III SA/Gl 1745/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (uchybienie terminowi do wniesienia odwołania) w kwestii zmiany postanowienia z dnia 8 lutego 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy postanawia: odmówić zmiany postanowienia z dnia 8 lutego 2012 r. M. S. zaskarżyła postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] r. nr [...] określającej wysokość zobowiązania w podatku od towarów i usług spółki cywilnej "A" za [...] r. w kwocie [...] zł oraz orzekającej o solidarnej odpowiedzialności podatkowej byłych wspólników za zaległości podatkowe spółki za [...] r. z tytułu podatku VAT w kwocie [...] zł, odsetki za zwłokę w kwocie [...] zł i koszty postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł. Pismem z dnia 26 października 2011 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100,00 zł. Wezwanie zostało doręczone [...] r. i terminie nim zakreślonym skarżąca wystąpiła z wnioskiem o prawo pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 5 stycznia 2012 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie to zostało doręczone w dniu [...] r. i zaskarżone wniesieniem sprzeciwu. Podstawą prawną zaskarżonego postanowienia był w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270, dalej p.p.s.a.), gdyż przesłanka zwolnienia skarżącej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też ich nierzetelne wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyklucza przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu strona skarżąca nie zgodziła się z argumentami wskazanymi w zaskarżonym postanowieniu, a w szczególności z oceną sytuacji materialnej oraz twierdzeniem o nierzetelnym jej przedstawieniu. Stwierdziła, że z racji rozdzielności majątkowej mąż odmówił przedstawienia dokumentów dotyczących jego dochodów a żądana kwota 1 400,00 zł (14 wniesionych skarg) w zestawieniu z jej dochodami w sposób jednoznaczny wskazuje na brak możliwości jej zapłaty. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2012 r. tut. Sąd odmówił skarżącej prawa pomocy. Po uprawomocnieniu się owego postanowienia skarżącej ponownie doręczono zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 złotych. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżąca złożyła kolejny wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (..)- art. 244 § 1 i może być przyznane w zakresie całkowitym i częściowym- art. 245 § 1 wyżej wskazanej ustawy. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 ustawy). Wniosek o przyznanie prawa pomocy strona składa na stosownym formularzu (art. 257), a kiedy jego treść okaże się niewystarczająca do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego winna go uzupełnić w zakreślonym terminie zgodnie z wezwaniem (art. 255). Na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających jego przyznanie. W niniejszej sprawie strona złożyła wniosek o zwolnienie jej z kosztów sądowych, a zatem w ograniczonym zakresie. Należy w tym miejscu przytoczyć art. 165 p.p.s.a., który stanowi, że w razie zmiany okoliczności sprawy, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane, chociażby były zaskarżone a nawet prawomocne. Oznacza to, iż przesłanką niezbędną by zmienić postanowienie jest zmiana okoliczności sprawy – tylko wówczas zapadłe postanowienie można zmienić. Odnosząc powyższe na grunt prawa pomocy, dla przykładu zmianę postanowienia odmawiającego prawa pomocy będzie umożliwiała np. zmiana w postaci pogorszenia sytuacji finansowej wnioskodawcy. Należy w tym miejscu podkreślić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Skarżąca w obecnie złożonym wniosku podkreśla, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej i nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie wpisu sądowego. Podnosi także, że jest osobą samotną i schorowaną. Powołuje się ponadto na rozdzielność majątkową z mężem, zaznaczając, że akt rozdzielności dołączyła wcześniej do akt sprawy, podkreśla także, że prowadzą z mężem osobne gospodarstwa domowe. Skarżąca oświadcza, że obecnie utrzymuje się z świadczenia przedemerytalnego. Nie pracuje. Jako dowód załącza kserokopię decyzji ZUS o waloryzacji świadczenia przedemerytalnego z dnia [...] r. Z owego świadczenia wynika, że po waloryzacji wysokość świadczenia przedemerytalnego skarżącej za marzec 2012r wyniosło 938,25 zł. To istotna zmiana sytuacji finansowej skarżącej, sytuacja