III SA/Gl 1642/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego (odmowy stwierdzenia nieważności decyzji) w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z 15 października 2013 r., nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 200 zł, skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. W jego motywach wyjaśnił, że otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 687 zł. Z kwoty tej pokrywa bieżące opłaty za wodę – 150 zł, energię elektryczną – 755 zł (co dwa miesiące) oraz gaz – 300 zł. Natomiast żywność przekazuje mu rodzina. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi bowiem z dwójką niepracujących dzieci: D. (20 lat) i D. (22 lat). Poza mieszkaniem o powierzchni 80 m2, innych składników majątku nie posiada. Mając na uwadze powyższe, pismem z 31 października 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także potwierdzających, że jego dzieci nie uzyskują aktualnie żadnego dochodu. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał jedynie część dokumentów, o które był wzywany. Natomiast w piśmie przewodnim z 15 listopada 2013 r. po raz kolejny oświadczył, że jego jedynym dochodem jest emerytura w wysokości 687,96 zł miesięcznie. Wprawdzie korzysta z pomocy rzeczowej swojej rodziny, jednak osoby te nie chcą złożyć stosownego oświadczenia w tym zakresie. Nie posiada rachunków bankowych, a jego dzieci (z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym), D. i D. K., nie osiągają żadnego dochodu. Wraz z nim w miejscu zamieszkania zameldowane są nie tylko dzieci ale również jego żona M. K., która od około dwóch lat z nimi nie mieszka i nie partycypuje w kosztach utrzymania domu, które skarżący oszacował na łączną kwotę 1.205,00 zł. Dlatego też nie stać go na wykupienie leków, a stan jego zdrowia ulega pogorszeniu. Załącznikami do pisma przewodniego były: potwierdzenie odbioru świadczenia emerytalnego, rachunki opłat za wodę, gaz, odpady, energię elektryczną, zaświadczenie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. o nieosiąganiu dochodów przez D. K. w 2012 r. Postanowieniem z 26 listopada 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu powyższego wyjaśnił, że brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Zebrany w sprawie materiał dowodowy – jako niekompletny - nie pozwalał na rzetelną i nie budzącą żadnych wątpliwości analizę stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Nie można było zatem stwierdzić jakie są źródła, z których ten czerpie środki finansowe na pokrycie kosztów swojego utrzymania oraz dzieci, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a które nie uzyskują żadnych dochodów. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W jego motywach wskazał, że złożył wszystkie dokumenty, które był w stanie uzyskać. Dodał, że podjął próbę uzyskania zaświadczenia o zameldowaniu, ale urzędniczka odmówiła mu jego wydania, gdyż "stosowne zaświadczenie może przedłożyć jedynie na pisemne wezwanie Sądu". Do sprzeciwu skarżący nie załączył żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") postanowienie o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 ustawy, to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 ustawy p.p.s.a.). Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu. W takiej sytuacji to sąd rozpatruje złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy, który w rozpoznawanej sprawie ogranicza się do zwolnienia z kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią przywołanego wyżej przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób wystarczająco przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W treści urzędowego formularza (vide: druk PPF) zadeklarował miesięczne dochody w kwocie niewystarczającej na pokrycie ponoszonych wydatków, podczas gdy ze złożonego oświadczenia wynikało, że na jego utrzymaniu pozostają jeszcze dwie osoby, tj. pełnoletnia córka i syn, którzy nie pracują. Podobnie z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych ustalono, że skarżący uzyskuje dochód z tytułu emerytury w kwocie 687 zł miesięcznie. Natomiast wydatki, które zobowiązany jest ponosić obejmują opłaty za: wodę – 150 zł; energię elektryczną – 755 zł (co dwa miesiące), gaz – 300 zł oraz odpady - 42 zł/m-c. Z prostego porównania deklarowanych przez skarżącego miesięcznych dochodów (687 zł) i dokonywanych przez niego wydatków (ok. 870 zł) wynika, że te przekraczają dochód wnioskodawcy. A przecież wskazane wyżej opłaty, mające charakter stałych wydatków, nie są jedynymi wydatkami, które zobowiązany jest ponosić tytułem utrzymania zajmowanego mieszkania o pow. 80 m2. Opłaty za czynsz, fundusz remontowy czy utrzymanie części wspólnych nieruchomości nie zostały jednak podane. Co więcej w treści złożonego formularza, jak i wniesionego sprzeciwu, w żaden sposób nie odniesiono się do wskazanych wyżej rozbieżności pomiędzy deklarowanymi dochodami i wydatkami. A ponieważ kwestia ta ma istotne znaczenie w sprawie, brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Nawet gdyby przyjąć, że skarżący wraz z dziećmi rzeczywiście korzysta z pomocy rzeczowej rodziny, to powyższe w żaden sposób nie wyjaśnia skąd czerpie środki na pokrycie kosztów utrzymania w wysokości przekraczającej uzyskiwane dochody. Tym bardziej, że nie posiada on żadnych zaległości w płatnościach i nie korzysta w tym zakresie z pomocy osób trzecich (np. członków swojej rodziny). Pomoc, o której wspomniał w treści złożonego wniosku dotyczyła wyłącznie żywności, a zatem miała charakter rzeczowy, a nie pieniężny. Kierując się zatem ogólnie obowiązującymi zasadami doświadczenia życiowego, Sąd w składzie tu orzekającym stwierdził, że oświadczenie w zakresie uzyskiwanych przez skarżącego dochodów nie jest wiarygodne. Niemożliwe jest bowiem aby wydatki przewyższały uzyskiwane dochody. Trudno było zatem w sposób nie budzący wątpliwości dokonać wszechstronnej i rzetelnej analizy całokształtu stanu majątkowego wnioskodawcy, a tym samym ocenić, czy spełnia on przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący nie wykazał bowiem ani na etapie postępowania referendarskiego, ani w postępowaniu zainicjowanym wniesionym sprzeciwem, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Dlatego też, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.