III SA/Gl 184/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Asesor WSA Krzysztof Targoński, Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Protokolant sek. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2006r. sprawy ze skargi Gminy J. na zarządzenie zastępcze Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego oddala skargę. Rozstrzygnięciem nadzorczym nr [...], wydanym w dniu [...] r. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy J. z dnia [...]r. nr [...] w sprawie wygaśnięcia mandatu radnego – J. K. wskutek pisemnego zrzeczenia się mandatu. W uzasadnieniu organ nadzoru podniósł, że przywołana uchwała jest sprzeczna z przepisem art. 190 ust. 2 w związku z art. 190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. z 2003 r., Nr 159, poz. 1547 ze zm.) – zwanej dalej "Ordynacją...". Podkreślił bowiem, że wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) wymieniony radny uznany został winnym i skazany za popełnienie zarzucanego mu przestępstwa umyślnego, co w świetle cytowanych wyżej unormowań stanowi przesłankę wygaśnięcia mandatu radnego z mocy prawa. Mając na względzie powyższe Wojewoda [...] wywiódł, iż J. K. utracił swój mandat już z dniem uprawomocnienia się rzeczonego wyroku, to jest w dniu [...] r., a w rezultacie pisemne zrzeczenie się tego mandatu, które dokonane zostało dopiero [...] r. było działaniem bezskutecznym. Następnie, to jest w dniu [...] r. Wojewoda [...] wydał na podstawie art. 98a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym zarządzenie zastępcze nr [...] , mocą którego stwierdził wygaśnięcie mandatu radnego J. K. na skutek przesłanki wskazanej w art. 190 ust. 1 pkt 4 Ordynacji... W uzasadnieniu wywiódł, iż w świetle art. 190 ust. 2 tej ustawy, fakt uznania wyżej wymienionego winnym i skazania go wyrokiem Sądu za przestępstwo umyślne obligował Radę Gminy J. do podjęcia w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się przywołanego orzeczenia a zatem do dnia [...] r., uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu z tej przyczyny. Wskazany obowiązek nie został jednak zachowany, zaś podjęta miast tego uchwała w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu wskutek pisemnego zrzeczenia się wydana została z naruszeniem prawa, co uzasadniało wyeliminowanie jej z obrotu prawnego w trybie art. 91 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Wydane w tym przedmiocie rozstrzygnięcie nadzorcze z dnia [...] r. nie zostało przez Gminę J, zaskarżone do sądu administracyjnego. Równocześnie Rada tej Gminy, pomimo późniejszego wezwania (pismo z dnia [...] r., nr [...]) nie podjęła prawidłowej uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu radnego z przyczyny, o której mowa w art. 190 ust. 1 pkt 4 Ordynacji.... Tym samym okoliczności sprawy uzasadniają orzeczenie w tej kwestii w drodze zarządzenia zastępczego, co jest konieczne także z tego powodu, iż brak stosownej uchwały Rady Gminy powoduje niemożność przeprowadzenia wyborów uzupełniających do tego organu, przewidzianych w art. 193 cytowanej ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wniesionej na podstawie uchwały Rady Gminy J. z dnia [...] r., nr [...], skarżąca Gmina wniosła o uchylenie zarządzenia zastępczego z dnia [...] r. podnosząc zarzut, iż zostało ono wydane z naruszeniem art. 190 ust. 2 w związku z art. 190 ust. 1 pkt 2 ustawy – Ordynacja do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw. Zaakcentowała bowiem, iż w świetle przywołanych unormowań Rada Gminy była związana pisemnym oświadczeniem złożonym przez J. K., które obligowało ją do podjęcia uchwały o wygaśnięciu mandatu radnego z powodu zrzeczenia się tego mandatu przez wyżej wymienionego. Mając na uwadze powyższe skarżąca Gmina zakwestionowała prawidłowość stwierdzenia nieważności omawianej uchwały przez organ nadzoru podkreślając, że przy jej wydawaniu Rada Gminy dysponowała wyłącznie oświadczeniem radnego o zrzeczeniu się mandatu, nie mając wiedzy o popełnionym przezeń przestępstwie umyślnym a tym bardziej o prawomocnym orzeczeniu skazującym go za popełnienie tego przestępstwa. