III SA/Gl 1741/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (uchybienie terminowi do wniesienia odwołania) w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - zwolnienia z kosztów sądowych. M.S. zaskarżyła postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] o uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] r. nr [...] określającej wysokość zobowiązania w podatku od towarów i usług spółki cywilnej "A", M.S. za lipiec 2008 r. w kwocie [...] zł oraz orzekającej o solidarnej odpowiedzialności podatkowej byłych wspólników za zaległości podatkowe spółki za lipiec 2008 r. z tytułu podatku VAT w kwocie [...] zł, odsetki za zwłokę w kwocie [...] zł i koszty postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł. Pismem z dnia 26 października 2011 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100,00 zł. Wezwanie zostało doręczone [...]r. i terminie nim zakreślonym skarżąca wystąpiła z wnioskiem o prawo pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że jest osobą schorowana i samotną, posiada rozdzielność majątkową z mężem. Utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w kocie 717,50 zł a jej miesięczne wydatki wynoszą 476,00 zł. Pozostaje jej kwota 150 zł, która nie wystarczy na pokrycie kosztów utrzymania a tym bardziej na ponoszenie kosztów sądowych. Nie posiada żadnego majątku. Pismem z dnia 21 listopada 2011 r. skarżącą została wezwana do przedłożenia dowodów potwierdzających jej trudną sytuację materialną i zdrowotną, a pismem z dnia 14 grudnia 2011 r. o wyjaśnienie sytuacji majątkowej męża z racji prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 5 stycznia 2012 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie to zostało doręczone w dniu [...]r. i zaskarżone wniesieniem sprzeciwu z zachowaniem terminu ustawowego do jego wniesienia. Podstawą prawną zaskarżonego postanowienia był w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270, dalej p.p.s.a.), gdyż przesłanka zwolnienia skarżącej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też ich nierzetelne wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyklucza przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu strona skarżąca nie zgodziła się z argumentami wskazanymi w zaskarżonym postanowieniu, a w szczególności z oceną sytuacji materialnej oraz twierdzeniem o nierzetelnym jej przedstawieniu. Stwierdziła, że z racji rozdzielności majątkowej mąż odmówił przedstawienia dokumentów dotyczących jego dochodów a żądana kwota 1 400,00 zł (14 wniesionych skarg) w zestawieniu z jej dochodami w sposób jednoznaczny wskazuje na brak możliwości jej zapłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (..)- art. 244 § 1 i może być przyznane w zakresie całkowitym i częściowym- art. 245 § 1 wyżej wskazanej ustawy. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 ustawy). Wniosek o przyznanie prawa pomocy strona składa na stosownym formularzu (art. 257), a kiedy jego treść okaże się niewystarczająca do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego winna go uzupełnić w zakreślonym terminie zgodnie z wezwaniem (art. 255). Na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających jego przyznanie. W niniejszej sprawie strona złożyła wniosek o zwolnienie jej z kosztów sądowych, a zatem w ograniczonym zakresie. Przypomnieć należy art. 260 p.p.s.a., który stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Podkreślenia również wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Sąd podkreśla, że okoliczność konieczności wpisu w innej sprawie może pośrednio wpływać na rozstrzygniecie w innej sprawie, gdyż Sąd każdorazowo czyni ustalenia faktyczne, które podlegają ocenie przy wydaniu rozstrzygnięcia. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że skarżąca nie wykonała w pełni wezwania Sądu z 21 listopada i 14 grudnia 2011 r. a dokumenty dotyczące jej statusu przedłożone Sądowi budzą wątpliwości, a wręcz są sprzeczne z oświadczeniami złożonymi przez stronę we wniosku i sprzeciwie. Należy też przypomnieć, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Nie można przyjąć, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia męża skarżącej (lub syna M.) z obowiązku udzielenia pomocy finansowej. Przypomnieć zatem przyjdzie, że w świetle przedstawionych wyżej zasad udzielania prawa pomocy oraz zasadę odpłatności postępowania sądowego Sąd rozpoznając wnioski w tym zakresie bierze pod uwagę tylko rzeczywistą i aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. To na stronie ciąży obowiązek uprawdopodobnienia, nawet nie wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w tym uiścić należnego wpisu od skargi. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy a nie poddawać w wątpliwość jej wiarygodność. Sąd podkreśla, że w skardze M. S. podniosła, że decyzja została jej doręczona przez męża w dniu [...]r., a przyczyną tego stanu rzeczy miała być rozdzielność majątkowa małżonków, nieprawadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z mężem i fakt zamieszkiwania jako "sublokatorzy" u syna. O zainteresowaniu sprawą dowodzi fakt zapoznania się z aktami sprawy. Również postępowanie karnoskarbowe w stosunku do jej osoby zostało umorzone przez Sąd Rejonowy w C., sygn. akt [...]. Jedynym dochodem miesięcznym skarżącej jest świadczenie dla bezrobotnych w kwocie 717,50 zł brutto (625,92 zł netto). Strona dołączyła do wniosku zaświadczenie Starosty Powiatu w C. o zarejestrowaniu, jako osoba bezrobotna i pobieraniu z tego tytułu zasiłku. Kwoty tego zasiłku wskazane w tym zaświadczeniu korelują z oświadczeniem skarżącej zawartym na urzędowym formularzu PPF. Na wezwanie Sądu nadesłane zostały kopie faktur opłat za leki; kopie faktur opłat za media: gaz (63,36 zł); energię elektryczną (622,21 zł za okres pierwszej połowy roku 2011); opłata za mieszkanie (529,18 zł); zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały pod adresem wskazanym przez wnioskodawcę, jako jej adres zamieszkania (w mieszkaniu zameldowana jest skarżącą oraz jej mąż L. S. a mieszkanie nie jest ich własnością); zeznania podatkowe strony za 2010 r. oraz elektroniczne zestawienia operacji z "B" za wrzesień, październik i listopad 2011 r. Strona i jej mąż widnieją, jako nabywcy mediów, a mąż strony odbiera jej korespondencję urzędową nadawaną przez Sąd oraz organy podatkowe. W tym stanie rzeczy, należało przyjąć, że skarżąca nie prowadzi jednak samodzielnie gospodarstwa domowego, lecz pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim mężem L.S. Po połowie ponoszą koszty czynszu i mediów. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do wykazania aktualnego stanu majątkowego męża strony skarżącej, które zostało bez faktycznej odpowiedzi. Pismem z dnia [...]r. skarżąca stwierdziła, że jest na stałe zameldowana w mieszkaniu, którego właścicielami są jej syn M.S. oraz jego żona A. Ze względów finansowych nie ma po prostu innych możliwości. Syn skarżącej także zameldował na pobyt stały swojego ojca, a "formalnie" męża wnioskodawcy. Nie jest prowadzone postępowanie rozwodowe ani o separację. Są sublokatorami syna. Skarżąca oświadczyła kategorycznie, że od marca 2006 r. pozostaje ze swoim mężem w rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z nim w żadnym wypadku wspólnego gospodarstwa domowego. De facto, to małżonków w istocie nic nie łączy. To, że na fakturach opłat za media widnieje jeden z małżonków, albo oboje, wynika z wymagań dostawców mediów. Opłaty jednak ponoszone są przez skarżącą po połowie z mężem, a gwarantem tego stanu rzeczy jest ich syn. Strona stwierdziła, że jej mąż odmówił jej udostępnienia dokumentów, o które była wezwana pismem z dnia 14 grudnia 2011 r., powołując się właśnie na rozdzielność majątkową. Wnioskodawca oświadczyła, że należałoby o te dokumenty wezwać bezpośrednio samego jej męża. Stwierdziła, że jej mąż chyba złośliwie odbiera jej korespondencję i wkłada ją do drzwi jej pokoju. Niejednokrotnie (po powrocie od chorej matki) strona zapoznaje się z pocztą dopiero w późniejszym terminie, jednakże nie wskazała adresu dla doręczeń ani nie uczyniła zastrzeżenia na poczcie ograniczające mężowi prawo odbioru jej korespondencji. Należy też podkreślić, że jeżeli syn M. i jego żona A. są właścicielami mieszkania, to oni winni ponosić koszty jego utrzymania oraz na ich nazwisko winny być wystawione faktury za media. Tymczasem w przedmiotowej sprawie opłaty czynszowe są adresowane do syna i synowej w rozliczeniu na 3 osoby, a media na skarżącą (gaz) czy oboje małżonków (prąd). Według zaświadczenia Urzędu Miejskiego w C. w mieszkaniu zameldowani są tylko małżonkowie, M. i L. S.. Skarżąca również w błędny sposób interpretuje rozdzielność majątkową. Ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej ma znaczenie przy wszelkiego rodzaju zobowiązaniach cywilnych, czy też podatkowych a nie prowadzenia wspólnego gospodarstwa czy udzielania pomocy finansowej a nawet pożyczki, gdyż w przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia skargi i złożeniu stosownego wniosku koszty postępowania sądowego są stronie zwracane. Nie można również pominąć okoliczności, że w roku 2010 skarżąca uzyskiwała dochody ze stosunku pracy i innych źródeł, co wykazała w PIT za ten rok. Jako bezrobotna jest zarejestrowana od 29 grudnia 2010 r. a z wyciągu bankowego wynika, że spłaca jeszcze kredyt w "C" Bank w ratach po 128,15 zł i koszty ubezpieczenia dodatkowego w kwocie 58,38 zł miesięcznie. Również wskazane przez skarżącą we wniosku wydatki na czynsz i media nie odpowiadają tym wynikającym z przedłożonych faktur. Mając na względzie powyższe, ponieważ strona nie uprawdopodobniła swojej trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy Sąd na zasadzie art. 260 i art. 254 § 1 w zw. z art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnął jak w sentencji postanowienia.