III SA/Gl 1685/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...], B.G. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu swojego wniosku skarżąca stwierdziła, że z uwagi na swoją ciężką sytuację materialną nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wnioskodawczyni jest nauczycielką i jedynym żywicielem rodziny. Jej wynagrodzenie wynosi [...] zł brutto. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim mężem, który jest osoba bezrobotną. Małżonków obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Na utrzymaniu skarżącej pozostaje również jej syn B.K., urodzony w [...] r. Wnioskodawca oraz jej mąż nie posiadają żadnych dodatkowych dochodów, nie posiadają również żadnego majątku. W tej sytuacji miesięczny dochód na rodzinę wynosi więc [...] zł netto. Wezwaniem referendarza sądowego z dnia [...] skarżąca została wezwana do nadesłania szeregu dokumentów obrazujących jej aktualną i rzeczywistą sytuację majątkową. Zgodnie z powyższym wezwaniem, skarżąca nadesłała kserokopię umowy o pracę, swoje zeznanie podatkowe za rok 2008, szczegółowy wyciąg ze swojego konta bankowego za okres od grudnia 2009 r. do marca 2010 r. oraz listę transakcji na rachunku bankowym swojego męża (obejmującą ten sam okres). Ponadto skarżąca nadesłała kserokopię umowy najmu zajmowanego mieszkania (umowa z dnia [...]), dowody uiszczenia czynszu najmu wraz z opłatą za wodę, rachunki za energię elektryczną. Jednocześnie wnioskodawca nie zastosowała się do wezwania w zakresie obejmującym udokumentowanie faktu, że małżonek skarżącej nie osiąga jakiegokolwiek dochodu. Nie nadesłała bowiem zaświadczenia właściwego miejscowo powiatowego urzędu pracy, które potwierdzałoby, że małżonek jest osoba bezrobotną bez prawa do zasiłku, jak również zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego potwierdzające fakt, że nie były za niego odprowadzane zaliczki na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2009. Opłaty czynszowe wraz z opłatą za wodę zamykają się w kwocie [...] zł, za energię elektryczną: listopad 2009 r. – [...] zł, grudzień 2009 r. [...] zł, styczeń 2010 r. – [...] zł. Z wyciągu z rachunku skarżącej wynika, że ponosiła określone opłaty na składki ubezpieczenia OC, spłatę raty kredytowej, zapłaty za obiady dla syna, opłaty za telefon, opał. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że B.G. składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego. W niniejszej sprawie, wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest jednak bezprzedmiotowy, ponieważ stosownie do art. 239 pkt 1 "e" P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma w ogóle obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W tej kategorii spraw obowiązuje z mocy samego prawa ustawowe zwolnienie z kosztów sądowych. Tak więc skarżąca nie będzie ponosiła w niniejszej sprawie jakichkolwiek kosztów sądowych (wpisów, ani opłat), związanych z tą sprawą. W tym stanie rzeczy, postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych nie podlega rozpoznaniu, jako bezprzedmiotowe. Pozostał jednak do rozpoznania wniosek o prawo pomocy w zakresie ustanowienia dla skarżącej adwokata. Aktualnie wniosek skarżącej obejmuje więc jedynie częściowe przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście należy uznać, że skarżąca nie wykazała, aby jej wniosek zasługiwał na uwzględnienie zgłoszonego żądania. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarżąca udokumentowała wysokość osiąganego przez siebie dochodu, nadsyłając odpis umowy o pracę, odpis zeznania podatkowego za rok 2009. Wykazała bezpośrednio, jakie wydatki ponosi z tytułu uiszczania opłaty czynszowej, opłaty za wodę i energię elektryczną. Z wyciągu z jej rachunku bankowego pośrednio wynika, jakie dodatkowe opłaty ponosi (przykładowo opłaty za opał i opłaty za obiady dla syna, będącego uczniem). Jednocześnie skarżąca jednak nie wykazała jaki jest rzeczywisty stan majątkowy jej małżonka. Nie udokumentowała mianowicie faktu, że jest on osobą bezrobotną bez prawa do pobierania zasiłku, na którą to okoliczność powołała się na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie skarżąca zaznaczyła na formularzu, że pozostaje ze swoim małżonkiem w ustroju rozdzielności majątkowej. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w cytowanym w wezwaniu referendarza sądowego, skierowanym do skarżącej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach musza być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygniecie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557). Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku z mężem – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Zaznaczyć również należy, że wezwanie w tej materii wystosowano do skarżącej, mimo iż już na urzędowym formularzu wniosku PPF w rubryce 9 "inne, dodatkowe informacje o stanie majątkowym" powołała się na umowę wyłączającą wspólność majątkową w jej małżeństwie (czyli istnienie w małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej). Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie wyłączając zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Niewykonanie wezwania w części odnoszącej się do osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym ma w niniejszej sprawie szczególne znaczenie. Wnioskodawca przecież zamieszkuje razem z mężem w lokalu mieszkalnym przy. ul. [...] w R. To właśnie mąż skarżącej zawarł umowę najmu przedmiotowego lokalu. Skarżąca sama oświadczyła na urzędowym formularzu PPF, że prowadzi razem ze swoim mężem wspólne gospodarstwo domowe. Oczywistym zatem jest, że ocena wniosku musi uwzględniać precyzyjne dane odnoszące się do obu osób pozostających w związku małżeńskim. Dodatkowo, należy jeszcze wskazać, że wnioskodawca nie ustosunkował się również w ogóle do ostatniej części wezwania, ponieważ nie został przedłożony odpis ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych odnośnie prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji