III SA/Gl 240/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Brandys – Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 maja 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.J. (J.) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 maja 2018 r. S.J. pismem z 5 lutego 2018 r. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. Do skargi dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu tego wniosku, zawartego na druku urzędowego formularza PPF, oświadczył, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z rodzicami, a ich łączny dochód wraz z dochodem skarżącego wynosi 3.134,00 zł. (świadczenia emerytalne - 1.400,00 zł - 902,00 zł oraz wynagrodzenie za pracę w kwocie 832,00 zł). Wskazano, że wydatki za tzw. media to ok. 640,00 zł plus koszty ogrzewania ok. 800,00 zł (co drugi miesiąc). Dodatkowo na leczenie i żywność wydatki wynoszą ok. 1.200,00 zł. S.J. wyjaśnił, że nie posiada żadnego majątku, albowiem mieszkanie o pow. ok. 90 m2 położone przy ul. [...] w K. stanowi przedmiot zajęcia, a wobec niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Pismem z 20 marca 2018 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - przedłożenie wydruku z CEIDG lub innego dokumentu źródłowego potwierdzającego fakt zawieszenia lub zlikwidowania prowadzonej działalności gospodarczej, natomiast w przypadku, gdyby ta nadal była prowadzona deklaracji VAT składanych za ostatnie trzy miesiące w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, a także prowadzonych za wskazany okres dokumentów księgowych w postaci: ksiąg handlowych, podatkowej księgi przychodów i rozchodów czy ewidencji przychodów i wydatków, jak również raportów kasowych oraz ewidencji środków trwałych; - nadesłanie wydruków z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za luty 2018 r.; - wskazanie przy pomocy dokumentów źródłowych kto zamieszkuje przy ul. [...] w K., a nadto jakie są koszty utrzymania tego mieszkania i kto je ponosi, a nadto kto korzysta z garażu przy ul. [...] w K.; - nadesłanie aktualnych decyzji o waloryzacji pobieranych przez rodziców świadczeń emerytalnych; - przedłożenie złożonego przez skarżącego za 2017 r. zeznania podatkowego, a nadto składanych przez rodziców S.J. za 2016 i 2017 r. zeznań podatkowych; - wskazanie przy pomocy dokumentów źródłowych kim jest Pani I.J., czy zamieszkuje wspólnie ze skarżącym i Jego rodzicami (w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej należało nadesłać dokumenty źródłowe wskazujące na jej źródła utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy i ich wysokość); - przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ gminy zawierającego informację o wszystkich osobach zamieszkałych pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania, albowiem dołączone do wniosku zaświadczenie nie dotyczy wnioskodawcy tylko I. i M.G.; - nadesłanie wystawionego przez zakład pracy zaświadczenia o wysokości pobieranego przez skarżącego od 19 stycznia 2018 r. wynagrodzenia za pracę ze wskazaniem czy to pobierane jest w gotówce czy przelewem na rachunek bankowy, a nadto czy do powyższego skierowana jest egzekucja komornicza; - przedłożenie dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość zaciągniętych przez skarżącego kredytów, wielkość płaconych rat, ich oprocentowanie oraz przewidywany termin spłaty; - nadesłanie zeznania podatkowego żony S.J. za 2017 r. oraz dokumentów źródłowych wskazujących na jej źródła utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy i ich wysokość; - jednoznaczne sprecyzowanie czy skarżący ubiegał się o zwolnienie z kosztów sądowych czy też o zwolnienie z kosztów wpisu sądowego od złożonej skargi. Do akt sprawy S.J. przedłożył: - umowę o pracę skarżącego, z której ustalono, że zatrudniony jest na ½ etatu jako prezes zarządu Spółki A Sp. z o.o. we W.; - zeznania podatkowe PIT-36L za 2016 r. i 2017 r. wraz z wydrukiem CEIDG wskazującym na zawieszenie prowadzonej działalności; - oświadczenie rodziców w przedmiocie wspólnego zamieszkiwania; - dokumenty wskazujące na wysokość ponoszonych opłat za tzw. media, czyli gaz (872,26 zł), energię elektryczną (219,03 zł), TV (59,90 zł), wodę (162,47 zł), telefon (76,14 zł), PZU (141,21 z ł) oraz wywóz odpadów (144,00 zł); - przekazy pocztowe świadczeń emerytalno-rentowych wraz z decyzjami ZUS na kwotę 1.534,10 zł i 1.094,45 zł; - faktury VAT zakupionych leków; - zeznanie podatkowe PIT-36 za 2016 r. żony skarżącego wraz z oświadczeniem o rozdzielności majątkowej i odrębnym prowadzeniu gospodarstw domowych, a nadto rozliczeniem prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej za okres od