III SA/Gl 1649/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie : Przewodniczący Sędzia WSA: Renata Siudyka po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego (odmowy stwierdzenia nieważności decyzji) w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, skarżący złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że utrzymuje się wyłącznie z renty w wysokości 687 zł i nie ma innych źródeł dochodu. Na pokrycie miesięcznych kosztów utrzymania przeznacza średnio kwotę 830 zł (woda – 150 zł; energia elektryczna – 755 zł co dwa miesiące; gaz – 300 zł). W utrzymaniu skarżącemu pomaga jego rodzina, która przekazuje mu żywność. Skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwójką niepracujących dzieci: D, (21 lat) i D (22 lat). Jego dzieci nie osiągają żadnego dochodu. Wnioskodawca oświadczył, że posiada jedynie mieszkanie o powierzchni [...] m2, poza tym nie posiada żadnych innych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 31 października 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także potwierdzających, że jego dzieci nie uzyskują aktualnie dochodu. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał jedynie część dokumentów, o które był wzywany, wraz z pismem przewodnim z dnia 15 listopada 2013 r. W piśmie tym strona oświadczyła, że jego jedynym dochodem jest emerytura w wysokości 687,96 zł miesięcznie. Skarżący korzysta z pomocy rzeczowej swojej rodziny, jednak osoby te nie chcą złożyć stosownego oświadczenia. Strona oświadczyła, że nie posiada rachunków bankowych, a jego dzieci (z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym), D. i D.K. nie osiągają żadnego dochodu. Skarżący oświadczył, że wraz z nim zameldowane są w miejscu jego zamieszkania jego dzieci oraz jego żona,M.K., która jednak nie mieszka z nimi od około dwóch lat i nie partycypuje w ponoszeniu opłat związanych z utrzymaniem wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto skarżący oszacował wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem, podając kwoty opłat: woda – 150 zł; prąd – 755 zł (co dwa miesiące); gaz – 300 zł. Strona zaznaczyła, że nie kupuje żadnych leków, ponieważ nie stać jej na to, a poza tym, jej stan zdrowia nie ulega pogorszeniu. Załącznikami do pisma przewodniego były: potwierdzenie odbioru świadczenia rentowego; rachunki opłat za wodę, gaz, odpady, prąd elektryczny; zaświadczenie o nieosiąganiu dochodów przez D.K. w 2012 r. Postanowieniem 26 listopada 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uzasadniając postanowienie referendarz stwierdził, że skarżący wezwany do uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku nie usunął wątpliwości jakie budzą oświadczenia zawarte w formularzu PPF. Wnioskodawca unikał zgromadzenia kompletu dokumentów, o który był wzywany. Skarżący nie wykazał swojej aktualnej kondycji finansowej co uniemożliwiło wszechstronne merytoryczne rozpoznanie jego wniosku. W zakreślonym terminie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza z 26 listopada 2013 r. Oświadczył, że złożył wszystkie dokumenty, które był w stanie uzyskać. Dodał, że urzędniczka odmówiła mu wydania zaświadczenia o zameldowaniu, gdyż stosowne zaświadczenie może przedłożyć jedynie na pisemne wezwanie Sądu. Do sprzeciwu skarżący nie załączył żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 tekst jedn.z późn. zm.- zwana dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez skarżącego sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Sąd rozważając przedmiotową sprawę musi ustalić, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wszelkie oświadczenia złożone przez skarżącego odnośnie jego przychodów nie są wiarygodne, szczególnie, jeśli porównać je z deklarowanymi przez niego wydatkami. Wnioskodawca oświadczył, że uzyskuje dochód osiągany z tytułu emerytury w kwocie 687 zł miesięcznie. Z wniosku wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką D.K. (22 lata) i synem D.K. (21 lat). Skarżący oświadczył, że jego dzieci nie osiągają żadnego dochodu. Skarżący oszacował wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem, podając kwoty opłat: woda – 150 zł; prąd – 755 zł (co dwa miesiące); gaz – 300 zł, na potwierdzenie czego przesłał stosowne dokumenty. Ponadto załączył potwierdzenie wpłaty opłaty za odpady w kwocie 42 zł/m-c. Skarżący nie wskazał natomiast jaki charakter ma zajmowane przez niego mieszkanie o pow. [...] m2 i jakie ponosi z tego tytułu koszty czynszu bądź innych opłat związanych z jego własnością (opłata za zarządzanie, fundusz remontowy, bieżące utrzymanie części wspólnych nieruchomości). Z prostego porównania deklarowanych przez skarżącego miesięcznych dochodów (687 zł) i dokonywanych przez skarżącego wydatków (ok. 870 zł) wynika, że już same te opłaty, mające przecież charakter stałych wydatków, przekraczają w sposób wyraźny deklarowany dochód wnioskodawcy. Pismem z 9 grudnia 2013 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza z 26 listopada 2013 r. Nie zgodził się ze stanowiskiem, że tylko częściowo uzupełnił żądane przez referendarza dane, a wyniku tego częściowo usunął zawarte w formularzu PPF wątpliwości. Skarżący w sprzeciwie nie wyjaśnił jednakże podniesionych wyżej niejasności związanych z rozbieżnościami dotyczącymi dochodów i wydatków skarżącego w ramach prowadzenia gospodarstwa domowego. W szczególności skarżący nie odniósł się w żaden sposób do wątpliwości dotyczących wysokości miesięcznych kosztów utrzymania rodziny i mieszkania w stosunku do uzyskiwanych dochodów, które to w nasuwały wątpliwości co do rzetelności danych przedstawionych przez skarżącego. Gdyby przyjąć, że skarżący wraz z dziećmi korzysta z pomocy rzeczowej rodziny, to nie uzasadnia znacznie wyższych kosztów ponoszonych miesięcznie przez skarżącego od uzyskiwanych dochodów. Deklarowane przez skarżącego koszty nie obejmują ponadto kwoty opłat za mieszkanie o pow. [...] m2, która jeszcze powiększyła by tę różnicę, a której to kwoty skarżący nie podał. Skarżący nie dołączył także do sprzeciwu żadnych dokumentów wyjaśniających podniesione wątpliwości. Opierając się na ogólnie obowiązujących zasadach doświadczenia życiowego i uwzględniając aktualną sytuację społeczno – gospodarczą w naszym kraju, należy stwierdzić, że oświadczenie w zakresie uzyskiwanych przez skarżącego dochodów nie jest wiarygodne. Zaznaczyć należy również, że strona skarżąca nie stwierdziła, ani tym bardziej nie wykazała, ażeby posiadała jakiekolwiek zaległości w regulowaniu stosownych opłat (np. opłat związanych z regulowaniem należności czynszowych, czy też opłat za tzw. "media"), a jednocześnie w żadnym miejscu nie oświadczyła, że korzysta z pomocy finansowej osób trzecich (np. członków swojej rodziny). W tym stanie rzeczy trudno jest dokonać wszechstronnej i rzetelnej analizy całokształtu stanu majątkowego wnioskodawcy, a tym samym stwierdzić, czy spełnia on przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób nie budzący wątpliwości ani na etapie postępowania referendarskiego, ani w postępowaniu zainicjowanym wniesionym sprzeciwem, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.