III SA/Gl 2034/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Wiesner, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Protokolant St. sekr. sąd Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi M.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Decyzją z [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...]r. nr [...], w którym odmówiono skarżącemu umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i fundusz pracy. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: W dniu [...] r. skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na: - ubezpieczenia społeczne – za okres: 06/2003-01/2009 w łącznej kwocie, [...] zł, - ubezpieczenie zdrowotne – za okres: 06/2003-12/2003,02/2004-01/2009 w łącznej kwocie [...] zł, - Fundusz Pracy – za okres: 09/2003,11/2003-01/2009 w łącznej kwocie [...] zł, przy czym kwoty te obejmują składki, odsetki liczone na dzień [...] r. oraz koszty upomnienia. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że jego sytuacja materialna jest bardzo trudna. Jedynym źródłem utrzymania są bowiem dochody żony z prowadzonej działalności gospodarczej, on sam od stycznia 2009 roku jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. jako osoba poszukująca zatrudnienia, bez prawa do zasiłku, jednak nie została mu przedstawiona żadna oferta pracy, a jej poszukiwanie we własnym zakresie nie odniosło pozytywnego skutku. Podał, że ma na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku szkolnym i w okresie prowadzenia działalności korzystał z finansowej pomocy rodziny - matki i siostry, polegającej na zakupie odzieży, żywności, artykułów szkolnych dla dzieci. Niskie przychody z prowadzonej działalności sprawiły, że w styczniu 2009 r. podjął decyzję o jej zakończeniu. Wyjaśnił, że nie posiada żadnych nieruchomości ani cennych ruchomości. Wnosi o umorzenie zaległych składek, gdyż ich zapłata pozbawiłaby jego i jego rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a nawet w ogóle środków do życia. W toku postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego ustalono, że skarżący ani jego rodzina nie korzystają z pomocy MOPS, przychody z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego zamknęły się w okresie 02-12.2009 r. kwotą [...] zł, na dowód czego przedłożył on kserokopię ewidencji przychodów. Ustalono także, że [...] r. skarżący nabył spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego w B. przy ul. [...], oraz że nie jest właścicielem nieruchomości. W piśmie z [...] r. skarżący oświadczył, iż ponoszone przez niego miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą: [...] zł czynsz, [...] prąd, [...] telefon. Wskazał, że ma zaległości czynszowe na kwotę [...] zł, które zostały rozłożone na miesięczne raty po [...] zł. Przed wydaniem decyzji, organ poinformował skarżącego o przysługującym mu prawie do zapoznania się ze zgromadzoną dokumentacją oraz złożenia oświadczenia co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań. Decyzją z [...] r. organ odmówił umorzenia zaległych składek. W związku z taką treścią rozstrzygnięcia skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł okoliczność, iż jest w wieku aktywności zawodowej i może podjąć zatrudnienie, ale wskazał, że nigdy nie otrzymał z PUP żadnej propozycji zatrudnienia ani przekwalifikowania, a próby podejmowane przez niego na własną rękę również nie przyniosły rezultatów. Wyjaśnił, iż nie jest prawdą, że jest właścicielem mieszkania przy ul. [...], gdyż jest nim D.S., a mieszkanie to było nabyte dla matki skarżącego i za jej środki z zamiarem, że będzie później przeznaczone dla syna skarżącego. Powołał nr aktu notarialnego, z którego miałoby wynikać, że to D.S. jest właścicielem wymienionego lokalu, jednakże go nie załączył. Wskazał, że nie korzysta z pomocy MOPS, bo pomaga mu rodzina, ponadto uważa, że są osoby w trudniejszej sytuacji finansowej niż on i one bardziej potrzebują pomocy. Ponownie rozpatrując sprawę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że na mocy przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz ubezpieczenie zdrowotne w zakresie ulg i umorzeń stosuje się przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS utrzymał decyzję z [...] r. w mocy, gdyż uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodzi żadna z przesłanek skutkujących zaistnieniem całkowitej nieściągalności składek wskazanych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.- dalej powoływana jako ustawa o s.u.s.). Wskazał, że z dokumentów będących w posiadaniu ZUS wynika, że mieszkanie położone przy ul. [...] jest własnością skarżącego, a nie jego matki lub syna, przy czym dokument ten, jako dokument urzędowy stanowi dowód tego, co zostało w nim stwierdzone. Ponieważ wniosek dotyczył zaległości skarżącego jako ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek, organ dokonał analizy stanu faktycznego sprawy również z uwzględnieniem art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) i przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365), stwierdził jednakże, że i one nie zachodzą w przypadku skarżącego. Nie nastąpiło bowiem w jego przypadku żadne nadzwyczajne zdarzenie czy klęska żywiołowa, powodująca, że opłacenie składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, podobnie jak nie ma miejsca choroba zobowiązanego pozbawiająca go możliwości dalszego prowadzenia działalności ani też konieczność sprawowania przez niego opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Organ stwierdził także, że zobowiązania z tytułu zaległości czynszowych w stosunku do "A" Sp. z o.o. zostały spłacone zgodnie z założonym harmonogramem, a zadłużenie względem ZUS jest jedynym zadłużeniem