III SA/Gl 160/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.), Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Referent-stażysta Magdalena Janik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2023 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 21 listopada 2022 r. nr SKO.VII/425/18/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego oddala skargę. Decyzją z 21 listopada 2022 r. nr SKO.VII/425/18/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z 29 września 2022 r. [...] odmawiającą M. H. (dalej określanemu jako Skarżący) umorzenia w całości i części należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego i odraczającą Skarżącemu termin płatności należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego do 31 grudnia 2023 r. Organ orzekał w następującym stanie sprawy. Decyzją z 29 września 2022 r. [...] organ I instancji orzekł o odmowie umorzenia Skarżącemu w całości i części należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego za okres od 1 grudnia 2014 r. do dnia 31 maja 2016 r. oraz od dnia 1 listopada 2016 r. do dnia 30 kwietnia 2018 r. oraz od dnia 1 listopada 2018 r. r. do dnia 30 kwietnia 2019 r. w wysokości [...] zł - należność główna- wraz z ustawowymi odsetkami na podstawie wymienionych siedmiu decyzji z dnia 21 kwietnia 2022 r. W punkcie drugim zaskarżanej decyzji organ I instancji zastosował ulgę poprzez odroczenie do dnia 31 grudnia 2023 r. terminu płatności należności z powyższego tytułu . W uzasadnieniu organ wskazał, iż przebywanie w areszcie śledczym, brak środków na spłatę zadłużenia łub inne zobowiązania majątkowe nie mogą być jedynymi, wyłącznymi argumentami przemawiającymi za przyznaniem ulgi w postaci umorzenia nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego. Organ wskazał, że Strona jest osobą młodą, zdolną do pracy i nabycia nowych kwalifikacji zawodowych. Przebywając w areszcie karnym nie ponosi żadnych kosztów związanych ze swoim utrzymaniem. Brak odmowy ukorzenia należności z tytułu nienależne pobranego dodatku mieszkaniowego nie ma negatywnego wpływu a aktualna sytuacje i nie doprowadzi do zagrożenia egzystencji wnioskodawcy. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy podkreślił, iż do organu administracji publicznej rozpatrującego wniosek należy ocena argumentów i okoliczności powołanych przez zobowiązanego, mogących stanowić ewentualną podstawę do przyznania ulgi. Zasadą jest rozliczanie się obywateli z zobowiązań wobec Państwa poprzez ich zapłatę w należnej wysokości i w wyznaczonym terminie, a sama ulga, jako odstępstwo od tych zasad, stanowi rozwiązanie nadzwyczajne, dlatego może mieć zastosowanie incydentalnie. Ponadto sformułowanie przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jednolity Dz. U, z 2022 r. poz. 1634, dalej określanej skrótem u.f.p.) jednoznacznie wskazuje, że nawet wystąpienie okoliczności wskazanych w tym przepisie, czyli nawet wystąpienie po stronie zobowiązanego jego ważnego interesu, nie nakłada na organ obowiązku zastosowania ulgi. Pomimo bowiem istnienia ważnego interesu zobowiązanego, organ administracyjny jest uprawniony do odmowy udzielenia ulgi, jeżeli ocena sytuacji zobowiązanego i okoliczności powołanych w sprawie nie uzasadnia, w ocenie organu, zastosowania ulgi. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy, w ocenie Kolegium, stanowisko organu pierwszej instancji uznające, że pobyt w areszcie śledczym nie uzasadnia umorzenia w całości lub w części niespłaconych należności, jest zasadne. Podobnie jak zastosowania ulgi w postaci odroczenia terminu płatności do 31 grudnia 2022 r. Odnosząc się do podniesionej w odwołaniu kwestii ponoszenia przez Skarżącego kosztów leczenia boreliozy Kolegium stwierdziło, że w czasie pobytu w areszcie Skarżący ma zapewnione leczenie, którego kosztów nie ponosi. W skardze skierowanej do sądu administracyjnego Skarżący domagał się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. i umorzenia w całości należnych od niego kwot, ewentualnie odroczenia terminu spłaty do 31 grudnia 2026 r. Uzasadniając swoje zadane wskazał, ze przebywając w zakładzie karnym nie ma możliwości spłaty zaległości. Ponadto odroczenie terminu spłaty do 31 grudnia 2023 r. jest nieracjonalne, bowiem odbywanie kary zakończy dopiero w 2026 r. Dlatego, jeśli już odraczać termin spłaty, to do końca 2026 r. Podobnie jak w odwołaniu, podkreślił konieczność leczenia