III SA/Gl 1613/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 500,00 zł (słownie: pięćset złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddala. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków. W uzasadnieniu powyższego podał, że od trzech lat jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, okazjonalnie wykonującą drobne prace dorywcze, której stan zdrowia nie poprawia się. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z niepracującą żoną, pełnoletnią córką i synem. Ponieważ tylko syn zatrudniony jest na 1/8 etatu za wynagrodzeniem rzędu 230,00 zł netto koszty związane z bieżącym utrzymaniem oraz opłatami za energię elektryczną, wodę i gaz w kwocie ok. 800,00 zł do 1.000,00 zł pokrywa dzięki pomocy matki emerytki oraz rodziców żony. Poza działką rolną o pow. [...] ha położoną w B., która zajęta jest przez komornika, innych składników majątku nie posiada (por. wydruk z księgi wieczystej nr [...]). Należne wierzytelności z uwagi na bezskuteczność egzekucji okazały się nie do odzyskania. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym: udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością A, wierzytelności z rachunku bankowego posiadanego w B oraz C; zarządzenia z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie zabezpieczenia składników posiadanego majątku, gdzie poza udziałami wymieniono samochody osobowe marki Audi A4 rocznik 2006 i Ford Fusion rocznik 2004, a nadto własność nieruchomości gruntowej o pow. [...]ha. Dodatkowo nadesłano zaświadczenie wystawione przez: Uniwersytet [...] i PUP. Z ich treści ustalono, że córka skarżącego jest studentką Wydziału Nauk Społecznych na kierunku doradztwo polityczne i publiczne (studia stacjonarne), natomiast skarżący od 6 lutego 2017 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, podczas gdy jego żona w rejestrze urzędu pracy nie figuruje, a składki na ubezpieczenie społeczne nie są za nią odprowadzane od 2016 r. (vide: pismo z dnia 16 marca 2017 r.). Z kolei syn skarżącego zatrudniony jest na stanowisku specjalisty ds. [...], a jego wynagrodzenie wynosi 210,33 zł netto. Kwota ta wypłacana jest z pominięciem rachunku bankowego, którego saldo końcowe na dzień 28 lutego 2017 r. wynosiło 57,18 zł (vide: wyciąg z D). Z przedłożonych przy piśmie z dnia 6 marca 2017 r. dokumentów źródłowych ustalono, że skarżący wraz z żoną i dziećmi korzysta z pomocy swojej matki i teściów. Pomoc ta obejmuje zarówno opłacanie rachunków jak i wydatków na cele spożywcze, środki higieny osobistej, zakup odzieży i obuwia. Ogólna jej wartość wynosi do 1.000,00 zł miesięcznie w zależności od potrzeb i okoliczności. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, rozumie się zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Odnosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że złożony wniosek zasługuje na uwzględnienie ale tylko w części. Wartość przedmiotu sporu wynosi bowiem 9.090.398,00 zł, co oznacza, że należny od wniesionej skargi wpis sądowy wynosi 90.904,00 zł. Kwota ta mając na uwadze sytuację finansową skarżącego i jego rodziny podaną we wniosku rzeczywiście leży poza zasięgiem jego możliwości finansowych. Nie można jednak tracić z pola widzenia faktu, że T. P. zamieszkuje wraz z rodziną w nieruchomości mieszczącej się pod adresem ul. [...] w B.. Wydatki związane z jej eksploatacją wynoszą: 105,52 zł (woda i odprowadzanie ścieków), 189,74 zł (gaz), 79,00 zł (podatek od nieruchomości - rata), 72,89 zł i 233,92 zł (energia elektryczna). Co istotne te ponoszą rodzice skarżącego, albowiem wszystkie rachunki za tzw. media wystawione są na ich nazwisko to jest C. P., A. P., C. i A. P.. Tylko opłaty za energię elektryczną w kwocie 233,92 zł dotyczą T. i M. P.. Kwota ta jak wynika ze złożonych oświadczeń: A. P. (matki) oraz A. i T. G. (teściów) pokrywana jest przy ich pomocy. Podobnie jak wydatki związane z wyżywieniem, zakupem odzieży i środków czystości. To z kolei oznacza, że choć skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, na którego utrzymaniu pozostaje niepracująca żona i córka, jako że syn uzyskuje miesięcznie kwotę 210,33 zł tytułem zatrudnienia na stanowisku specjalisty ds. [...], powinien partycypować w kosztach postępowania. Prowadzi bowiem gospodarstwo domowe w domu swoich rodziców i przy pomocy matki oraz teściów ponosi koszty bieżącego utrzymania. Kwota pomocy finansowej została oszacowana na ok. 1.000,00 zł, podczas gdy udokumentowane wydatki to 233,92 zł (energia elektryczna) i 105,06 zł (zakupy w sklepie "[...]"). Dlatego też mając na uwadze powyższe rozpoznający sprawę za zasadne uznał uwzględnienie złożonego wniosku jedynie w części (vide: art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a.) polegającej na zwolnieniu skarżącego z każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 500,00 zł. Ustalając taki zakres zwolnienia stwierdzono, że kwota, którą będzie zobowiązany uiścić stanowić będzie gwarancję konstytucyjnego prawa strony do Sądu, albowiem pomoc państwa nie może całkowicie zastępować starań podmiotu w zabezpieczeniu środków na prowadzenie procesu sądowego. Tym bardziej, że mimo problemów ze zdrowiem skarżący jest w stanie podejmować dodatkowe prace dorywcze, a nadto partycypować w kosztach postępowania czego dowodem jest uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 500,00 zł w innej sprawie zarejestrowanej w tut. Sądzie pod sygn. III SA/Gl 2308/15, która jest już prawomocnie zakończona. W tej sytuacji trudno oczekiwać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogą im pomóc. Za takim stanowiskiem przemawia zawarta w art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 682) regulacja prawna, zgodnie z którą rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie zwłaszcza, że nie wykazano, że pomoc ta leży poza zasięgiem ich możliwości finansowych, skoro dobrowolnie oferują swoją pomoc, której wysokość uzależniona jest od okoliczności. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7, art. 245 § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.