III SA/Gl 229/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: zwolnić stronę skarżącą z wpisu sądowego od skargi kasacyjnej ponad kwotę [...] zł ([...] złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Skargą z dnia [...] J. C. zaskarżyła decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności obszarowych na [...] r. i jednocześnie domagała się zasądzenia na jej rzecz dopłat do upraw [...] i upraw roślin [...] za [...] r. w łącznej kwocie [...] zł. Postanowieniem z dnia 4 maja 2009 r. sygn. akt III SA/Gl 229/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę, jako wniesioną w uchybieniem ustawowego terminu. Nie zawierała ona wniosku o przywrócenie skarżącej uchybionego terminu. [...] do Sądu wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy w sprawie "skargi kasacyjnej" zawierający żądanie zwolnienia jej od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, wnioskodawczyni podkreśliła, że uzyskuje dochody z [...] wynoszącej brutto [...] zł. Nadto posiada dom obciążony "[...]". Pismem doręczonym w dniu [...] asesor sądowy pełniący obowiązki referendarza sądowego wezwał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie m.in. informacji o wysokości dochodu osiągniętego w [...] r., wykazania wysokości stałych wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie, wyjaśnienie, czy skarżąca posiada nieruchomości i jakie, jakie osiąga z tego tytułu dochody, z jakiego tytułu ustanowiono hipotekę.. Pismem z dnia [...] wnioskodawczyni wyjaśniła, iż dzierżawi grunty rolne od [...] (bez wskazania wielkości nieruchomości , wysokości czynszu dzierżawnego), sama nie jest właścicielką żadnej działki rolnej, hipotekę ustanowiono "w związku z [...]" a jej stałe miesięczne wydatki wynoszą ok. [...] zł. na wyżywienie i inne potrzeby pozostaje jej ok. [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, że – stosownie do art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej ustawą P.p.s.a.)1 P.p.s.a. sądy administracyjne nie podejmują żadnych czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Kwestia prawa pomocy posiada zatem pierwszeństwo, przed rozpatrzeniem innych wniosków, przy czym nie dotyczy to sytuacji pisma podlegającemu odrzuceniu, zgodnie z art. 222 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy stanowi szczególny przypadek wyłączenia wobec strony postępowania sądowego obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, wynikającego z art. 199 P.p.s.a. Jej zastosowanie następuje zatem wyłącznie w przypadkach wyjątkowych, gdy strona nawet przy dołożeniu jak największych starań nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych niezbędnych na pokrycie wspomnianych kosztów. Ocenie rozpoznającego taki wniosek podlegają wszystkie składniki majątkowe podmiotu z nim występującego, przy czym zastrzec należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, iż jego stan majątkowy uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z kolei stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy P.p.s.a.). Z przepisu art. 246 § 1 pkt. 2 wynika z kolei, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.) NSA podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd w tej sprawie zwrócił uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. Ponadto nawet w sytuacji, gdy strona wykaże przesłanki wskazujące na przyznanie prawa pomocy dyspozycja w tym zakresie leżąca w gestii referendarza Sądowego lub Sądu rozstrzygającego w tej kwestii opiera się na uznaniu, a nie na obowiązku przyznania tego prawa. W ocenie Sądu ustalony w sprawie stan faktyczny sprawy pozwala na przyjęcie, że w sytuacji skarżącego zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Oceniając finansową zdolność skarżącej do poniesienia kosztów postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu od skargi kasacyjnej, w niniejszej sprawie wynoszącego [...] zł. Sąd wziął pod uwagę, że skarżąca utrzymuje się z niewysokiej [...], nie ma nikogo więcej na utrzymaniu. Z drugiej strony stwierdziła, że nie jest właścicielką żadnych nieruchomości, za wyjątkiem [...] metrowego [...]. Nie ujawniła wysokości hipoteki obciążającej te nieruchomość, ani nie wskazała wysokości raty kredytu zabezpieczonego tą hipoteką, czy to ona jest dłużnikiem banku, czy też tylko dług zabezpieczono na jej nieruchomości. Z treści skargi wynika przy tym, że skarżąca od [...] lat prowadzi plantacje [...]. Skarżąca nie wykazała z tego tytułu żadnego dochodu, ani wydatku, chociaż, jak wynika z akt administracyjnych i znajdującej się w nich umowy kontraktacyjnej, świadczącej o tym, iż skarżąca prowadzi plantację w celu osiągnięcia korzystnego wyniku gospodarczego – zysku, powinna była dokonać już dostaw tej [...] do kontrahenta, o którym zresztą wspomina w skardze. Z uwagi na te okoliczności zasadnym było zwolnienie skarżącej jedynie w połowie , tj. od uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej ponad [...] zł., o ile skarżąca tę skargę wniesie. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt. 2 ustawy P.p.s.a.