III SA/Gl 1986/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2016 r. Wyrokiem z dnia 12 września 2016 r., Sąd oddalił skargę na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K.. Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku, skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z wyboru, złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, oświadczył, że jego sytuacja finansowa nie jest najlepsza, ponieważ obroty jego firmy maleją każdego roku, a działalność gospodarcza generuje straty. Wnioskodawcę obciążają zaległości podatkowe względem organu skarbowego i tocząca się z tego powodu egzekucja, jednocześnie wnioskodawca płaci alimenty z emerytury w wysokości 2.000 zł miesięcznie. Zapłata kosztów sądowych godzi w podstawy jego egzystencji. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie posiada on ruchomości, ani nieruchomości zdatnych do sprzedaży. Nieruchomość wnioskodawcy jest "zajęta przez wpisy hipoteczne", natomiast jego środki transportu służą mu do prowadzenia działalności gospodarczej (również są one zajęte przez urząd skarbowy). Aktualnie strona skarżąca znajduje się również w ciężkiej sytuacji zdrowotnej. Z oświadczenia strony wynika, że prowadzi ona jednoosobowe, samodzielne gospodarstwo domowe. Jest on właścicielem nieruchomości zabudowanej dwoma budynkami socjalno – biurowymi, gastronomicznym, estradą koncertową, grillem, parkingiem samochodowym oraz elementami małej architektury o powierzchni 3,2709 ha. Nieruchomość ta zajęta jest przez urząd skarbowy hipoteką przymusową. Wnioskodawca płaci alimenty na rzecz jedynego dziecka – T. – w kwocie 2.000 zł. Na dochód wnioskodawcy składa się świadczenie emerytalne w kwocie 3.679 zł brutto, natomiast jego działalność gospodarcza przynosi stratę. Główną przyczyną ujemnego wyniku finansowego firmy skarżącego był stan jego zdrowia i spadek koniunktury. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 24 listopada 2016 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Odnosiło się ono do wykazania aktualnego, rzeczywistego stanu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz ustalenia dochodów osiąganych przez jego żonę A. O.. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik procesowy wnioskodawcy nadesłał następujące dokumenty: zaświadczenie o zameldowaniu w lokalu położonym w Z. przy ul. [...]; wyciągi z rachunków bankowych w Banku A. i B; szereg zawiadomień o wszczęciu postępowań egzekucyjnych i zajęciu rachunków bankowych wnioskodawcy, w tym zawiadomienie z dnia [...] r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w B do kwoty 1.087.187,48 zł; potwierdzenie wpłaty w wysokości 517,49 zł tytułem czynszu za mieszkanie; potwierdzenia miesięcznych wpłat z tytułu: zużycia energii elektrycznej (116,95 zł), gaz (13 zł); decyzję w sprawie przyznania świadczenia emerytalnego (kwota do wypłaty po potrąceniu świadczenia alimentacyjnego wynosi 1.016,09 zł); podatkową księgę przychodów i rozchodów za okres od dnia 5 maja 2016 r. do dnia 29 września 2016 r. (strata w kwocie 39.439,87 zł); deklaracje dla podatku od towarów i usług za drugi i trzeci kwartał 2016 r. (podstawy opodatkowania kształtowały się odpowiednio: 299.714 zł i 422.839); zeznanie PIT-36, z którego wynika, że skarżący uzyskał w 2015 r. dochód netto w kwocie około 51.000 zł; protokół ugody zawartej przed S. R. w Z. w dniu [...] r., z której wynika, że skarżący jest zobowiązany do świadczenia alimentacyjnego na rzecz swojego syna w kwocie 2000 zł miesięcznie; decyzję organu podatkowego pierwszej instancji z dnia [...] r. nr [...], mocą której rozłożono skarżącemu zaległą należność z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie 191.683,83 zł na 36 rat. Ponadto uwzględniono materiały źródłowe nadesłane przez skarżącego