III SA/Gl 1843/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego z kosztów sądowych w części przekraczającej każdorazowo 500 (pięćset) złotych 2. odmówić zwolnienia w pozostałej części. Wraz ze skargą na ww. decyzję strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania siebie oraz swojej rodziny – w szczególności dwójki jej dzieci. Wnioskodawca oświadczył, że w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, zmuszony został do zawieszenia prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Postępowania te zachwiały płynność finansową skarżącego, w związku z czym nie był on w stanie uregulować wielu zobowiązań cywilnoprawnych. Zaległości strony, stwierdzone sądowymi nakazami zapłaty wynoszą obecnie [...] zł, a posiadane przez nią nieruchomości są zabezpieczone hipotekami na łączną sumę około [...] zł – zdaniem strony, jest to kwota przewyższająca ich wartość. W ocenie wnioskodawcy, jego sytuacja finansowa nie rokuje żadnych nadziei ma wznowienie działalności gospodarczej w przyszłości, jak również na spłatę wszelkich zobowiązań, w tym i należności publicznoprawnych. Aktualnie regularny dochód uzyskuje zarówno skarżący, jak i jego małżonka. Dwójka [...] dzieci studiuje dziennie i nie uzyskuje aktualnie żadnego dochodu – pozostają one na utrzymaniu rodziców. Dochody powyższe pozwalają jedynie na skromne utrzymanie rodziny. Wpis w sprawie jest dla strony bardzo wysoki, nie stać jej na uiszczenie tego wpisu, a jednocześnie, strona nie ma kogo prosić o pomoc finansową. Z oświadczenia wnioskodawcy, zawartego na druku urzędowego formularza PPF wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną D. P. oraz dwójką dzieci: K. oraz J. (mają po [...] lat). Na miesięczny dochód wspólnego gospodarstwa składają się wynagrodzenia wnioskodawcy – 1.600 zł brutto oraz jego żony – 1.700 zł brutto. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że skarżący oraz jego małżonka nie posiadają żadnych papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Posiadają jednak dwie nieruchomości gruntowe: w R. (o powierzchni [...] ha) i w W. (o powierzchni [...] ha). Jako załącznik do skargi, wnioskodawca dołączył: zaświadczenie o wysokości swoich zarobków; wykaz nieruchomości obciążonych hipoteką (na łączną kwotę [...] zł); wyciągi z ksiąg wieczystych oraz serię nakazów zapłaty wydanych w postępowaniach upominawczych. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: oświadczenie skarżącego, że w mieszkaniu przy ul. [...] zameldowane są dwie osoby, "natomiast wraz z rodziną zamieszkuje w wynajmowanej części domu" oraz oświadczenie zgodnie z którym koszty miesięczne utrzymania nieruchomości i opłaty dodatkowe ponoszone z tytułu spłaty rat kredytu, opłat za naukę dzieci oraz leków wynoszą około 4.270 zł (oba oświadczenia z dnia [...] r.); faktury obrazujące zakup leków w aptece przez D. P.; zeznanie podatkowe za rok 2012 (wykazujące stratę w kwocie [...] zł); pismo z Bank "A" z dnia [...] r. informujące o łącznym zadłużeniu na kwotę 349.257,50 zł; rachunki opłat za: gaz: 493,45 (za okres letni) i 1.790,31 zł (za okres zimowy); telewizję cyfrową – 66 zł; Internet – 44 zł; energię elektryczną – 522,10 zł. Oświadczenie żony skarżącego, z dnia [...] r., zgodnie z którym wypłata gotówki w kwocie 10.000 zł dokonana w dniu [...] r. dotyczyła środków pieniężnych matki D. P. – A. G., która jest emerytką i nie posiada swojego rachunku bankowego; zeznanie podatkowe za 2012 r.; harmonogram spłaty pożyczki gotówkowej zaciągniętej w banku "B" – rata miesięczna wynosi 1.084 zł (ostatnia rata ma być spłacona w [...] 2014 r.); zaświadczenie od pracodawcy, z którego wynika, że wynagrodzenie za [...] 2013 r. wyniosło 3.878,54 zł netto, a średnie wynagrodzenie z ostatnich 6 miesięcy wyniosło 2.561,45 zł; wyciąg z rachunku bankowego D. P., prowadzonego w Banku "C" za okres od dnia [...] 2013 r. do dnia [...] 2013 r. Oświadczenie syna wnioskodawcy J. P., że w roku [...] był zatrudniony i osiągnął dochód w wysokości 5.943 zł oraz oświadczenie córki wnioskodawcy K. P., zgodnie z którym, w 2013 r. nie osiągnęła jakichkolwiek dochodów – oba oświadczenia z dnia [...] r.; zeznanie podatkowe J. P. za 2013 r. Postanowieniem z 31 grudnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie tym pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że podanie w treści formularza PPF innej kwoty wynagrodzenia małżonki skarżącego było wynikiem omyłki. Podtrzymał wcześniejsze żądania i twierdzenia a do sprzeciwu dołączył wydruk z Centralnej Informacji i Ewidencji Działalności Gospodarczej, z którego wynika fakt zawieszenia przez skarżącego działalności gospodarczej od [...] r. Mając powyższe na uwadze, Sąd zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a.. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący wykazał, aby spełniał przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, jednak winien on partycypować w części kosztów postępowania. Z jednej bowiem strony zarówno skarżący jak i jego małżonka osiągają stałe dochody w postaci wynagrodzeń, które zwłaszcza w wypadku małżonki skarżącego jest stosunkowo wysokie. Z drugiej strony nie można tracić z pola widzenia, że w tutejszym Sądzie zarejestrowane są dwie sprawy, w których łączna wysokość wpisu przekracza 30.000 złotych, co oznacza kwotę wyższą niż udokumentowane w sprawie miesięczne dochody rodziny skarżącego. Istotną przyczyną przyjętego rozstrzygnięcia są również prowadzone przeciw niemu postępowania egzekucyjne. Dlatego też Sąd uznał za zasadne ograniczyć wysokość kosztów ponoszonych przez skarżącego w niniejszym postępowaniu do opłat w wysokości każdorazowo 500 złotych lub mniej, co na etapie wpisu od skargi oznacza wydatek rzędu łącznie 1000 złotych, mieszczący się w zakresie możliwości płatniczych skarżącego. Skarżący wprawdzie udokumentował fakt spłaty zadłużeń z różnych tytułów, należy jednak pamiętać o publicznoprawnym charakterze kosztów sądowoadministracyjnych i ich pierwszeństwie przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi. Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.