III SA/Gl 2061/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skargą z dnia 26 listopada 2013 r. (data nadania) J.K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] przedmiocie podatku od towarów i usług. Do skargi dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w urzędzie pracy i, że nie posiada środków na zapłatę podatku. Rodzina wnioskodawcy również nie posiada oszczędności, które można by przeznaczyć na zapłatę podatku. W utrzymaniu pomaga mu jego żona, z którą ma rozdzielność majątkową. Jednocześnie rodzice jego żony są właścicielami budynku, w którym strona tymczasowo pomieszkuje. Żona skarżącego pracuje w sklepie jako sprzedawca, a skarżący z kolei usilnie próbuje znaleźć prace na własną rękę. Ponadto, wnioskodawca próbuje wyjść z depresji, w jaką wpadł, po stracie syna. W dalszej części formularza urzędowego druku PPF, wszelkie zawarte w nim rubryki nie zostały przez stronę wypełnione. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 24 stycznia 2014 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy – z uwzględnieniem stanu majątkowego jego żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na ww. wezwanie, wnioskodawca nadesłał do akt następujące materiały: akt notarialny z dnia 18 sierpnia 2010 r. (rep. A nr 5787/2010) ustanawiający w związku małżeńskim strony i jego żony W.P. ustrój rozdzielności majątkowej; zaświadczenie o wymeldowaniu z pobytu stałego z adresu: ul. [...] w R. (był pod tym adresem zameldowany na pobyt stały w okresie od dnia 17 lutego 2003 r. do dnia 6 sierpnia 2010 r.); zaświadczenie prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. o tym, że wnioskodawca jest wymeldowany z pobytu stałego w ww. adresie od dnia 6 sierpnia 2010 r. i, że obecnie, nie jest on nigdzie obecnie zameldowany w tym mieście na pobyt stały, ani na pobyt czasowy; oświadczenie skarżącego z dnia 14 lutego 2014 r. zgodnie z którym, nie jest on zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. i nie pobiera z tego tytułu żadnych świadczeń pieniężnych (druczek, wypełniony pismem ręcznym, czarnym długopisem z pieczątką urzędu pracy i dodatkową pieczątką stwierdzającą własnoręczność podpisu oświadczającego); wydruki zbiorczych podsumowań z dnia 16: listopada 2013 r., grudnia 2013 r. i stycznia 2014 r. – na każdym wydruku widnieje saldo końcowe w kwocie (-) 150 zł; druk z tego banku wskazujący stan konta strony – informacja o przekroczeniu salda o kwotę 167,72 zł (na dzień 14 lutego 2014 r.); czysty wydruk określony, jako historia rachunku za okres do dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 14 lutego 2014 r. z Banku (...) S.A. 2 Oddział w R. – bez jakichkolwiek danych dotyczących posiadacza rachunku oraz z pieczątką. Do akt skarżący nadesłał również swoje oświadczenie z dnia 14 lutego 2014 r. zatytułowane, jako "wyjaśnienie sytuacji bytowej". W piśmie tym strona stwierdziła, że w niedługi czas po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jego sytuacja małżeńska diametralnie się pogorszyła i na ten czas nie zamieszkuje on z żoną. Poza tym, strona nie ma żadnych możliwości uzyskania informacji i dokumentów od swojej żony, wymaganych w wezwaniu z dnia 24 stycznia 2014 r. Skarżący podkreślił, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, ani wspólnej działalności gospodarczej, w ogóle nie posiada wspólnego majątku z żoną. Adres "ul. [...] w J." jest jego jedynym adresem do korespondencji i jest to adres poczty, na której posiada skrytkę pocztową. Obecnie – do czasu znalezienia pracy i mieszkania – korzysta wnioskodawca nieodpłatnie z pomocy swojego kolegi P.O., u którego mieszka i korzysta z zaplecza socjalnego. Ponadto, po uzyskaniu odmownej odpowiedzi w sekretariacie co do rejestracji jego osoby w PUP ze względu na nieaktualny adres meldunkowy, strona szuka pracy samodzielnie. W aktach znajduje się również oświadczenie P.O. z dnia 14 lutego 2014 r., z którego wynika, że udzielił on tymczasowej i nieodpłatnej pomocy koledze (skarżącemu), zezwalając na nocleg i korzystanie z zaplecza socjalnego w wynajmowanym przez siebie mieszkaniu przy ul. [...] w R.