do akt sprawy I SA/Gl 976/16: fakturę dokumentującą miesięczną należność z tytułu czynszu najmu na rzecz Urzędu Miasta w Z. na kwotę 12.299,15 zł (należność uiszcza przedsiębiorstwo prowadzone przez skarżącego); fakturę z tytułu zużycia energii elektrycznej przez firmę należącą do skarżącego w okresie jednego miesiąca na kwotę 7.058,12 zł; fakturę dokumentującą należność z tytułu usług telekomunikacyjnych na kwotę 208,93 zł (nabywca: C); decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na rok 2016 za nieruchomość przy ul. [...] w Z. (46.070 zł); potwierdzenia operacji bankowej z rachunku bankowego P.P.H.U. D dokumentujące płatności z tytułu: opłaty za gospodarowanie odpadami (43 zł), podatku od nieruchomości z tytułu nieruchomości przy ul. [...] – III rata w kwocie 11.517 zł) oraz tegoż podatku z tytułu nieruchomości przy ul. [...] w kwocie 5.000 zł) – ostatnie dwie płatności występują na podstawie faktur. W piśmie procesowym z dnia 12 grudnia 2016 r. skarżący usiłował odnieść się do poszczególnych punktów wezwania referendarza sądowego z dnia 24 listopada 2016 r. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że nie przedłoży on żadnych dokumentów, ani materiałów źródłowych dotyczących jego żony, ponieważ w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, a małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Zaznaczyć należy, że w tej sprawie wnioskodawca prezentował już wcześniej taką postawę, twierdząc że każde z małżonków we własnym zakresie, bez wiedzy i uczestnictwa drugiego, prowadzi "odrębne budżety". Na wcześniejszym etapie postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy wnioskodawca stwierdził, że wszystkie przedstawione rachunki za czynsz oraz media, dotyczące mieszkania oraz opłatę za przedszkole ponosi żona wnioskodawcy. Skarżący sam robi sobie zakupy i sam sobie gotuje. A. P. posiada własny dochód w postaci emerytury, która, po uiszczeniu alimentów na rzecz syna wynosi jedynie 1.024,66 zł netto. Natomiast prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi aktualnie znikome dochody. W tym miejscu podkreślić należy, że w niniejszej sprawie, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 2 grudnia 2015 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy orzeczeniem tutejszego Sądu z dnia 1 lutego 2016 r. W powyższym stanie faktycznym referendarz sądowy postanowieniem z 28 grudnia 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Za podstawę tego stwierdzenia przyjęto wysokie obroty firmy skarżącego, wynikające z podatkowej księgi przychodów i rozchodów skarżącego oraz deklaracji VAT-7. Zwrócono również uwagę, że skarżący nie przedłożył danych majątkowych dotyczących małżonki skarżącego. Referendarz podkreślił, że pomimo stanu rozdzielności majątkowej między małżonkami w dalszym ciągu istnieje obowiązek wzajemnego udzielania sobie pomocy a ponadto zwrócił uwagę, że już wcześniej żona skarżącego udzielała mu pomocy w ponoszeniu przezeń opłat sądowych. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie tym pełnomocnik skarżącego zarzucił orzeczeniu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę. W uzasadnieniu sprzeciwu powołał się na fakt trwania postępowań egzekucyjnych oraz konieczność regulowania bieżących zobowiązań wobec kontrahentów. Podniesiono także, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków ogranicza się do sfery uczuciowej a nie obejmuje pomocy pieniężnej. Zwrócono uwagę, że skarżący z uwagi na stan zdrowia jest zmuszony korzystać z pomocy i wsparcia małżonki, co wyklucza możliwość wzajemnej pomocy z jego strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Wobec powyższego podkreślić należy, że zasadnie Sądu rozpoznającego sprzeciw nie jest merytoryczne zbadanie wniosku, ale porównanie