III SA/Gl 1676/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącego wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 14 września 2010 r.. sygn. akt III SA/Gl 1676/09 złożył w załączeniu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych . W uzasadnieniu tegoż wniosku skarżący wskazał, iż postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2010 r. został on zwolniony od obowiązku uiszczenia wpisu, jednakże uznał on pomoc w tym zakresie za niewystarczającą. Jak argumentował, zachodzi konieczność zaskarżenia wydanego wyroku, a utrzymanie w mocy wydanych wyroków, biorąc pod uwagę należności przypisane zaskarżonymi decyzjami, spowoduje jego całkowitą i trwałą niewypłacalność. Skarżący podkreślił, iż jego sytuacja finansowa nie uległa poprawie w stosunku do stanu przedstawionego we wniosku o przyznanie prawa pomocy z [...] r. Wskazał jednocześnie, że nie posiada oszczędności ani dochodów, z których mógłby pokryć koszty sądowe. W uzasadnieniu powyższego podał, iż nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a oferty pracy przedstawione przez Powiatowy Urząd Pracy okazały się nieaktualne. Dalej wskazywał, iż nie ma on możliwości reaktywowania prowadzonego uprzednio przez siebie przedsiębiorstwa. Niezbędnych źródeł utrzymania dostarcza mu najbliższa rodzina i znajomi. Z żoną nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, a ponadto w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Oświadczył jednocześnie, że nie może liczyć na pomoc żony, która prowadzi własne przedsiębiorstwo. Sytuacja finansowa tegoż przedsiębiorstwa nie jest znana skarżącemu. Z oświadczenia skarżącego wynikało również, że jest on zobowiązany łożyć na utrzymanie trójki małoletnich dzieci: S. ([...] lat), M. i J. ([...] lat), ale z uwagi na brak dochodów skarżącego ciężar ich utrzymania spoczywa na żonie. Przy czym, jak oświadczył skarżący, dzieci zamieszkują z matką. Pismem z dnia [...] r., referendarz sądowy wezwał stronę za pośrednictwem jej pełnomocnika procesowego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku, obrazujących aktualny i rzeczywisty stan majątkowy skarżącego. Według wyjaśnień zawartych w treści pisma z dnia [...] r. skarżący jest osobą bezrobotną, jednak nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, korzysta bezpłatnie z nieruchomości położonej w W. w zamian za opiekę nad nieruchomością. Nieruchomość tę wskazał jako miejsce swego zamieszkania. Oświadczył jednocześnie, iż zamieszkujące nieruchomość osoby, przebywające obecnie w N. i B., ponoszą koszty utrzymania tejże. Ponownie oświadczył, że pozostaje z żoną w separacji faktycznej, a żona odmówiła skarżącemu udostępnienia wszelkich dokumentów związanych z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, wyciągów z jej rachunków bankowych, zeznań podatkowych oraz wszelkich dokumentów, które obrazują wysokość miesięcznie ponoszonych przez nią wydatków na utrzymanie jej samej oraz jej dzieci. Dodatkowo skarżący przedłożył: potwierdzenie zameldowania pod wskazanym przez siebie adresem, zaświadczenie stwierdzające, że nie figuruje on w stosownej ewidencji jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, oświadczenie rodziców w przedmiocie udzielanej pomocy finansowej oraz kserokopię zestawienia zbiorczego od dnia [...] r. do [...] r. w "A". Ponadto skarżący oświadczył, że złożył wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wydanie zaświadczenia potwierdzającego, iż nie były za niego odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne, a związku z powyższym prosił o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów. Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2010 r. referendarz sadowy odmówił przyznania prawa pomocy wskazując na to, iż skarżący nie przedstawił pełnej i wyczerpującej informacji dotyczącej jego aktualnej sytuacji materialnej. Jednocześnie referendarz sądowy podkreślił, iż skarżący w znacznej mierze swoje twierdzenia poparł jedynie oświadczeniami, a do dnia wydania postanowienia nie przedłożył zaświadczenia ZUS. Skarżący złożył zażalenie z dnia [...] r. od powyższego postanowienia - które to zażalenie zostało uznane przez Sąd jako sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego - załączając jednocześnie zaświadczenie ZUS z [...] r. Skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wskazując, iż zgodnie z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy. Podkreślił jednocześnie, iż ze względu na wielość spraw sądowych nie jest w stanie uiścić opłat sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z dnia 29 grudnia 2010 r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Oznacza to, że instytucja zwolnienia z kosztów sądowych może być stosowana jedynie do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Podkreślić bowiem należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa. Zatem powinno mieć ono miejsce tylko w przypadkach, kiedy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r.(sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Tym bardziej, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie z ich uiszczenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też tego rodzaju ulgi mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył wniosek o prawo pomocy i nie udowodnił w żaden sposób ani na etapie postępowania referendarskiego, ani w postępowaniu zainicjowanym wniesionym sprzeciwem, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Do uwzględnienia wniosku nie wystarczą jedynie same oświadczenia strony. Fakty, na które strona powołuje się w swoich oświadczeniach powinny być poparte stosowną dokumentacją i odpowiednimi materiałami źródłowymi. Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona. Z analizy podniesionych w sprawie okoliczności oraz z załączonych do akt kserokopii dokumentów źródłowych wynika, że skarżący jest osobą bezrobotną, jednak nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna. Z zaświadczenia ZUS z [...] r. wynika, iż nie był on zgłoszony do ubezpieczenia społecznego w okresie od [...] r. do nadal. Nie można jednakże uznać, iż jest to kompletny materiał dowodowy dokumentujący aktualny stan majątkowy skarżącego. Skarżący nie określił jakie są jego miesięczne dochody i wydatki. Ponadto korzysta on ze wsparcia finansowego swojej rodziny i znajomych, u których nieodpłatnie zamieszkuje. Dodatkowo pozostaje w związku małżeńskim z D. P., która jak wskazał prowadzi własną działalność gospodarczą. Wprawdzie wysokość uzyskiwanych przez małżonkę z tego tytułu dochodów lub poniesionych strat nie jest skarżącemu znana zwłaszcza wobec zaciągniętych przez żonę kredytów, niemniej jednak fakt, iż jest ona właścicielem nieruchomości położonej przy ul. M. w W. oraz działki rolnej oznacza, iż posiada dodatkowe możliwości finansowe. Okoliczność ustanowienia hipoteki nie wyklucza bowiem możliwości korzystania z niej i uzyskiwania dodatkowych dochodów (vide: art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece – t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Powyższe ma istotne znaczenie w sprawie albowiem w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Należy przy tym podkreślić, iż o tym, że jego żona jest właścicielką nieruchomości skarżący wskazywał przy składaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy z [...] r., natomiast co do tej kwestii obecnie się nie wypowiadał. Zdaniem Sądu uzasadnia to stanowisko, iż okoliczności wskazane przez skarżącego we wniosku nie są kompletne. Natomiast badanie sytuacji majątkowej współmałżonka i uwzględnianie tejże przy rozpatrywaniu wniosku o udzielenie prawa pomocy jest niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1, poz. 8). Dlatego też w rozpoznawanej sprawie przyjąć należało, iż skarżący niezbędnej pomocy i wsparcia przy uiszczaniu kosztów sądowych winien poszukiwać w pierwszej kolejności u członków swojej najbliższej rodziny, albowiem ich szeroko rozumiane możliwości finansowe stanowią istotny czynnik, który kształtuje sytuację majątkową strony i musi być uwzględniony przy tej ocenie. Trudno wszakże oczekiwać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny mogących im pomóc. Za takim stanowiskiem przemawia zawarta w art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulacja prawna. Tym bardziej, że jak wynika z oświadczenia strony nie ubiega się on o rozwiązanie małżeństwa przez rozwód ani też nie domaga się orzeczenia separacji. Wprawdzie skarżący prowadzi odrębne od żony gospodarstwo domowe niemniej jednak przyczyny takiego stanu rzeczy nie zostały w żaden sposób wykazane. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.