ta uległa bowiem polepszeniu w stosunku do tej analizowanej uprzednio przez Sąd. Wówczas jedynym dochodem miesięcznym skarżącej było świadczenie dla bezrobotnych w kwocie 717,50 zł brutto (625,92 zł netto). Strona dołączyła do wniosku zaświadczenie Starosty Powiatu w C. o zarejestrowaniu, jako osoba bezrobotna i pobieraniu z tego tytułu zasiłku. Kwoty tego zasiłku wskazane w tym zaświadczeniu korelują z oświadczeniem skarżącej zawartym na urzędowym formularzu PPF. A wiec kwota z świadczenia emerytalnego otrzymywana przez skarżącą obecnie przewyższa tę otrzymywaną z zasiłku dla bezrobotnych. Obecnie skarżąca oświadcza, że w skali miesięcznej jej konieczne wydatki to opłaty (czynsz, media, itp.) wynoszą 390zł. a także, że na cele związane z leczeniem (lekarstwa, zabiegi) wydaje 150 zł. Wcześniej zaś na wezwanie Sądu skarżąca nadesłała kopie faktur opłat za leki; kopie faktur opłat za media: gaz (63,36 zł); energię elektryczną (622,21 zł za okres pierwszej połowy roku 2011); opłata za mieszkanie (529,18 zł); Biorąc pod uwagę, że skarżąca, co wynika z jej wcześniejszego oświadczenia ponosi koszty czynszu i mediów po połowie z mężem, jej miesięczne wydatki nie uległy zwiększeniu. Odnosząc się do oświadczenia (tożsamego z wcześniejszym oświadczeniem) skarżącej o rozdzielności majątkowej z mężem oraz do oświadczenia, że prowadzą z mężem osobne gospodarstwa domowe należy przypomnieć, że Strona i jej mąż widnieją, jako nabywcy mediów, a mąż strony odbiera jej korespondencję urzędową nadawaną przez Sąd oraz organy podatkowe. Należy w tym miejscu przypomnieć, że rozpoznając wniosek postanowieniem z dnia 8 lutego 2012r. Sąd przyjął, że skarżąca nie prowadzi jednak samodzielnie gospodarstwa domowego, lecz pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim mężem L.S. Po połowie ponoszą koszty czynszu i mediów. Nie jest prowadzone postępowanie rozwodowe ani o separację. Są sublokatorami syna. Obecnie z wniosku skarżącej nie wynika żadna zmiana jej sytuacji rodzinnej w tym zakresie. Wobec powyższego ponownie przyjdzie przypomnieć, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Nie można przyjąć, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia męża skarżącej (lub syna M.) z obowiązku udzielenia pomocy finansowej. Ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej ma znaczenie przy wszelkiego rodzaju zobowiązaniach cywilnych, czy też podatkowych a nie prowadzenia wspólnego gospodarstwa czy udzielania pomocy finansowej a nawet pożyczki, gdyż w przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia skargi i złożeniu stosownego wniosku koszty postępowania sądowego są stronie zwracane. W świetle przedstawionych wyżej zasad udzielania prawa pomocy oraz majac na uwadze zasadę odpłatności postępowania sądowego, Sąd rozpoznając wnioski w tym zakresie bierze pod uwagę tylko rzeczywistą i aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. To na stronie ciąży obowiązek uprawdopodobnienia, nawet nie wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w tym uiścić należnego wpisu od skargi. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy a w obecnym przypadku musiałyby to być wskazane takie okoliczności, które świadczyłyby o pogorszeniu sytuacji finansowej lub rodzinnej skarżącej. Natomiast z obecnego oświadczenia skarżącej oraz z przedstawionego przez nią ksero decyzji o świadczeniu przedemerytalnym wynika, że sytuacja finansowa skarżącej polepszyła się w stosunku do tej analizowanej przez Sąd 8 lutego 2012r. Wówczas bowiem jedynym dochodem miesięcznym skarżącej było świadczenie dla bezrobotnych w kwocie 717,50 zł brutto (625,92 zł netto), natomiast obecnie skarżąca otrzymuje świadczenie przedemerytalne w kwocie 938,25zł. Oznacza to, że sytuacja finansowa skarżącej uległa polepszeniu w stosunku do tej analizowanej uprzednio przez Sąd. Należy także podkreślić, że obecnie w kolejnym wniosku wykazane kwoty koniecznych wydatków skarżącej nie wzrosły w stosunku do tych wcześniej wykazanych. Z obecnie złożonego wniosku nie wynika także, by sytuacja rodzinna skarżącej uległa zmianie. Mając na względzie powyższe, ponieważ strona nie wykazała zmiany – pogorszenia swojej sytuacji materialnej w stosunku do tej analizowanej przez Sąd 8 lutego 2012 r., Sąd nie widząc podstaw do zmiany, swego postanowienia na zasadzie art. 165 p.p.s.a. rozstrzygnął jak w sentencji postanowienia.