, że u B. F. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej z poz. 13 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). W uzasadnieniu wskazano, że materiał dowodowy został uzupełniony o ustalenia sposobu wykonywania pracy B. F. na stanowisku [...] w "B" w B. (obecnie "F" Spółka z .o.o.) Stwierdzono, że ta będąc zatrudniona w latach 1976-1981 na w/wym. stanowisku na Wydziale [...], przez ok. 4-4,5 godz. na zmianę wykonywała czynności typowo [...] monotypowe, obciążające stawy nadgarstkowe kończyn górnych, pozostałe czynności były różnorodne z przerwaniem ciągłości czasowej bez monotypii. Ponadto wskazano, że w latach 1986-2000 B. F. pracując w "D" w B. (po przekształceniu Spółka "A") na stanowisku [...] (1986-1995) przez około 3,5 godz. na zmianę wykonywała czynności monotypowe obciążające prawy nadgarstek, w pozostałym czasie w ciągu zmiany roboczej wykonywała czynności monotypowe nie obciążające stawów nadgarstkowych; na stanowisku [...] i na Wydziale [...] (1995-1997) wykonywała czynności obciążające stawy nadgarstkowe bez monotypii; a ponadto jako [...] (1995-1997) wykonywała różnorodne czynności jak [...], [...],[...], bez monotypii. Dalej podano, że w oparciu o uzupełnioną dokumentację Instytut Medycyny Pracy w S. w orzeczeniu z [...] r. potwierdził wcześniejszą diagnozę o braku podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej uciskiem na pnie nerwów. Zatem skoro choroba nie została rozpoznana i potwierdzona orzeczeniem lekarskim, brak było podstaw do jej stwierdzenia. W odwołaniu od tej decyzji B. F. kwestionowała orzeczenie lekarskie Instytutu akcentując fakt długoletniej pracy związanej z obciążeniem stawów nadgarstkowych obydwu rąk. Ponadto wniosła o skierowanie jej do innej równorzędnej placówki medycznej. Zaskarżoną tu decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę służby zdrowia istnienia występującego schorzenia jako choroby zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że w okresie zatrudnienia na stanowisku [...] w "B" oraz a stanowisku [...] w Spółce "A" B. F. wykonywała w ciągu zmiany roboczej czynności monotypowe – obciążające stawy nadgarstkowe kończyn górnych. Organ przyjął więc, że odwołująca się pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego. Jednakże lekarze specjaliści obu kompetentnych placówek ( I i II szczebla) nie rozpoznali u badanej choroby zawodowej z poz. 13 wykazu chorób zawodowych, gdyż, jak wynika z opinii Instytutu, uznano, że sposób wykonywania pracy powodował niewielkie obciążenie ruchami monotypowymi tylko jednej prawej ręki oraz obustronny charakter schorzenia uniemożliwił przyjęcie jego zawodowej etiologii. Mając na uwadze treść wyroku, uzupełniony materiał dowodowy oraz orzeczenie lekarskie Instytutu z [...] r. nie uwzględnił odowłania. Od powyższej decyzji B. F. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wnosząc o jej zmianę i stwierdzenie choroby zawodowej. Podniosła, iż mimo udokumentowania przez organ sanitarny, że czynności [...] jakie wykonywała na stanowisku [...] miały charakter monotypowy oraz wiązały się się z obciążeniem stawów nadgarstkowych kończyn górnych, tak jak i pozostałe prace jakie wykonywała na tym stanowisku, Instytut uznał, że prace te nie wiązały się z nadmiernym obciążeniem kończyn górnych, a czynności [...] nie miały charakteru monotypowego. Podkreśliła, że podobnie rzecz się ma z dokonaną przez Instytut oceną jej pracy na stanowisku [...]. Wskazała przy tym, że lekarz ortopeda pracę na tym stanowisku, polegającą na [...] przez 3, 5 godziny dziennie przez 9 lat, uznał za powodującą uszkodzenie nadgarstków. Nie zgodziła się również z uznaniem pracy na [...] oraz w magazynie Spółki "A" bez obciążeń kończyn górnych. Ponadto zarzuciła, że organ nie skierował jej na badania do innej placówki medycznej jak również nie przesłał wydanej przez siebie decyzji do "F" Sp. z o.o. (dawniej "B"). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w motywach kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zaskarżona decyzja wydana została po uprzednim uchyleniu, przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 4 lutego 2004 r., sygn. akt 3/IISA/Ka 3568/01, decyzji [...]Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...]r. nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u B. F. choroby zawodowej z poz. 13 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Powyższe ma istotne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy, bowiem stosownie do brzmienia art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia Zatem Sąd w niniejszej sprawie był zobowiązany do zbadania czy organy ponownie rozpoznając sprawę zastosowały się do oceny i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 lutego 2004 r. W tych to ramach dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że decyzja ta nie odpowiada prawu. Przypomnieć przyjdzie, że stosownie do regulacji z § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), mającego w niniejszej sprawie zastosowanie w związku z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132, poz. 1115), za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Przedmiotem badania organu są zatem okoliczności stanowiące przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej, a zatem fakt istnienia schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz kwestia związku przyczynowego między schorzeniem a szkodliwymi czynnikami występującymi w środowisku pracy. Przy czym w przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między schorzeniem będącym chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że jednostki diagnostyczne I i II szczebla rozpoznały u skarżącej schorzenie w postaci obustronnego zespół cieśni nadgarstka. Schorzenie to, na co zwrócił uwagę Sąd w uzasadnieniu wyroku, wiąże się z uszkodzeniem nerwu pośrodkowego, a jego zawodowe pochodzenie stanowi następstwo wykonywania czynności wymagających częstych ruchów zginania i prostowania ręki w stawach nadgarstkowych. Natomiast w konkluzjach swoich orzeczeń jednostki diagnostyczne wykluczyły zawodowe pochodzenie rozpoznanego u skarżącej schorzenia, z uwagi na sposób wykonywania pracy przez badaną, który powodował niewielkie obciążenie ruchami monotypowymi tylko jednej, prawej ręki oraz obustronny charakter schorzenia, co w konsekwencji podzieliły organy. W orzeczeniu tym podkreślono, że schorzenie to z dużą częstością występuje w populacji ogólnej i na jego powstanie duży wpływ mają czynniki pozazawodowe, np. hormonalne. Poglądu tego nie podzielił Sąd wskazując na braki postępowania dowodowego w zakresie ustaleń dotyczących narażenia zawodowego skarżącej w związku z jej zatrudnieniem w "B" w B., na stanowisku [...]. W tym to zakresie Sąd nakazał organom uzupełnić materiał dowodowy, a następnie poczynić ustalenia co do zawodowej etiologii rozpoznanego u skarżącej schorzenia. Ponadto Sąd wyraził ocenę, zgodnie z którą, za wystarczające do wykluczenia zawodowej etiologii schorzenia nie można uznać stwierdzenia o pozazawodowej przyczynie schorzenia w odniesieniu do przyczyn jego występowania w populacji ogólnej. Sąd stwierdził, że jeżeli wpływ na powstanie schorzenia u B. F. miały przyczyny hormonalne to placówka diagnostyczna II stopnia winna to stwierdzić jednoznacznie. Organ będąc związany wytycznymi Sądu dokonał ustaleń w zakresie sposobu wykonywania pracy przez B. F. na stanowisku [...] w "B" w B. na którym była zatrudniona w okresie od [...] 1976 do [...] 1981 r. Z ustaleń tych wynikało, że skarżąca pracując na w/wym. stanowisku przez około 4-4,5 godz. na zmianę wykonywała czynności typowo [...] polegające na [...]. Czynności te powodowały ruchy w stawach nadgarstkowych zginania i prostowania, ruchy skręcające. Praca ta miała charakter monotypowy. Pozostałe czynności miały charakter różnorodny wiążący się z wykonywaniem ruchów w stawach nadgarstkowych z użyciem siły ([...]) lub ruchów w stawach nadgarstkowych jak zginanie, prostowanie, skręcanie bez użycia siły ([...]), obsługiwała również [...]