III SA/Gl 243/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 4 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi Z.J. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata postanawia 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości, 2. przyznać skarżącemu adwokata. W niniejszej sprawie wraz ze skargą skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. W ramach tego wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podając, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną. W ramach posiadanego majątku zadeklarował mieszkanie o pow. [...] m² wyjaśniając przy tym, że należy ono do wnuczka. Dodał nadto, że jego żona jest współwłaścicielką w 1/2 działki zalesionej o pow. [...] ha, objętej ochroną krajobrazu. Łączne dochody tego gospodarstwa oszacował na kwotę [...] zł, w tym [...] zł z tytułu świadczeń rodzinnych i pielęgnacyjnych. Do wniosku dołączył kserokopie potwierdzone za zgodność z oryginałem: - protokołów o stanie majątkowym zobowiązanego z dnia [...], [...] i [...]; z ostatniego protokołu wynika, że skarżący utrzymuje się z emerytury w kwocie [...] zł z czego [...] zł pobierane przez komornika sądowego, mieszka u wnuka, a działka i ciągnik siodłowy jest zajęty przez bank, - zestawienia podziału kwoty [...] zł uzyskanej z egzekucji sporządzonego dnia [...], gdzie suma wierzytelności wynosi [...] zł wraz z odsetkami, - przekazu pocztowego z ZUS za [...] na kwotę [...] zł, - przekazu pocztowego z MOPS nadanego dnia [...] na kwotę [...] zł i - zaświadczenia Urzędu Miejskiego w Z. z dnia [...], z którego wynika, że dla działki oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] na mapie nr [...] obrębu Z. brak jest miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Pismem z dnia [...] strona została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez: 1/ wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektr., telefon, książeczki opłat czynszowych, itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; należy nadto wyjaśnić kto i w jakim stopniu przyczynia się do ponoszenia tych opłat, 2/ nadesłanie wyciągów lub wykazów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego oraz pozostałych domowników rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 3/ wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] (ze wskazaniem, czy jest to: umowa najmu, użyczenia, służebność, własność, współwłasność itp.), 4/ przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, 5/ nadesłanie kserokopii zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 i 2008 (jeśli zostało sporządzone), 6/ nadesłanie kserokopii decyzji, mocą której H.J. przyznano świadczenia rodzinne i pielęgnacyjne, 7/ nadesłanie aktualnego, tj. wystawionego po dacie odbioru wezwania, zaświadczenia właściwego komornika wskazującego na podjęte wobec skarżącego czynności egzekucyjne; w tych ramach wskazano, że należy wskazać na zastosowane wobec skarżącego środki egzekucyjne, 8/ przedłożenie deklaracji podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 i 2008 (jeśli została sporządzona) złożonej przez P.J., 9/ przedłożenie dokumentów obrazujących aktualną sytuację pracowniczą P.J. (np. świadectwa pracy, zaświadczenie o zarobkach, ewentualnie zaświadczenie o rejestracji jako osoby bezrobotnej), 10/ nadesłanie tytułu prawnego, z którego wynikałoby, że skarżący nie pełni już funkcji Prezesa A Sp. z o.o. (np. aktualny wyciąg z KRS tej Spółki, uchwałę Spółki wraz z drukiem właściwego zgłoszenia do KRS), 11/ nadesłanie dokumentacji księgowej PTH B za okres ostatnich sześciu miesięcy, w tym: raport kasowy, ewidencję przychodów i rozchodów, wyciąg z rachunku bankowego firmy, aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych itp. W wezwaniu tym zawarto pouczenie, że niezastosowanie do jego treści w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Pismo strona odebrała dnia [...], jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru. Strona nie odpowiedziała na powyższe wezwanie. Natomiast z dokumentów nadesłanych przez stronę do sprawy III SA/Gl 213/08 wynika, że aktem założycielskim z dnia [...] ustanowiono A Sp. z o.o., w której kapitał zakładowy ustalono na kwotę [...] zł, pokryty aportami w postaci działek o łącznej wartości [...] zł (numery geodezyjne [...] i [...] objęte księgą wieczystą nr KW [...]) i ruchomościami o wartości [...] zł. Jedynym wspólnikiem posiadającym [...] udziałów i jednocześnie Prezesem Spółki był skarżący. Umową z dnia [...] skarżący wypełniając zobowiązania wypływające ze wskazanego wyżej aktu założycielskiego Spółki, przeniósł na rzecz Sp. z o.o. A w organizacji prawo własności tych działek. Następnie na mocy umowy z dnia [...] sprzedał osobie trzeciej [...] niepodzielnych udziałów w tej Spółce wraz z wszystkimi przynależnymi im prawami. Przyjęto, że wartość nominalna tych udziałów stanowi kwotę [...] zł, a cenę ustalono na kwotę [...] zł. Zmiana udziałowca została wykazana w KRS. Poza tym z postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia [...] wynikało, że w sprawie przeciwko skarżącemu podjęte zostało postępowanie egzekucyjne. Ponadto z przedłożonych do sprawy III SA/Gl 1211/07 kserokopii zeznań podatkowych PIT-36 za lata 2005 i 2006 wynika, że dochód skarżącego z pobieranej emerytury w tych latach wyniósł odpowiednio [...] zł i [...] zł, natomiast strata z tytułu prowadzonej działalności kształtowała się w wysokości [...] zł i [...] zł. Poza tym z ugody cywilnoprawnej zawartej z C wynika, że na stronie ciąży spłata zadłużenia rozłożona na [...] miesięcznych rat nie mniejszych niż [...] zł począwszy od [...]. Z kolei do akt sprawy III SA/Gl 1535/07 skarżący nadesłał rachunek z apteki na kwotę [...] zł (według oświadczenia stanowi to koszt nabycia leków za dwa miesiące), umowę o pracę wnuka, z której wynika, że zatrudnia go sam skarżący a wypłacane wynagrodzenie wynosi [...] zł wraz z premią uznaniową, deklaracje na podatek od towarów i usług za okresy od [...] do [...], rozliczenie salda czynszowego skierowanego do wnuka skarżącego, zaświadczenie lekarskie dotyczące stanu zdrowia skarżącego, wyciąg z rachunku bankowego z [...] (saldo ujemne wyniosło wówczas [...] zł). Natomiast w sprawie III SA/Gl 144/08 skarżący w sprzeciwie oświadczył, że jego wnuk jedynie formalnie figuruje jako ponoszący opłaty za utrzymanie mieszkania, faktycznie obciążają one jednak skarżącego. Podkreślił też, iż wnuk oprócz pomocy w opiece nad małżonką skarżącego zajmuje się również babką swojej żony a skarżący swoją siostrą. Ponadto zwrócił uwagę, że trudności finansowe zmusiły go do przekształcenia dotychczasowej działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą PTH B w spółkę A oraz do przekazania na rzecz ostatniej spółki nieruchomości stanowiących jej siedzibę. Mając to wszystko na uwadze Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 maja 2009 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący powoływał się na to, że ze względu na ograniczenia ruchowe i ograniczenia spowodowane wiekiem i chorobą nie jest w stanie w każdej sprawie zdobywać i przedstawiać tych samych dokumentów, które wcześniej składał w innych sprawach. Nie zgodził się z twierdzeniem, że nie wykazał a nawet nie uprawdopodobnił podstawy przyznania prawa pomocy. Zauważył, że w wielu innych sprawach przyznano mu prawo pomocy w zakresie całkowitym i ustanawiając przy tym adwokata. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2009 r. Sąd odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd przyjął, że skarżący nie wykazał w dostateczny i przekonujący sposób by jego sytuacja materialna i bytowa uzasadniała przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie oraz że przedłożone dokumenty budzą duże wątpliwości i nie pozwalają rzetelnie ocenić tej sytuacji. W zażaleniu z dnia [...] skarżący uznał, że Sąd błędnie zinterpretował dostarczone dokumenty. Wskazał, że nie prowadzi działalności gospodarczej od [...], co wynika z zaświadczenia organu rejestrowego i że wysokość swojego zadłużenia podał według dokumentów Komornika Sądu Rejonowego w Z. Jeszcze raz zauważył, że w [...] r. w wielu swoich sprawach składał oświadczenia i dokumenty źródłowe świadczące o jego stanie majątkowym, kosztach utrzymania i stanie zdrowia. Rozpatrując to zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 października 2009 r., sygn. akt I FZ 381/09 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania tut. Sądowi. W uzasadnieniu NSA zwrócił uwagę, że Sąd nie odniósł się do sytuacji materialnej skarżącego ograniczając się niemal wyłącznie do kwestii niekompletnej i budzącej wątpliwości dokumentacji, którą przedłożyła strona. Jeśli chodzi o wątpliwości dotyczące prowadzonej działalności gospodarczej i wysokości zadłużenia, to zdaniem NSA w zażaleniu skarżący odpowiedział na nie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W przedmiotowej sprawie Sąd rozpatruje wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Warunkiem przyznania osobie fizycznej zwolnienia od kosztów sądowych, czyli opłat sądowych i wydatków w całości, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 P.p.s.a., jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Tym samym przy rozpatrywaniu powyższego wniosku należy zwrócić uwagę, czy skarżący wykazał, że jego stan majątkowy lub osobisty świadczy o tym, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w tym wpisu sądowego i kosztów zastępstwa procesowego. Sąd, zgodnie z zaleceniami NSA, oceniał materiał dowodowy zebrany w aktach niniejszej sprawy oraz w aktach innych spraw toczących się ze skargi strony, gdzie składane były określone dokumenty, a na co powoływała się strona. W szczególności chodzi to o opisane na wstępie uzasadnienia okoliczności faktyczne wykazane w innych sprawach oraz następujące pisma brane pod uwagę w sprawach, w których Sąd przyznał prawo pomocy; - z dnia [...] (sygn. akt III SA/Gl 147/08, 149/08, 1539/07, 1542/07) dotyczącego dochodów i kosztów utrzymania oraz dowodów dotyczących wysokości podatku i przeznaczenia zalesionej działki, - z dnia [...] (sygn. akt III SA/Gl 147/08, 149/08, 1539/07, 1542/07) i z dnia [...] (sygn. akt III SA/Gl 144/08 i 214/08) wraz z odpisami dokumentów dotyczących obrotów i dochodów Sp. z o.o. A. Sąd uwzględnił również wyjaśnienia strony odnośnie powodów zakończenia działalności gospodarczej PTH B i konieczności znalezienia udziałowca, który przejąłby zadłużenie, braku możliwości rozpoczęcia działalności Sp. z o.o. A, braku podstaw wypłacania mu przez Spółkę "dożywotniej gaży" w kwocie po [...] zł miesięcznie, niemożności osiągania dochodów ze świadczonych sporadycznie usług doradztwa technicznego, a także faktu pogorszenia się sytuacji materialnej z powodu choroby żony, która wymaga stałej opieki pielęgniarskiej oraz kosztowych leków. Mając to na uwadze należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie wystąpiły podstawy do przyznania prawa pomocy w całości i przyznania adwokata. Uzasadnia to w szczególności wykazana przezeń wysokość pozostających do spłacenia należności podatkowych na kwotę [...] zł, brak majątku, którego sprzedaż pozwoliłaby zaspokoić należne koszty sądowe, niskie dochody bieżące gospodarstwa, choroba skarżącego i jego żony, która powoduje, że wzrastają wydatki na zakup leków oraz konieczność uiszczenia kosztów sądowych w innych toczących się sprawach. Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 P.p.s.a. przyznał prawo pomocy w całości ustanawiając adwokata.