III SA/Gl 1588/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r., nadesłanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 2.000,00 zł, skarżąca domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego wskazała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z dwiema córkami, które obecnie studiują. Jej źródłem utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza, z której osiąga dochód rzędu 6.000,00 zł. Kwota ta nie jest wystarczająca, jako że na rachunkach bankowych posiada zajęcia komornicze. Ponadto spłaca zaciągnięte kredyty i pomaga finansowo swoim córkom. Wprawdzie jest współwłaścicielem trzech nieruchomości, te jednak są obciążone hipoteką. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono dokumenty księgowe prowadzonej działalności gospodarczej, z których ustalono, że skarżąca w ubiegłym roku podatkowym zadeklarowała przychód rzędu [...] zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania wielkości [...] zł przyniósł dochód w kwocie [...] zł. Natomiast w bieżącym roku wypracowała z tego tytułu do października łączny przychód rzędu [...] zł, który po pomniejszeniu o poniesione wydatki w kwocie [...] zł i [...] zł przyniósł zysk w wysokości [...] zł. Wykazana dla celów podatku VAT podstawa opodatkowania za okres ostatnich trzech miesięcy wynosiła bowiem: [...] zł (sierpień), [...] zł (wrzesień) oraz [...] zł (październik). Ponadto na jej rachunkach bankowych suma operacji uznaniowych wynosiła: [...] zł, [...] zł i [...] zł (vide: wyciągi z "A"), a także [...] zł i [...] zł (vide: wyciągi z Banku "B"). Tymczasem nieruchomość, której księgę wieczystą przedłożono, jest własnością skarżącej. Ta zobowiązana jest do spłaty 5 kredytów, które zaciągnęła na niezbędne naprawy i remonty, a nadto na rozwój firmy, sklepu odzieżowego, który w zeszłym miesiącu zmuszona była zlikwidować (vide: treść pisma z dnia [...] r.). Wszelkie wydatki związane z utrzymaniem domu pokrywa zatem jej konkubent, albowiem skarżąca opłaca swojej córce studia niestacjonarne na kierunku prawo. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Skarżąca prowadzi bowiem działalność gospodarczą na znaczną skalę o czym świadczy uzyskany przez nią w roku 2011 przychód rzędu [...] zł. Wprawdzie w bieżącym roku podatkowym ten uległ zmniejszeniu do kwoty [...] zł, która po pomniejszeniu o poniesione wydatki rzędu [...] zł i [...] zł przyniosła zysk wielkości [...] zł. Ten jednak jest niewiele mniejszy od ubiegłego roku, gdzie dochód wynosił [...] zł. Wskazana wyżej skala prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej w żadnej mierze nie wskazuje na utratę płynności finansowej bądź niewypłacalność wnioskodawcy, jako że zadeklarowana dla celów podatku VAT podstawa opodatkowania za okres ostatnich trzech miesięcy wynosiła: [...] zł (sierpień), [...] zł (wrzesień) oraz [...] zł (październik), a na jej rachunkach bankowych suma operacji uznaniowych wynosiła: [...] zł, [...] zł, [...] zł (vide: wyciągi z "A"), [...] zł oraz [...] zł (vide: wyciągi z Banku "B"), mimo spłacanych pięciu kredytów bankowych. Bezspornym jest bowiem, iż udzielając tych kredytów, bądź pożyczek, banki dokonały oceny sytuacji majątkowej strony skarżącej i nie pozwoliłyby na zaciągnięcie zobowiązań finansowych, gdyby uznały, iż ta nie daje gwarancji ich spłaty. Dlatego też powoływanie się na powyższą okoliczność nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). W ocenie rozpoznającego wniosek nic zatem nie stoi na przeszkodzie aby z wypracowanego do października 2012 r. zysku w kwocie [...] zł (czyli [...] zł miesięcznie) wygospodarować stosowne środki celem uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Podobne spostrzeżenia odnoszą się do wspomnianych wyżej kosztów prowadzonej działalności przyjmujących dużo wyższe wartości niż wpis sądowy od skargi. Zauważyć bowiem w tym miejscu należy, iż w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). To oznacza, że planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy p.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. W świetle powyższego przyjąć należało, iż skarżąca nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jej sytuacja materialna była na tyle trudna, iż uzasadniałaby zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. Tym bardziej, że z przedłożonych do akt dokumentów wynika, że to konkubent skarżącej ponosi ciężar kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem, a jego sytuacja finansowa nie została w żaden sposób wykazana zarówno w treści formularza jak i w nadesłanych jako jego uzupełnienie dokumentach źródłowych. Dotyczy to również dorosłych już córek skarżącej, które ta, mimo trudnej jak twierdzi sytuacji finansowej, wspomaga. Podczas gdy informacje o figurowaniu córek w rejestrze osób bezrobotnych nie zostały podane. Podobnie brak było stosownych danych czy za córki w okresie ostatnich sześciu miesięcy były odprowadzane składki na ubezpieczenia społeczne, a nadto czy te figurują jako osoby prowadzące własną działalność gospodarczą. Tymczasem to sprawą skarżącej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, iż to ona ma przekonać rozpoznającego wniosek, że jej żądanie zasługuje na uwzględnienie. Brak jest bowiem jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Tym bardziej, że z treści art. 255 ustawy p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć ona sama. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.