III SA/Gl 1585/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...],[...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] 2010 r. skarżący M. S. domagał się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu powyższego wskazał, iż jedynym źródłem jego utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza, która od 2008 r. jest deficytowa i przynosi straty. Ponieważ nie posiada żadnego majątku, poza wyposażeniem firmy, mieszka u rodziców, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Ich miesięczne dochody z tytułu pobieranej emerytury wynoszą [...] zł i [...] zł. Ponadto jako składniki posiadanego przez nich majątku wymienił dom o pow. [...] m2 oraz mieszkanie o pow. [...] m2. Tymczasem skarżący zobowiązany jest do płacenia alimentów w wysokości [...] zł na rzecz małoletniego syna, który mieszka razem z matką (vide: dokumenty źródłowe nadesłane przy piśmie z dnia [...] 2010 r.). Dodatkowo wskazał na prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne w wyniku, którego posiadane rachunki bankowe zostały zajęte przez urząd skarbowy (vide: ostatnie zawiadomienie w tym przedmiocie wydane w dniu [...] 2009 r., a skierowane do "B" Oddział w Ł.). Jednocześnie jako uzupełnienie złożonego wniosku do akt sprawy nadesłano obszerną dokumentację firmy obejmującą: podatkową księgę przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy, ewidencję środków trwałych, deklaracje VAT-7 za wskazany okres oraz wyciągi z posiadanych rachunków w "B". Ponadto przedłożono zeznanie podatkowe PIT-36 za 2008 r., gdzie wykazano przychód w wysokości [...] zł, koszty jego uzyskania w kwocie [...] zł oraz stratę rzędu [...] zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku w całości lub w części. Analiza stanu majątkowego i rodzinnego wnioskodawcy – przeprowadzona w oparciu o podniesione okoliczności oraz załączone do akt kserokopie dokumentów - prowadzi do wniosku, iż skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jego sytuacja materialna i bytowa została zachwiana w taki sposób, iż w chwili obecnej kwalifikuje się do osób wymagających dofinansowania z budżetu Skarbu Państwa. Wskazać bowiem należy, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, którzy są właścicielami nieruchomości o pow. [...] m2 (vide: akt notarialny z dnia [...] 2007 r.) oraz mieszkania własnościowego o pow. użyt. [...] m2 (vide: odpis z księgi wieczystej). Z uwagi na fakt, iż majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich może przynosić potencjalne pożytki, co więcej może też posłużyć jako zabezpieczenie dla ewentualnej pożyczki lub kredytu. Należy przecież oczekiwać, iż w przypadku braku posiadania stosownych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego skarżący niezbędnej pomocy i wsparcia poszukiwać będzie w pierwszej kolejności u członków swojej najbliższej rodziny, albowiem ich szeroko rozumiane możliwości finansowe stanowią istotny czynnik, który kształtuje sytuację majątkową strony i musi być uwzględniony przy tej ocenie. Trudno wszakże oczekiwać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny mogących im pomóc. Za takim stanowiskiem przemawia zawarta w art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulacja prawna, zgodnie z którą rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Jednocześnie wbrew temu co twierdzi skarżący jakoby prowadzona przez niego działalność gospodarcza była nierentowna i generowała wyłącznie straty zauważyć należy, iż ta przynosi znaczny przychód, który w 2008 r. wynosił [...] zł. To oznacza, iż deklarowany z prowadzonej działalności deficyt nie jest spowodowany brakiem popytu na usługi, które skarżący świadczy lecz wynika z ponoszonych w jej ramach kosztów uzyskania przychodu, które zamykały się w kwocie [...] zł. Podobnie wykazany w podatkowej księdze przychodów i rozchodów za 2009 r. przychód ze sprzedaży towarów i usług wynosił [...] zł, natomiast wydatki obejmujące zakup towaru, koszty uboczne zakupu oraz pozostałe wydatki kształtowały się w wysokości [...] zł i [...] zł. W ocenie rozpoznającego wniosek nic nie stoi na przeszkodzie aby w ich ramach znalazły się również koszty dotyczące postępowania sądowego i związanej z nimi pomocy prawnej. Tym bardziej, że wykazana w deklaracjach VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy podstawa opodatkowania wynosiła [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł oraz [...] zł. Na uwagę zasługuje ponadto fakt, iż na rachunku EKONTO prowadzonym w "C" na dzień [...] 2010 r. skarżący zgromadził środki w kwocie [...] zł. Na bieżąco dokonuje też wpłat i wypłat z tego rachunku, którego saldo w dniu [...] i [...] 2009 r., tj. po wniesieniu skargi, wynosiło [...] zł. Niezależnie od powyższego skarżący posiada też konto walutowe w "D", a zatem twierdzenie jakoby do jego całego majątku skierowane było postępowanie egzekucyjne nie znalazło potwierdzenia w przedłożonym do akt materiale dowodowym. Brak bowiem informacji o zajęciu tych rachunków przez urząd skarbowy, jako że zawiadomienie z dnia [...] 2009 r. skierowane zostało wyłącznie do MULTIKONTA E-BUSINESS CLASS prowadzonego na firmę skarżącego, tj. "A" M. S.. W tej sytuacji brak jest podstaw prawnych do skutecznego ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w całości lub w części. Instytucja ta stanowi bowiem wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, zatem każdy podmiot zamierzający wytoczyć sprawę lub wziąć udział w sprawie powinien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i odpowiednio wcześniej w miarę istniejących możliwości, gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie. Skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do ponoszenia kosztów postępowania sądowego i związanej z nimi pomocy prawnej nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa uwzględnienia złożonego w tym zakresie żądania jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Wobec powyższego przyjąć należało, iż M. S. nie uprawdopodobnił w sposób wystarczająco przekonujący istnienia szczególnych, wyjątkowych okoliczności, których wystąpienie przemawiałoby za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku w całości lub w części. Stąd działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.