argumentacji zawartej w postanowieniu referendarza i w sprzeciwie. Jeśli w sprzeciwie zawarte zostały przekonujące argumenty, podane nowe, nieznane referendarzowi okoliczności lub też po wniesieniu sprzeciwu Sąd dopatrzy się w orzeczeniu referendarza sprzeczności, w takiej sytuacji może dokonać zmiany postanowienia referendarza. W innym wypadku utrzymuje je mocy. Należy podkreślić, że postanowienie referendarza uznać należy za wewnętrznie spójne i logiczne. W szczególności, nie negując faktu, iż skarżący z uwagi na stan zdrowia wymaga codziennej pomocy trudno nie zauważyć sprzeczności między okolicznością korzystania z pomocy finansowej żony z faktem nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Okoliczność, że skarżący i jego żona zawarli umowę majątkową małżeńską wprowadzającą rozdzielność majątkową nie ma wpływu na wynikający z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (jt. Dz. U. z 2015 r., poz. 563 ze zm., odtąd k.r.o.) obowiązek świadczenia sobie przez małżonków wzajemnej pomocy. Skoro skarżący nie dostarczył danych obrazujących stan majątkowy małżonki, nie można wykluczyć, że w całości jest w stanie pokryć wpis korzystając z jej pomocy. Jakkolwiek wpis w sprawie jest relatywnie wysoki, sama ta okoliczność nie może stanowić podstawy do przyjęcia domniemania spełnienia przesłanek z prawa pomocy, gdyż –jak to wykazał referendarz sądowy – warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie a nie uprawdopodobnienia wskazanych w nim przesłanek. Należy podkreślić w tym miejscu, że ustawodawca we wskazanym powyżej art. 23 k.r.o. nie rozróżnia pomocy finansowej od pomocy osobistej. Zwrócić należy uwagę na treść art. 27 k.r.o. nakładający na każdego z małżonków obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą założyli przez swój związek, przy czym realizacja tego obowiązku zależna jest od sił oraz możliwości majątkowych i zarobkowych małżonków. Należy uznać, że w kategorii "zaspokajania potrzeb rodziny" mieści się pomoc zakresie regulowanie należności publicznoprawnych obciążających gospodarstwo domowe a ponadto, choć obowiązek ten spoczywa na obojga małżonkach, jednak uwzględnia okoliczności obiektywne jak stan zdrowia czy sytuacja majątkowa. Co należy podkreślić nie ma tu – w przeciwieństwie do np. zobowiązań cywilnoprawnych wynikających z umów – instytucji wzajemności rozumianej w ten sposób, że obowiązek jednego małżonka jest odpowiada analogicznemu obowiązkowi drugiego. Tym samym fakt, że żona skarżącego w przeszłości ponosiła koszty prowadzonych przez niego innych postępowań przed tutejszym Sądem a także inne opłaty publicznoprawne (co szczegółowo omówił referendarz w uzasadnieniu swojego postanowienia a wnioskodawca tego w sprzeciwie nie zakwestionował w sprzeciwie) nie oznacza, że nie może również pomóc mu w uiszczeniu wpisu od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie tym bardziej, że ani referendarz sądowy ani Sąd rozpoznający sprzeciw nie dysponują wiedzą o jej aktualnym stanie majątkowym. Trafne są również uwagi referendarza sądowego dotyczące działalności gospodarczej skarżącego. Zarówno przychód skarżącego osiągnięty w roku 2015 jak i obroty z roku 2016 znacznie przewyższają kwotę wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. W sprzeciwie powołano się co prawda na konieczność regulacji bieżących zobowiązań wobec kontrahentów, ale należy się w tym miejscu odwołać do orzecznictwa sądów administracyjnych konsekwentnie przyjmującego, że preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym wobec należności publicznoprawnych, nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 14 kwietnia 2015 r., sygn.. akt II FPZ 228/15, źródło- Centralna Baza Orzeczeń Sądowych). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.