stycznia do marca 2018 r., gdzie wykazano przychód rzędu 88.954,47 zł; - wydruki z rachunków bankowych, których saldo końcowe wynosiło (-) 109.478,45 zł i 2,51 zł; - dokumenty wskazujące na prowadzone w 2013 i 2014 r. postępowanie egzekucyjne; - wydruk z księgi wieczystej lokalu mieszkalnego, którego koszty utrzymania opłacane są z rachunku bankowego córki skarżącego; - harmonogram spłat zaciągniętego kredytu wraz z zawartymi umowami. Postanowieniem z dnia 2 maja 2018 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania Stronie skarżącej prawa pomocy obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych, stwierdzając, że skarżący nie wykazał, iż aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem uchylił się od przedstawienia wszystkich informacji na temat sytuacji rodzinnej i finansowej, w której się znajduje. Referendarz podkreślił, że sytuacja w której wnioskodawca uchyla się od przedstawiania informacji na temat swojej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, stanowi podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy. Na poparcie swojego stanowiska przywołała orzecznictwo sądów administracyjnych. Od powyższego orzeczenia S.J. reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego R.K. wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. Pełnomocnik skarżącego podniósł, że referendarz sądowy rozpoznając wniosek Strony skarżącej o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych błędnie uznał, że nie zostały wykazane przesłanki dla zwolnienia S. J. z obowiązku poniesienia kosztów postępowania, albowiem przedłożono szereg dokumentów źródłowych, a majątek skarżącego w całości został zajęty przez organ podatkowy, co zdaniem pełnomocnika Strony skarżącej powinno być jedyna przesłanką do oceny czy skarżący jest w stanie ponieść ciężar wpisu czy też nie. Do sprzeciwu dołączono kopię zeznania podatkowego PIT-37 I.J. – córki skarżącego za 2017 rok z informacją, iż dokument ten nie mógł zostać wcześniej przedłożony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 tekst jedn. ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). S.J. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zatem zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. powinien wykazać, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc się od wniosku skarżącego o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sadowych, wskazać należy, iż to na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012 r., sygn. akt: I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny i niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Sąd w pełni podzielił stanowisko referendarza sądowego zawarte w postanowieniu z dnia 2 maja 2018 r., albowiem skarżący nie przedstawił w pełni swojej sytuacji finansowej, jak i rodzinnej, pomimo wezwania do przedłożenie dokumentów źródłowych w tym zakresie, co skutkowało brakiem przesłanek do uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Analiza przedstawionych we wniosku okoliczności oraz materiału źródłowego przedłożony przez Stronę przy piśmie z 23 kwietnia 2018 r. nie pozwala na wolne od wątpliwości ustalenie sytuacji materialnej S.J. Wątpliwości wskazane przez referendarza w jego postanowieniu z dnia 2 maja 2018 r. nie zostały również rozwiane przez argumentację zawartą w sprzeciwie z 24 maja 2018 r. W jego uzasadnieniu zawarto jedynie polemikę z ustaleniami referendarza sadowego nie popartą materiałem źródłowym, który mógłby potwierdzić twierdzenia pełnomocnika skarżącego, iż S.J. znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niego instytucji prawa pomocy. Informacja o braku możliwości przedłożenia wcześniej kopii zeznania podatkowego PIT-37 I.J. – córki skarżącego za 2017 rok, także mija się z prawdą, albowiem do tego opisanego zeznania podatkowego dołączono kopię urzędowego poświadczenia odbioru dokumentu elektronicznego dotyczącego tej deklaracji, gdzie odnotowano datę rejestracji tego dokumentu w systemie teleinformatycznym Ministerstwa Finansów i datę wystawienia tego poświadczenia odbioru na dzień 11 marca 2018 r., a zatem znacznie wcześniej niż pismo z 20 marca 2018 r., gdzie wezwano Stronę skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Reasumując, Sąd stwierdza, że podniesione w sprzeciwie okoliczności nie mogły podważyć poczynionych w zaskarżonym postanowieniu ustaleń oraz ich oceny prawnej. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił wniosek skarżącego, słusznie przyjmując, że podane informacje jako niekompletne nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku i jego uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.