III SA/Gl 2009/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w części przekraczającej [...] zł (słownie: [...] złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Wraz ze skargą, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z wypełnionego urzędowego formularza PPF wynika, że wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i pasierbicą. Ich miesięczne dochody wynoszą ok. 3.700,00 zł brutto. Z powyższych ponoszone są wydatki związane z bieżącym utrzymaniem, tj. opłaty za czynsz (700,00 zł), energię elektryczną (100,00 zł), gaz (100,00 zł), telefon, Internet i TV (230,00 zł). Dodatkowo w związku z zaawansowaną [...] żony na lekarstwa wydatkują od 200,00 zł do 300,00 zł. Ponadto jako składniki posiadanego majątku wymienił mieszkanie spółdzielcze własnościowe o pow. [...] m2 oraz działkę budowlaną o pow. [...] ha położoną w P. Jednocześnie wskazał na trudności z jakimi boryka się jego firma, a nadto na prowadzone przez urząd skarbowy postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego zajęto samochody jego i żony. Ponieważ nie ma on zdolności kredytowej (dochody z działalności wynoszą ok. 700,00 zł) żyją praktycznie z pensji żony, która wynosi ok. 1.800,00 zł netto oraz drobnych kwot, które udaje mu się pożyczyć, tj. od 50,00 zł do 100,00 zł. Strona w odpowiedzi na wezwania referendarza sądowego uzupełniła wniosek o dokumenty potwierdzające jej sytuację majątkową. Z nadesłanych dokumentów wynika, że pasierbica skarżącego w latach 2011/2012 przebywała w W. i z tego powodu nie podlegała obowiązkowi podatkowemu w Polsce. Natomiast sam skarżący zarejestrowany jest jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w zakresie handlu stalą i wyrobami przemysłowymi. Z tego tytułu w 2011 r. wypracował przychód rzędu [...] zł, który po pomniejszeniu o ponoszone koszty jego uzyskania przyniósł dochód wielkości [...] zł. Jednakże w 2012 r. przychód ten zmalał do kwoty [...] zł, która po pomniejszeniu o koszty jego uzyskania przyniosła dochód rzędu [...] zł (vide: podatkowa księga przychodów i rozchodów oraz deklaracje VAT-7 za ostatnie trzy miesiące). Tymczasem żona skarżącego w latach 2011/2012 wypracowała dochód w kwocie: [...] zł i [...] zł. Obecnie jej wynagrodzenie wypłacane przez Bank A. wynosi [...] zł netto (vide: zaświadczenie z dnia [...] r.). Z powyższego ponoszone są wydatki związane z bieżącym utrzymaniem, tj. opłaty za gaz (201,19 zł), czynsz (1.102,40 zł), energię elektryczną (192,46 zł), UPC (230,00 zł), abonament (119,00 zł) oraz PTK (78,37 zł). Saldo dostępne żony na koniec [...] 2013 r. wynosiło 2.196,73 zł (vide: otwarte konto oszczędnościowe) i 2.630,30 zł (konto komfort). Natomiast saldo końcowe skarżącego zamykało się kwotą 1.145,96 zł. Postanowieniem z 15 marca 2013 r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy w części przekraczającej 900 zł. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżącego podniósł, że skarżący złożył do WSA w Gliwicach [...] skarg. Zwolnienie z kosztów sądowych w części przekraczającej 900 zł oznacza, że skarżący został zobowiązany do uiszczenia łącznie kosztów sądowych w wysokości 5400 zł. Zdaniem pełnomocnika strony uiszczenie takiej kwoty przekracza możliwości finansowe skarżącego, a tym bardziej spowoduje uszczerbek dla utrzymania skarżącego i jego rodziny. Pełnomocnik dodał także, że zgromadzenie kwoty 5400 zł w krótkim czasie jest dla skarżącego nie możliwe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z dnia 29 listopada 2012., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym nastąpi wtedy gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Mając zatem na uwadze powyższe oraz przedłożone do akt dokumenty źródłowe obrazujące sytuację finansową strony skarżącej, Należy stwierdzić, że w roku 2011 działalność gospodarcza skarżącego przyniosła przychód w wysokości [...] zł i przy kosztach uzyskania przychodu w wysokości [...] zł dała dochód w wysokości [...] zł. Była to więc działalność która mimo wysokich kosztów przynosiła wysoki dochód pozwalający na zgromadzenie oszczędności umożliwiających m.in. uiszczenie kosztów sądowych. Z przedłożonych dokumentów wynika, że dochód skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej w 2012 r. porównaniu do roku 2011 wyraźnie się zmniejszył, gdyż wynosi [...] zł. Na dochód rodziny skarżącego składa się również wynagrodzenie żony, które wynosi [...] zł netto (zgodnie z zaświadczeniem z dnia [...] r. a nie 1800 zł jak w oświadczeniu o dochodach zawartych w formularzu PPF). W uzasadnieniu formularza oraz jego uzupełnieniu występuje także jedna wewnętrzna sprzeczność. Skarżący oświadczył ponadto, że nie posiada nieruchomości którą mógłby sprzedać, a jednocześnie wskazał, że jest właścicielem działki budowlanej w P. koło L. W kontekście sprzeczności w powyższych oświadczeniach skarżącego również kolejne oświadczenie o zajęciu samochodów (w żaden sposób nie udokumentowane) może budzić wątpliwości Sądu. Odnosząc się z kolei do wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem w postaci opłat za gaz (201,19 zł), czynsz (1.102,40 zł), energię elektryczną (192,46 zł), UPC (230,00 zł), abonament (119,00 zł) oraz PTK (78,37 zł), Sąd może się zgodzić z twierdzeniem pełnomocnika zawartym w sprzeciwie, iż są to faktycznie koszty usprawiedliwione w obecnych realiach społecznych. Niemniej jednak mimo ponoszenia tych stałych wydatków oraz innych kosztów związanych z utrzymaniem rodziny na koniec [...] 2013 r. na posiadanych rachunkach bankowych wnioskodawcy oraz jego żony zgromadzone dodatkowo środki wynosiły: 2.196,73 zł (vide: otwarte konto oszczędnościowe), 2.630,30 zł (konto komfort) oraz 1.145,96 zł. Łącznie daje to kwotę 5 972,99 zł czyli kwotę przewyższającą wpis w przedmiotowej sprawie wynoszący 2.000,00 zł. W takim przypadku trudno uznać, że skarżący faktycznie nie jest w stanie ponieść tych kosztów sądowych. Z uwagi jednak na fakt, iż skarżący jest stroną w kilku sprawach, które zostały zapoczątkowane na skutek wniesionych przez niego do tut. Sądu skarg, stwierdzić należało, że jego sytuacja majątkowa nie pozwala uiścić wpisu sądowego we wszystkich równolegle prowadzonych sześciu sprawach, jako że łączna ich kwota wynosi 11.661,00 zł. Sąd uznał, że rzeczywiście stanowi ona zbyt duże obciążenie finansowe dla skarżącego oraz jego rodziny i może spowodować uszczerbek w ich koniecznym utrzymaniu. Dlatego Sąd mając na względzie ilość spraw uznał, że zasadne jest częściowe zwolnienie z kosztów w poszczególnych sprawach, polegające na zwolnieniu z wpisu należnego od wniesionej skargi w kwocie powyżej 900,00 zł. Zdaniem Sądu taki zakres zwolnienia pozwala bowiem na rozłożone w czasie gromadzenie środków na poniesienie również dalszych opłat sądowych, zarówno w tej, jak i w pięciu równolegle prowadzonych sprawach. Przy przyznaniu skarżącemu powyższego zwolnienia częściowego z kosztów łączna suma wpisów od skarg wyniesie 5 400 zł czyli nie przekroczy środków zgromadzonych na rachunkach bankowych skarżącego i jego żony. W takiej sytuacji nie sposób zgodzić się z twierdzeniem zawartym w sprzeciwie z [...] r., że skarżący nie jest w stanie zgromadzić środków na uiszczenie wpisu w krótkim czasie. Również argument, że uiszczenie wpisu spowoduje niemożliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny nie zasługuje na uwzględnienie skoro skarżący wraz z żoną posiadał na rachunkach kwotę prawie 6 tys. złotych po odliczeniu kosztów związanych z utrzymanie rodziny. Należy mieć bowiem na względzie że pomoc państwa nie może całkowicie zastępować starań podmiotu w zabezpieczeniu środków na prowadzenie procesu sądowego. Ponadto oceniając zdolność do ponoszenia kosztów sądowych należy także uwzględnić, że posiada on także działkę budowlaną o pow. [...] ha, która może stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu lub pożyczki. Wobec powyższego stwierdzić należało, że przyznanie wnioskodawcy stosownie do treści art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie przekraczającej 900,00 zł, jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza jego prawo do sądu, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Tym bardziej, że na posiadanych rachunkach bankowych wnioskodawcy oraz jego żony zgromadzone na koniec [...] 2013 r. środki wynosiły 5.972,99 zł. Mając powyższe na uwadze, Sad postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.