. Nadto z ustaleń dokonanych w sprawie wynikało, że w latach 1986-2000 B. F. pracując w "D" w B. (po przekształceniu Spółka "A") na stanowisku [...] (1986-1995) przez około 3,5 godz. na zmianę wykonywała czynności monotypowe obciążające prawy nadgarstek, w pozostałym czasie wykonywała czynności monotypowe nie obciążające stawów nadgarstkowych; na stanowisku [...] i na Wydziale [...] (1995-1997) wykonywała czynności obciążające stawy nadgarstkowe bez monotypii; a ponadto jako [...] (1995-1997) wykonywała różnorodne czynności jak [...], bez monotypii . W oparciu o powyższe ustalenia organ odwoławczy uznał, że B. F. pracując na stanowisku [...] oraz [...] wykonywała w ciągu zmiany roboczej czynności monotypowe – obciążające stawy nadgarstkowe kończyn górnych. Przyznał zatem, że skarżąca pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego. Jednakże po raz kolejny organ oparł swoje rozstrzygnięcie wyłącznie na argumentacji biegłych dokonujących oceny związku stwierdzonego u B. F. schorzenia z warunkami pracy ( orzeczenie z dnia [...] r.). Uznali oni bowiem, że sposób wykonywania pracy na stanowisku [...], który powodował niewielkie obciążenie ruchami monotypowymi tylko jednej prawej ręki oraz obustronny charakter schorzenia, nie daje podstaw do przyjęcia jego zawodowej etiologii. Ponadto, że praca na pozostałych stanowiskach w tym stanowisku [...] nie wiązała się z nadmiernym przeciążeniem kończyn i monotypią ruchów kończyn górnych. Zdaniem biegłych opisywane w dochodzeniu epidemiologicznym prace wykonywane były przez skarżącą niemal wyłącznie kończyną górną prawą, a zatem charakter prac wykonywanych głównie kończyną górną prawą nie może być przyczyną obustronnego zespołu cieśni nadgarstka, świadczy natomiast o dominującym udziale pozazawodowych czynników w etiologii schorzenia. Podkreślić należy, że orzeczenie to ma charakter opinii w rozumieniu art. 84 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego i podlega tak jak inny dowód w sprawie ocenie na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Natomiast pojęcie choroby zawodowej jest pojęciem prawnym, a nie medycznym. Jakkolwiek do właściwości jednostek medycznych należy rozpoznanie odpowiedniego rodzaju schorzenia i jego przyczyn, to już jego kwalifikacja jako choroby zawodowej, jak i ustalenie związku przyczynowego między schorzeniem a warunkami pracy należą wyłącznie do kompetencji organów sanitarnych. Organy sanitarne nie dokonały oceny wydanych w sprawie orzeczeń w aspekcie rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, zatem wyprowadzone na tej podstawie wnioski budzą uzasadnione wątpliwości. Trzeba wskazać, co zostało podniesione w skardze, że twierdzenia zawarte w uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego, iż skarżąca wykonywała czynności niemal wyłącznie kończyną górną prawą oraz że praca na stanowisku [...] nie wiązała się z monotypią ruchów pozostają w sprzeczności z ustaleniami organów, z których wynika, że praca na tym stanowisku w zakresie wykonywania czynności [...] miała charakter monotypowy zaś czynności te obciążały stawy nadgarstkowe kończyn górnych. Ponadto należy stwierdzić, że organ odwoławczy nie uzasadnił dlaczego wykluczył związek przyczynowy pomiędzy rozpoznanym u B. F. zespołem cieśni nadgarstka, a sposobem wykonywania przez nią pracy, w sytuacji, gdy na podstawie dokonanych ustaleń przyznał, że skarżąca wykonywała czynności monotypowe – obciążające stawy nadgarstkowe kończyn górnych zaś lekarze Instytutu nie wskazali innej przyczyny rozpoznanego u niej obustronnego zespołu cieśni nadgarstka. Podkreślić należy, że dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie danej choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym wypadku warunki takie ją spowodowały. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że mimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową (tak wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 1982 r. sygn. akt II SA 372/82, opubl. w ONSA 1982/1/33). Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) jako wydaną z naruszeniem prawa materialnego oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, poprzez niedopełnienie obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego). Wskazania do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Natomiast należy wskazać, że zgodnie z brzmieniem § 10 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych inspektor sanitarny przesyła decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia zakładowi pracy, w którym pracownik był ostatnio narażony na działanie czynnika wywołującego rozpoznaną chorobę zawodową. W tej sytuacji zarzut, iż decyzja nie został przesłana "F" Sp. z o.o. nie znajduje uzasadnienia.