skarżącego tej wysokości i podobnym okresie zalegania ze spłatą. Podkreślił, że z prowadzeniem działalności gospodarczej związana jest konieczność ponoszenia obciążeń publicznoprawnych i ryzyko jej nieopłacalności, które winny być uwzględniane przez osobę podejmującą jej prowadzenie. Tak więc, ponieważ organ nie stwierdził istnienia żadnej z przesłanek umorzenia zaległych składek, ich umorzenie nie było dopuszczalne, albowiem zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia. Na to rozstrzygnięcie skarżący złożył skargę do WSA w Gliwicach. W skardze podniósł, że w zaskarżonej decyzji niedostatecznie wzięto pod uwagę jego ważny interes jako dłużnika, w szczególności ubóstwo. Podniósł, że dalej jest bezrobotny, a działalność gospodarcza żony – sklepik szkolny została zawieszona na okres wakacji i nie jest pewne, czy zostanie podjęta ze względu na niskie dochody. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej "p.p.s.a.", sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc tylko stwierdzenie, że zaskarżona decyzja dotknięta jest przynajmniej jedną z w/w wad skutkuje jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Z powyższego wynika, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje zatem jedynie samo postępowanie poprzedzające ich wydanie, a nie rozstrzygnięcie, ponieważ o tym, czy składki powinny być umorzone rozstrzyga organ administracji publicznej, a nie sąd. Odnosząc się do prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia Sąd zauważa, że organ nie dopuścił się w jego toku naruszenia prawa. Na wstępie należy zauważyć, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego (świadczy o tym użycie w art. 28 ust.1 ustawy o s.u.s. słów "należności mogą być umarzane"). Ustawodawca pozostawia więc organom uznanie w omawianej kwestii, przejawiające się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego typu sprawach dopiero po ustaleniu istnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie tej ulgi, co nie jest jednak równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyroki: NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, LEX nr 368197; WSA w Warszawie z 13 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2927/06, LEX nr 306955). Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. 2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. 3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Rozpoznając niniejszą sprawę organ stwierdził, że w przypadku skarżącego brak jest którejkolwiek z w/w przesłanek, pozwalających organowi na dokonanie umorzenia zaległych składek, a Sąd doszedł do przekonania, iż ocena ta była prawidłowa. Skarżący żyje, nie składał wniosku o ogłoszenie upadłości, Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. prowadzący postępowanie egzekucyjne względem skarżącego nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a z uwagi na wysokość zadłużenia (ok. [...] zł) nie zachodzi także przesłanka wskazana w punkcie 4a. Faktem jest, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ponadto małżonka skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, tak więc za prawidłowe należy uznać rozstrzygnięcie organu, odmawiające umorzenia zaległości na tej podstawie. Organ dokonał również analizy sprawy przez pryzmat rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności na ubezpieczenie społeczne, lecz doszedł do przekonania, że i one nie zachodzą w przypadku skarżącego, a ocena ta zasługuje na aprobatę Sądu. Na podstawie ust.3a artykułu 28 ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki takiego umorzenia określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz.1365), a w szczególności jego § 3 ust. 1. Stosownie do powołanego przepisu Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że na podstawie posiadanych dokumentów ustalono, iż obecnie skarżący zaprzestał prowadzenia działalności, nie posiada nieruchomości ani cennych ruchomości i jest osobą bezrobotną pobierającą zasiłek z Powiatowego Urzędu Pracy. Jednakże w aktach sprawy znajduje się akt notarialny, z którego wynika, że skarżący nabył własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego. Skarżący twierdzi co prawda, że zostało ono nabyte ze środków matki, a aktualne stanowi własność jego syna, nie przedłożył jednak na tę okoliczność żadnego dowodu. W tym miejscu trzeba podkreślić, że ciężar wykazania którejś z przesłanek uzasadniających umorzenie należności ZUS spoczywa na wnioskodawcy, który (działając we własnym interesie) powinien dowodzić swojej trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Oczywiście nie zwalnia to organu z obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej, jednak zdaniem Sądu, w tej sprawie organ przeprowadził postępowanie w zgodzie z zasadami wymienionymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponadto rodzina skarżącego korzysta także z przychodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę. Nie nastąpiły natomiast w przypadku skarżącego szczególne zdarzenia, takie jak klęska żywiołowa, choroba skarżącego lub członka jego rodziny, która uniemożliwiałaby mu uzyskiwanie dochodów. W związku z powyższym prawidłowa jest ocena organu, iż pomimo tego, iż ocena sytuacji finansowej strony trudna, to jednak nie spełnia on także przesłanek wynikających z powołanego rozporządzenia, a tym samym nie jest możliwe dokonywanie analizy zasadności umorzenia w świetle uznania administracyjnego, co mogłoby nastąpić dopiero w przypadku stwierdzenia istnienia którejś z nich. Konkludując, ponieważ Sąd nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie podstaw do uwzględnienia skargi, zatem na mocy art. 151 ustawy p.p.s.a. skargę należało oddalić.