III SA/Gl 2402/15

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Spółka jawna R. P., H. P., T. S. w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżąca Spółka, działająca przy pomocy fachowego pełnomocnika procesowego, domagała się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego motywach wyjaśniła, że trudna sytuacja finansowa Spółki spowodowana jest opóźnieniami w płatnościach kontrahentów, które dotyczą kilkunastu miesięcy. Dodatkowo Urząd Skarbowy w C. wstrzymał jej zwrot podatku VAT w wyniku czego utraciła płynność finansową. W chwili obecnej nie ma możliwości regulować bieżących i zaległych należności. Konsekwencją powyższego jest wszczęcie przeciwko Spółce postępowania egzekucyjnego na łączną kwotę kilku milionów złotych. Posiada bowiem zaciągnięte kredyty w Banku "A" w wysokości 1.991.965,86 zł oraz 1.977.483,54 zł, których nie spłaca. Odsetki karne na dzień składania wniosku wynosiły 372.669,62 zł i 428.018,36 zł. Dodatkowo jej rachunek w Banku "B" obciążony jest kredytem na kwotę 700.136,66 zł, a w Banku "C" z tytułu zaciągniętego kredytu restrukturyzacyjnego rzędu 3.729.235,59 zł zobowiązana jest do spłaty odsetek wynoszących 1.710,30 zł. Tymczasem za ubiegły rok obrotowy Spółka poniosła stratę w wysokości 603.279,93 zł. Natomiast strata za 2014 r. wynosiła 436.000,00 zł. Z kolei w 2013 r. wspólnicy ponieśli następujące straty: 385.802,38 zł (R. P.), 386.454,59 zł (H. P.), 103.229,17 zł (T. S.), a stan kasy Spółki na dzień składania wniosku wynosił 273,55 zł. Na potwierdzenie podanych wyżej danych do akt sprawy dołączono: rachunek zysków i strat oraz bilans za 2015 r., deklaracje VAT-7 za ostatnie trzy miesiące, raporty kasowe Spółki z powyższego okresu, ewidencję środków trwałych, zeznania podatkowe wspólników za 2014 r. i 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych wraz z dokumentami dotyczącymi zaciągniętych kredytów. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, że przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej – prawa do sądu pod warunkiem, że ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z kosztów sądowych. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. - Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., str. 319). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie przedłożony do akt materiał dowodowy nie dawał podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Jak bowiem ustalono skarżąca Spółka zajmuje się sprzedażą hurtową paliw i produktów pochodnych. Z tego tytułu w ubiegłym roku wypracowała przychód w kwocie 59.548,83 zł. Wprawdzie ten w porównaniu do roku 2014 uległ zmniejszeniu, niemniej jednak zauważyć należy, że Spółka posiada kapitał podstawowy w kwocie 500.000,00 zł oraz kapitał zapasowy rzędu 3.900.000,00 zł. I choć w 2015 r. poniosła stratę w wysokości 609.083,64 zł to ta w porównaniu do roku 2014 zmniejszyła się i to znacznie. Nie sposób również nie zauważyć, że powyższa była wynikiem nadwyżki kosztów nad uzyskanym przychodem. Okoliczność ta skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego). Nie stanowi natomiast o braku środków finansowych, a zatem nie może przemawiać za uwzględnieniem złożonego wniosku i traktowaniem skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Tym bardziej, że w doktrynie utrwalony został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie przyjmuje się, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385). Mając zatem na uwadze powyższe rozpoznający sprawę uznał, że należny od wniesionej skargi wpis sądowy, do którego uiszczenia Spółka będzie zobowiązana może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo większe wartości (w 2015 r. była to kwota 294.499,98 zł, podczas gdy przychód wynosił 69.164,13 zł – vide: PIT/B). Wprawdzie z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że Spółka zaciągnęła kilka kredytów bankowych, na znaczne kwoty, niemniej jednak okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego, albowiem zobowiązania cywilnoprawne, do których zalicza się raty kredytów nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Za niedopuszczalne uznaje się bowiem przerzucanie na budżet państwa i w konsekwencji na innych podatników skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców z tym związanego (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 966/13, LEX nr 1662469). Dlatego też, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.