– do czasu znalezienia przez J.K. pracy i mieszkania. Postanowieniem z 5 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, iż skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych gdyż oświadczenie w zakresie uzyskiwanych przez wnioskodawcę dochodów nie jest wiarygodne. Pismem z 24 marca 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza z 5 marca 2014 r. i wniósł o pozytywne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu skarżący podał, że nie posiada większej ilości dowodów na wykazanie swojej sytuacji finansowej. Podtrzymując swoje dotychczasowe oświadczenia oraz informacje wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do sprzeciwu skarżący nie dołączył żadnych dokumentów na potwierdzenie złożonych oświadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.- zwana dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez skarżącego sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Sąd rozważając przedmiotową sprawę musi ustalić, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie zastosował się do wezwania o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych dotyczących wniosku o przyznanie prawa pomocy z 24 stycznia 2014 r. co utrwaliło przekonanie Sądu o braku przesłanek przyznania skarżącemu prawa pomocy. Za takim stanowiskiem przemawia także ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ 8/13 niepubl.). Ażeby dokonać merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku strony o przyznanie prawa pomocy, konieczne jest zgromadzenie materiału źródłowego, który pozwoli w sposób rzetelny i możliwie najpełniejszy na dokonanie oceny aktualnych możliwości finansowych strony i osób prowadzących z nią razem wspólne gospodarstwo domowe. W tym przypadku wnioskodawca nie przedłożył dokumentów, ani materiałów źródłowych, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej oceny jego stanu majątkowego, zarówno na etapie rozpoznawania sprawy przez referendarza, jak i w momencie złożenia sprzeciwu. Zdaniem skarżącego było to niemożliwe, z uwagi na jego złe relacje z żoną oraz brak stałego miejsca zameldowania. Jednak w takiej sytuacji brak jest możliwości dokonania analizy stanu majątkowego strony skarżącej, a w konsekwencji nie ma podstaw, aby stwierdzić, że strona spełnia przesłanki skutkujące uwzględnieniem jej żądania. Skarżący nie wykazał w jaki sposób zaspokaja bieżące potrzeby życiowe np. żywność (poza zapleczem noclegowym i sanitarnym udostępnionym przez kolegę). Nie wykazał także jakie są jego koszty utrzymania, nie nadesłał również żadnych faktur, ani rachunków obrazujących wydatki na ich pokrycie (żywność, telefon). Co istotne, wnioskodawca nie podał nawet szacunkowych kwot przeznaczanych na wydatki związane ze swoim utrzymaniem. W tym stanie rzeczy brak jest również danych, jakie są obciążenia finansowe wnioskodawcy. Zaznaczyć należy również, że strona skarżąca nie stwierdziła, ani tym bardziej nie wykazała, ażeby posiadała jakiekolwiek zaległości w regulowaniu swoich opłat a jednocześnie w żadnym miejscu nie oświadczyła, że korzysta w tym zakresie z pomocy osób trzecich (np. opieki społecznej) lub zaciągnęła na te cele zobowiązania finansowe. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W tym stanie rzeczy trudno jest dokonać wszechstronnej i rzetelnej analizy całokształtu stanu majątkowego wnioskodawcy, a tym samym stwierdzić, czy spełnia on przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób nie budzący wątpliwości ani na etapie postępowania referendarskiego, ani w postępowaniu zainicjowanym wniesionym sprzeciwem, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono orzec jak w sentencji.