boreliozy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – dalej określanej jako jako P.p.s.a.), zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania). Badając prawidłowość zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów, Sąd nie stwierdził, by została ona podjęta z naruszeniem przepisów prawa, które to naruszenie uzasadniałoby uwzględnienie skargi. Przedmiotem sporu jest kwestia zasadności odmowy umorzenia Skarżącemu ciążących na nim należności z tytułu pobrania dodatku mieszkaniowego w nienależnej wysokości lub w ogóle nienależnego. Kwestie obowiązku zwrotu świadczeń zostały przesądzone decyzjami z 21 kwietnia 2022 r. wymienionymi w decyzji organu pierwszej instancji. Kontrolując zaskarżoną decyzję należy na wstępie stwierdzić, że prawidłowo organy administracji orzekające w sprawie, za podstawę rozstrzygnięcia przyjęły art. art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., zgodnie z którym należności, o których mowa w art. 60 (w rozpoznawanej sprawie należnością tą jest nienależnie pobrany dodatek mieszkaniowy), właściwy organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Z powyższego wynika, że ma tu zastosowanie uznanie administracyjne (sformułowanie: organ może), w ramach którego rozpoznawane są interes zobowiązanego, który musi mieć cechę "ważności" lub interes publiczny. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Analiza treści art. 64 ust. 1 pkt 2a u.f.p. pozwala na stwierdzenie, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13 (dostępny, podobne jak inne, niżej powołane orzeczenia, na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl) podkreślił, że "działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego". Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interes obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12). Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria ( np. wyrok NSA z 18 sierpnia 2022 r., III FSK 1094/21). Przesłanka natomiast "interesu publicznego" rozumiana jest jako dyrektywa postępowania, nakazująca mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy, korekta jego błędnych decyzji (v. np. wyrok NSA z 5 października 2017 r., II GSK 13/16). Ponadto, rozważając kwestię odroczenia terminu spłaty należy odwołać się do art. 64 ust. 1 pkt 2b u.f.p., zgodnie z którym organ może umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. Podstawowym kryterium oceny zasadności udzielenia ulgi w postaci odroczenia terminu spłaty jest zaistnienie w sprawie uzasadnionych względów społecznych lub gospodarczych, w szczególności możliwości płatniczych zobowiązanego. Jak podkreślał to organ, są to pojęcia nieostre i niedookreślone. Ponadto, jest to stosunkowo nowe uregulowanie. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, że organ prawidłowo przeanalizował sytuację strony skarżącej w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2a i b u.f.p. i przekonująco uzasadnił powody, jakie legły u podstaw odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. Zaznaczyć należy, że nie są sporne między stronami ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji finansowej, bytowej i życiowej skarżącego, które wynikają z przedłożonych przez stronę dowodów i składanych oświadczeń. Organ uznał, że pobyt Skarżącego w jednostce penitencjarnej, w dacie orzekania przez organ odwoławczy w Zakładzie Karnym, nie jest zdarzeniem niezależnym od woli Skarżącego. Wręcz odwrotnie jest następstwem świadomych jego działań. Organ ustalił także ze skarżący nie pracuje w zakładzie karnym. Co nie oznacza, że w przyszłości może zostać zatrudniony. Organ ustalił także, że Skarżący przed aresztowaniem, prywatnie leczył się na boreliozę. Ma zadłużenia wobec matki i innych poszkodowanych. Zdaniem Sądu, powody, jakimi kierował się organ odmawiając stronie umorzenia należności, zostały poparte racjonalną, przekonującą argumentacją, z zachowaniem należytej proporcji pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony. Wbrew też stawianym w skardze zarzutom, organ należycie rozważył wskazane przez stronę okoliczności i zgromadzone dowody, a odnosząc je do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sformułował wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. Pomimo niewątpliwych bieżących trudności, nie wystąpił jednakże tak ważny interes zobowiązanego, aby uzasadniał zastosowanie wobec niego najdalej idącej formy pomocy, w