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie oświadczając, iż w całości podtrzymuje argumentację zawartą w zaskarżonym zarządzeniu. Organ nadzoru ponownie podkreślił, że wydanie zarządzenia zastępczego stwierdzającego wygaśnięcie mandatu radnego z powodu, o którym mowa w art. 190 ust. 1 pkt 4 Ordynacji... nastąpiło z powodu niepodjęcia przez Radę Gminy uchwały w omawianej kwestii, do czego organ ten był zobowiązany z mocy art. 190 ust. 2 tej ustawy a czego nie uczynił nawet pomimo wezwania go pismem z dnia [...] r. Ustosunkowując się do treści skargi Wojewoda [...] podniósł, że nie zgadza się z zarzutem obrazy art. 190 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 Ordynacji... Wskazane przepisy określają bowiem ustawowy obowiązek rady gminy dotyczący podjęcia uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu radnego wskutek pisemnego zrzeczenia się tego mandatu a tym samym nie mogły zostać naruszone przy wydaniu zarządzenia zastępczego stwierdzającego wygaśnięcie mandatu w następstwie skazania radnego prawomocnym wyrokiem sądu, czyli z odrębnej przyczyny. W tym miejscu organ nadzoru zaznaczył, że skarżąca Gmina nie formułuje jego zdaniem konkretnych zarzutów w stosunku do zarządzenia zastępczego z dnia [...] r., odnosząc się wyłącznie do rozstrzygnięcia nadzorczego wydanego w dniu [...] r., stwierdzającego nieważność uchwały Rady tej Gminy z dnia [...] r. w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego wskutek pisemnego zrzeczenia się mandatu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Zgodnie z §2 wspomnianego przepisu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie przy tym do treści art. 3 §2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. rzeczona kontrola obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego. Z powyższego wynika zatem, że zaskarżony akt nadzoru może zostać uchylony wtedy, gdy sąd stwierdzi, że został on wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności zaskarżonego zarządzenia zastępczego, wykazała bowiem, że odpowiada ono wymogom prawa. Katalog okoliczności powodujących wygaśnięcie mandatu radnego określony został w art. 190 ust. 1 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. – Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw. Stosownie do jego treści wygaśnięcie mandatu radnego stanowi następstwo odmowy złożenia ślubowania, pisemnego zrzeczenia się mandatu, naruszenia ustawowego zakazu łączenia mandatu radnego z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach funkcji lub działalności, utraty prawa wybieralności lub braku tego prawa w dniu wyborów. Wygaśnięciem mandatu skutkuje również śmierć radnego a także prawomocny skazujący wyrok sądu, orzeczony za przestępstwo umyślne. Zgodnie przy tym z ust. 2 cytowanego przepisu, wygaśnięcie mandatu radnego w przypadkach określonych w ust. 1 stwierdza rada w drodze uchwały, najpóźniej w 3 miesiące od wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu. Z brzmienia przedstawionych unormowań wynika zatem jednoznacznie, że skutek w postaci wygaśnięcia mandatu radnego następuje tu z mocy samego prawa, natomiast uchwała stwierdzająca to zdarzenie ma jedynie charakter deklaratoryjny (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2000 r., sygn. akt: II SA 119/00, publ. LEX nr 54145). Powyższe nie zmienia jednak faktu, iż na organie stanowiącym jednostki samorządu terytorialnego spoczywa ustawowy obowiązek wydania takiej uchwały. Z kolei niewykonanie tego obowiązku w przepisanym trzymiesięcznym terminie powoduje uruchomienie procedury określonej w art. 98a ust. 1 i 2 ustawy o samorządzie gminnym. Przepis ten stanowi bowiem, że jeżeli właściwy