III SA/Gl 241/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Gabriela Jyż, Protokolant Starszy referent Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi M. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w wyniku powtórnego rozpatrzenia złożonego przez M. D. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą: - na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 11/1999-12/1999, 02/2000-05/2000, 10/2000-11/2000, 01/2001-02/2004 w wysokości [...] zł i odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł, naliczonych na dzień [...] 03.2006 r. i kosztów upomnienia w wysokości [...] zł, - Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres: 12/2001-03/2004, 09/2004-12/2004, 03/2005, 12/2005, 02/2006 w wysokości [...] zł i odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł naliczonych na dzień [...] 03.2006 r. i kosztów upomnienia w wysokości [...] zł, - Fundusz Pracy za okres: 06/2002-02/2004 w wysokości [...] zł; odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł naliczonych na dzień [...] 03.2006 r. i kosztów upomnienia w wysokości [...] zł. Powyższa decyzja została wydana po uprzednim dwukrotnym uchyleniu decyzji ostatecznych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami z dnia 6 grudnia 2006r. o sygn. akt III SA/Wa 2399/06 oraz z dnia 28 marca 2008r. o sygn. akt V SA/Wa 2429/07. W uzasadnieniu pierwszego wyroku Sąd zobowiązał organ do wnikliwej oceny argumentacji przedstawionej przez skarżącą, przedstawie-nia stosownego uzasadnienia faktycznego i prawnego, wyciągnięcia wniosków pozwalających zakończyć postępowanie i umożliwienie stronie wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego. Natomiast w drugim – stwierdzono niezastosowanie się organu do uprzednich wskazówek, brak oceny sytuacji majątkowej strony, nie wskazanie jednoznacznych powodów, dla których odmówiono wiarygodności przedstawianym przez stronę dokumentom W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania oraz argumentację prawną. Podkreślono brak podstaw do umorzenia wnioskowanych należności. Za zgodne ze stanem faktycznym organ II instancji przyjął częściowo okoliczności dotyczące sytuacji materialnej skarżącej przytoczone we wniosku o umorzenie należności. Dodał ponadto, że z przedłożonych i zgromadzonych dokumentów wynika, iż obecna sytuacja wnioskodawczyni jest trudna, jednakże nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległych składek z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności, która jest zastrzeżona do szczególnie drastycznych, wyjątkowych i nadzwyczajnych sytuacji, spowodowanych działaniem czynników niezależnych od sposobu postępowania płatnika. W ocenie Prezesa Zakładu w sprawie nie zachodzi element całkowitej nieściągalności, ponieważ oprócz dochodów z działalności gospodarczej wnioskodawczyni, posiada udział we współwłasności ¼ gruntu o powierzchni 944 m2, nr [...], obręb B. oraz jest wraz z współmałżonkiem M. D. właścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 35,22 m2 przy ul. [...] w B. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. prowadzi postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącej, w którym to na chwilę obecną nie stwierdzono braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Prezes ZUS zaznaczył, że sprawa została także zbadana pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy oraz przepisów wykonawczych tj. § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 sierpnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) i stwierdzono, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Podkreślono, że decyzja organu nosi charakter decyzji uznaniowej, jednakże zakres uznania administracyjnego jest ograniczony wystąpieniem szczególnych okoliczności po stronie zobowiązanego, jak i wystąpieniem zasadniczej przesłanki, jaką jest stwierdzenie nieściągalności długu. Organ powołał się na dochody wnioskodawczyni z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i pracy nakładczej oraz ze świadczenia rentowego współmałżonka, a także stypendium córki. Przyjął, iż dochody rodziny pozwalają na pokrywanie jej wydatków. Podkreślono okoliczność zaciągnięcia kredytów bankowych aby sfinansować szkołę córki oraz terminowość ich co miesięcznych spłat. Powyższe zdaniem organu terminowe regulowanie należności względem wierzycieli z sektora bankowego także uzasadnia odmowę umorzenia wnioskowanych należności. Nadto organ wskazał kwestię trzykrotnego składania przez stronę wniosków o rozłożenie na raty należności z tytułu składek i następnie pomimo pozytywnego ich załatwienia dalszego niewywiązywania się M. D. z podjętych zobowiązań. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu oraz o zasądzenie kosztów postępowania zarzucając, że wydana decyzja nieprawidłowo i niedostatecznie ocenia sytuację strony. Podkreślono, że posiadany udział ¼ we własności gruntu oraz lokal mieszkalny stanowią zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Natomiast zbilansowanie dochodów i wydatków wykazuje, że skarżąca nie dysponuje żadnymi nadwyżkami w budżecie gdyż całość skromnego dochodu jest przeznaczona na niezbędne wydatki domowe. Rozpoczęcie zaś spłat pozbawiłoby rodzinę środków zaspokojenia minimalnych potrzeb życiowych. Nadto strona zakwestionowała wysokość zadłużenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do podniesionych zarzutów podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wskazał, że zaewidencjonowany na koncie ubezpieczeniowym M. D. stan zaległości składkowych jest zgodny z dokonywanymi wpłatami . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – zwany dalej ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W rozpoznawanej sprawie Sąd kontrolował legalność wydanego rozstrzygnięcia w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych sprawy i oceniał prawidłowość zastosowanych do nich norm prawnych. Zgodnie bowiem z art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Zatem oddziaływanie orzeczenia sądu administracyjnego w ponownym postępowaniu w sprawie przed organami administracji publicznej ma pierwszorzędne znaczenie w odniesieniu do orzeczeń kasatoryjnych tego sądu, w rezultacie których ma nastąpić merytoryczne rozpatrzenie sprawy w nowym postępowaniu administracyjnym, prowadzonym w zakresie wynikającym z dokonanego obalenia zaskarżonego aktu lub czynności i ewentualnie innych aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy (w związku z postanowieniami art. 135). Oddziaływanie wyroku sądu administracyjnego na ponowne postępowanie administracyjne jednak nie oznacza, że nabiera ono szczególnego charakteru. Rozstrzygając sprawę w ponownym postępowaniu organ dysponuje takimi samymi możliwościami w zakresie rozstrzygnięcia, jakimi dysponował w pierwotnym postępowaniu, z ograniczeniami wynikającymi z zasady związania oceną prawną sądu. Jak wskazano na wstępie uzasadnienia decyzja będąca przedmiotem niniejszego postępowania została wydana po uprzednim dwukrotnym uchyleniu decyzji ostatecznych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami z dnia 6 grudnia 2006r. o sygn. akt III SA/Wa 2399/06 oraz z dnia 28 marca 2008r. o sygn. akt V SA/Wa 2429/07. Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organowi zarzucić naruszenia przepisów prawa. Granice sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącej z dnia [...] marca 2006r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami. Przepis art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej jako "u.s.u.s.") stanowi, iż należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągal-ność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Organ orzekający wskazał, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą (sprzedaż detaliczna), która przynosi określone dochody, jak również posiada majątek nieruchomy, z którego potencjalnie można się zaspokoić. Jak wynika z ustaleń zawartych w materiale dowodowym mieszka z mężem, który pobiera rentę w wysokości [...] zł netto oraz z córką, która pobiera stypendium w wysokości [...] brutto. Nie było, zatem pozbawione podstaw twierdzenie organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności, zwłaszcza, gdy jest jeszcze w toku postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B.. W ocenie Sądu prawidłowo, zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), gdzie, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skarżąca w tym zakresie odwołała się do ciężkiej sytuacji finansowej rodziny wynikającej z niskich dochodów, licznych zobowiązań, jak również kłopotów zdrowotnych jej oraz męża. Podkreślenia jednak wymaga, iż decyzje podejmowane na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mają charakter uznaniowy. Również i w tych sytuacjach prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając rozpatrywaną sprawę pod wyżej wskazywanym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził iż wykazane przez skarżącą trudności nie cechują się trwałym lub wyjątkowym charakterem, a rodzina skarżącej dysponuje wystarczającymi środkami pieniężnymi na codzienne utrzymanie. Państwo D. nie korzystają z pomocy instytucji opieki społecznej, co zostało potwierdzone przez MOPS w B. Skarżąca posiada także powyżej wskazany w uzasadnieniu wyroku majątek nieruchomy. Nadto wskazać należy na zaciągnięte kredyty bankowe z przeznaczeniem na sfinansowanie kosztów nauki córki, których spłaty są terminowo każdego miesiąca spłacane. W konsekwencji powyższych uwarunkowań prawnych oraz w oparciu o zebrany materiał dowodowy nie sposób było także uznać, że zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Dla jej wystąpienia niezbędne jest bowiem istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przedłożone przez skarżącą orzeczenie o okresowym stopniu jej niepełnosprawności wskazywało na niepełnosprawność jedynie do [...] września 2008 r. Mąż zaś skarżącej ma przyznane prawo do renty okresowej do dnia [...] maja 2009 r., jednakże z materiału dowodowego sprawy nie wynika aby wymagał opieki z tego powodu. Zatem prawidłowa była kwalifikacja prawna tych okoliczności dokonana przez organ orzekający, który wskazał na te elementy stanu faktycznego i wyciągnął z nich wniosek, iż nie zostały spełnione wskazane wyżej przesłanki umorzenia należności składkowych. Również organ szczegółowo przeanalizował kwestię możliwości ratalnych spłat wnioskowanych do umorzenia należności podkreślając nie wywiązywanie się strony z kilkakrotnie zawieranych układów – określonych harmonogramów spłat. Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić postawionych zarzutów, iż wadliwie oceniona została przez organy sytuacja skarżącej i bezpodstawnie został pominięty jej słuszny interes. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Natomiast brak istnienia przesłanek zawartych w powoływanym rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Na zakończenie podkreślić należy, że organ odwoławczy ustosunkowując się do zarzutów podnoszonych przez stronę zarówno w odwołaniu jak i w skardze obszernie przedstawił okoliczności faktyczne i prawne przedmiotowej sprawy, uzasadniając swe stanowisko czym wypełnił obowiązek wynikający z art. . Skład orzekający Sądu w całości podziela wyrażone poglądy, które znajdują oparcie w zebranym materiale dowodowym. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany w razie zaistnienia zmiany sytuacji zdrowotnej lub bytowej zainteresowanej i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie, bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta, z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne należy stwierdzić, że organ nie naruszył prawa i dlatego na podstawie art. 151 ppsa należało skargę oddalić.