postaci umorzenia mu należności z tytułu nieopłaconych mandatów karnych. Nie można także tracić z pola widzenia tego, co wynika z akt administracyjnych sprawy, a co organ tylko zasygnalizował, że skarżący jest zobowiązany do naprawienia szkody, ze wśród poszkodowanych jest także Miasto B. -Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. z tytułu wyłudzonego przez Skarżącego dodatku mieszkaniowego na odstawie nieprawdziwych oświadczeń Skarżącego, zatajaniu przez niego dochodów, posługiwaniu się sfałszowanymi dokumentami, za co został także skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z 19 lipca 2021 r. sygn.. akt [...] (pkt 5-11 wyroku). W pkt 28 wyroku zobowiązano Skarżącego do naprawienia szkody wyrządzanej Miastu. W ocenie Sądu niewystarczające jest powołanie się na trudności finansowe, które powodują, że skarżący aktualnie nie może jednorazowo zapłacić należności z mandatów. Organy mają bowiem prawo domagać się zapłaty należności do czasu ich przedawnienia i nie mogą z góry zakładać, że do tego terminu sytuacja skarżącego nie poprawi się w takim stopniu, który umożliwi ich uregulowanie, chociażby w ratach. Trafnie organ zaznaczył, że Skarżący jest w wieku aktywności zawodowej i jest zdolny do pracy. Z tego powodu umorzenie należności z nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego byłoby w tej sytuacji zdecydowanie przedwczesne i nieuzasadnione. Dodatkowo Sąd, nie negując, podobnie jak organy administracji publicznej, trudnej sytuacji skarżącego w jakiej się on obecnie znajduje, a do której sam doprowadził, zauważa, że całościowa ocena wszystkich okoliczności sprawy prowadzi do wniosku, iż umorzenie dochodzonych obecnie należności, poza oczywistym zmniejszeniem wysokości zadłużenia, nie będzie miało znaczącego wypływu na poprawę sytuacji finansowej Skarżącego. Orzeczone w wyżej wskazanym wyroku obowiązki naprawienia szkody wobec różnych osób znacznie przekraczają kwoty objęte niniejszą sprawą. Wreszcie w ocenie Sądu, sprzeczne z interesem publicznym byłoby umorzenie Skarżącemu długu będącego także następstwem popełnionych przestępstw na szkodę Miasta B. W tym stanie rzeczy Sąd nie stwierdził, aby ocena istnienia "ważnego interesu zobowiązanego" oraz braku wystąpienia "interesu publicznego" dokonana przez organ nie uwzględniała obiektywnych kryteriów, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Tym samym brak jest podstaw do podważenia stanowiska organu, zarówno co do braku wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego, jak i interesu społecznego, albowiem całokształt okoliczności faktycznych, w tym względy sprawiedliwości społecznej i zasada równego traktowania obywateli, na obecnym etapie życiowym Skarżącego przemawia za odmową udzielenia wnioskowanej ulgi w postaci umorzenia całej należności. Sąd nie znalazł podstaw do podważenia stanowiska organu, że udzielenie wnioskowanej ulgi byłoby przedwczesne, gdyż nie jest wykluczone, że sytuacja finansowa Skarżącego, po opuszczeniu przez niego zakładu karnego, może ulec w przyszłości poprawie i będzie on w stanie wygospodarować pewne niewielkie kwoty, by przynajmniej podjąć próbę spłaty ciążących na nim zobowiązań o charakterze publicznoprawnym w systemie ratalnym. Stad też zasadnym było odroczenie terminu spłaty. Podsumowując, w ocenie Sądu organ podatkowy nie naruszył przepisów postępowania. Dokładnie wyjaśnił stan faktyczny i odniósł się do wszystkich okoliczności, które wskazywałyby na istnienie w sprawie przesłanek uzasadniających udzielenie wnioskowanej ulgi. W prawidłowy, kompletny sposób organ ustalił sytuację finansową, majątkową i zdrowotną skarżącego, ocenił wszystkie dowody zebrane w sprawie. Motywy rozstrzygnięcia zostały przez organ odwoławczy szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - wskazał on okoliczności, które zadecydowały o odmowie umorzenia wnioskowanej należności, wyjaśnił także dlaczego okoliczności podnoszone przez Skarżącego nie mogły zmienić rozstrzygnięcia w sprawie. Wskazał, dlaczego odroczył termin płatności. Argumentacja organu jest w tym zakresie jasna i przekonująca. Tym samym Sąd nie stwierdził naruszenia zarówno mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów postępowania jak i prawa materialnego. Trafnie także organ zauważył, ze w razie zmiany okoliczności faktycznych Skarżący może ponowić swój wniosek. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.