organ gminy, wbrew obowiązkowi wynikającemu z przepisów art. 190 ust. 2 i 6 i art. 194 ust. 1 Ordynacji...., w zakresie dotyczącym odpowiednio wygaśnięcia mandatu radnego, mandatu wójta, odwołania ze stanowiska albo rozwiązania umowy o pracę z zastępcą wójta, sekretarzem gminy, skarbnikiem gminy, kierownikiem jednostki organizacyjnej gminy i osobą zarządzającą lub członkiem organu zarządzającego gminną osobą prawną, nie podejmuje uchwały, nie odwołuje ze stanowiska lub nie rozwiązuje umowy o pracę, wówczas wojewoda, wzywa ten organ do podjęcia odpowiedniego aktu w terminie 30 dni. W przypadku bezskutecznego upływu terminu organ nadzoru upoważniony jest do stwierdzenia każdego z wyżej wymienionych zdarzeń poprzez wydanie stosownego zarządzenia zastępczego. Mając na względzie powyższe godzi się podnieść, że okoliczności niniejszej sprawy uzasadniały wydanie zarządzenia zastępczego w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego. Jest bowiem bezspornym, że J. K. skazany został za przestępstwo umyślne wyrokiem sądu, który stał się prawomocny z dniem [...] r. Poza sporem jest również fakt, że złożył on pisemne oświadczenie o zrzeczeniu się mandatu dopiero w dniu [...] r., a zatem na długo po uprawomocnieniu się tego orzeczenia. Nie budzi zatem wątpliwości, że wygaśnięcie mandatu wymienionego radnego nastąpiło z mocy prawa już z dniem [...] r., a przyczyną tego zdarzenia była okoliczność, o której mowa w art. 190 ust. 1 pkt 4 Ordynacji..., nie zaś późniejsze pisemne zrzeczenie się przezeń mandatu. Jest bowiem oczywiste, że oświadczenie tej treści złożone przez J. K. nie mogło wywrzeć skutku w postaci wygaśnięcia mandatu, skoro mandat ten wygasł już wcześniej z innego powodu. W konkluzji, Rada Gminy J. była zobligowana do podjęcia uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu wskazanego radnego na skutek prawomocnego skazania wyrokiem sądu orzeczonym za przestępstwo umyślne. Tymczasem z akt sprawy wynika jednoznacznie, że obowiązek ten nie został dopełniony. Jest również poza sporem, że organ Gminy nie podjął stosownej uchwały nawet pomimo wezwania dokonanego przez Wojewodę [...] w trybie art. 98a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki, od zachowania których prawo uzależnia wydanie zarządzenia zastępczego. W konsekwencji Wojewoda [...] był upoważniony do zastosowania omawianej formy nadzoru i dlatego wydając zaskarżony akt nie naruszył obowiązujących w tym zakresie uregulowań. W przedstawionym stanie rzeczy argumentacja zawarta w skardze nie mogła odnieść skutku. Jak trafnie zauważył organ nadzoru, wywody Gminy J. odnoszą się głównie do rozstrzygnięcia nadzorczego mocą którego Wojewoda [...] unieważnił uchwałę stwierdzająca wygaśnięcie mandatu radnego na skutek pisemnego zrzeczenia się mandatu. Treść skargi sprowadza bowiem się do stanowiska, iż przedmiotowa uchwała podjęta została prawidłowo, gdyż złożenie przez radnego pisemnego oświadczenia w tej kwestii obligowało Radę Gminy, która nie wiedziała o wydanym wcześniej wobec niego wyroku skazującym, do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu z powodu pisemnego zrzeczenia się. Konsekwencją powyższego jest kwestionowanie prawidłowości rozstrzygnięcia nadzorczego z dnia [...] r. oparte na zarzucie naruszenia art. 190 ust. 2 w związku z art. 190 ust. 1 pkt 2 Ordynacji... Tymczasem legalność przywołanego rozstrzygnięcia nadzorczego nie podlega w niniejszej sprawie ocenie Sądu gdyż nie ono jest przedmiotem skargi. Z kolei w stosunku do stanowiącego ten przedmiot zarządzenia zastępczego z dnia [...] r., skarżąca Gmina nie sformułowała żadnych bezpośrednich, merytorycznych zarzutów. Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony akt wydany został zgodnie z prawem obowiązującym w dacie jego podjęcia i dlatego, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 132 tej ustawy, orzekł jak w sentencji wyroku.