III SA/Gl 199/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z [...] r., nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł, skarżąca domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że prowadzi działalność gospodarczą, która na skutek wszczętego wobec jej osoby postępowania podatkowego, przynosi dochody w kwocie [...] zł miesięcznie. Podobnie jej mąż z zarejestrowanej w lipcu zeszłego roku działalności osiąga dochody rzędu [...] zł. Ponieważ na ich utrzymaniu pozostaje ucząca się córka (lat [...]) powyższe środki z ledwością wystarczają im na bieżące opłaty i wyżywienie zważywszy, że stan ich zdrowia wymaga ponoszenia dodatkowych wydatków na leczenie. Tymczasem jako składniki posiadanego majątku w rubryce nr 7 formularza skarżąca zadeklarowała: [...] domu mieszkalnego o pow. [...] m2, [...] domu mieszkalnego o pow. [...] m2 oraz działkę budowlaną o pow. [...] m2. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano obszerny materiał dowodowy, z którego ustalono, że skarżąca w latach 2012/2013 wypracowała przychód z prowadzonej działalności gospodarczej rzędu [...] zł i [...] zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania wielkości [...] zł i [...] zł przyniósł dochód w kwocie [...] zł i [...] zł, podczas gdy z działów specjalnych produkcji rolnej osiągnęła dochód w wysokości [...] i [...] zł. Z kolei jej mąż z uruchomionej w lipcu 2013 r. działalności wypracował przychód rzędu [...] zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania w kwocie [...] zł przyniósł dochód wielkości [...] zł. Natomiast w styczniu i lutym bieżącego roku skarżąca wypracowała przychody rzędu [...] zł (por.: zestawienie przychodów i kosztów oraz deklaracje VAT-7), które po potrąceniu o koszty ich uzyskania przyniosły dochód w kwocie zadeklarowanej w rubryce nr 10 formularza. Tymczasem jej mąż w styczniu i lutym bieżącego roku wypracował przychód rzędu [...] zł, ale po potrąceniu o koszty jego uzyskania wielkości [...] zł poniósł stratę w kwocie [...] zł (por. podatkową księgę przychodów i rozchodów oraz deklaracje VAT-7). Z powyższych kwot opłacają: czesne córki ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł), wodę ([...] zł), gaz ([...] zł), raty zaciągniętych pożyczek, które ustalono na poziomie: [...] zł i [...] zł, cyfrowy Polsat ([...] zł), UPC ([...] zł), garaż ([...] zł), telefon ([...] zł) oraz leki ([...] zł). Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, Lex nr 1405477). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Skarżąca jak wynika z analizy dokumentów nadesłanych do akt przy piśmie z [...] r. nie kwalifikuje się do osób znajdujących się w ubóstwie lub mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach postępowania. Wprawdzie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej deklaruje ona niewielki dochód, niemniej jednak ten jak ustalono z nadesłanych do akt dokumentów źródłowych jest wynikiem ponoszenia znacznych kosztów prowadzonej działalności, jako że w latach 2012 i 2013 przychody jej firmy wynosiły: [...] zł i [...] zł. Podobnie jej mąż w styczniu i lutym bieżącego roku poniósł stratę w kwocie [...] zł, ale ta nie była spowodowana nierentownością prowadzonej działalności, albowiem wypracowany przychód wynosił [...] zł, tylko wysokością ponoszonych kosztów jego uzyskania, które kształtowały się na poziomie [...] zł. Wobec powyższego nie można było uznać jakoby skarżąca nie dysponowała wystarczającą kwotą środków pieniężnych koniecznych do uiszczenia wpisu sądowego, skoro ten może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności, przyjmujących przecież wyższe wartości (dla porównania w 2012 r. i 2013 r. te wynosiły: [...] zł i [...] zł). Tym bardziej, że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy p.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Należy bowiem zauważyć, że nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy ocenić bez wątpienia wymienione wśród wydatków raty zaciągniętych we wrześniu i w listopadzie 2013 r. pożyczek w łącznej kwocie [...] zł. Bezspornym jest bowiem, że udzielając ich bank dokonał stosownej oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy, uznając, że daje ona gwarancję ich spłaty. Dlatego też powoływanie się na powyższą okoliczność, w tym konieczność spłacania ustalonych z bankiem rat nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Dlatego też przyjąć należało, że w tej sytuacji domaganie się zwolnienia od kosztów sądowych kłóci się z ratio legis instytucji przyznania prawa pomocy, albowiem ta została stworzona jedynie dla osób, które ze względu na swoje niewielkie dochody kształtujące się na poziomie minimalnego lub przeciętnego wynagrodzenia za pracę nie mogą dochodzić swych praw przed sądem. Ponieważ taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca z uwagi na posiadane składniki majątku: [...] domu mieszkalnego o pow. [...] m2, [...] domu mieszkalnego o pow. [...] m2 oraz działkę budowlaną o pow. [...] m2, dodatkowy dochód z działów specjalnych produkcji rolnej, sprzedaną suknię komisową wartą [...] zł, sprzedane psy rasy szpic oraz chihuahua [...] zł i [...] zł), w tym zgromadzone (na dzień [...] r., tj. dzień wypełniania urzędowego formularza), na rachunku osobistym męża środki w kwocie [...] zł (vide: wyciągi z "A"), które w ocenie rozpoznającego wniosek były w zupełności wystarczające na wygospodarowanie kwoty [...] zł tytułem uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu, a także innych mogących się pojawić w przyszłości opłat sądowych i wydatków, przyjąć należało, że B. K. nie wykazała w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. W świetle powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.