III SA/Gl 250/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka podała, że cofnięto jej zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego, podczas gdy wcześniej dokonano zabezpieczenia kwoty [...] zł (vide: wyciąg z rachunku bankowego [...]) tytułem podatku akcyzowego, które to zabezpieczenie wykazano w poz. B II pkt 3b bilansu. Od dnia cofnięcia zezwolenia Spółka nie świadczy żadnych usług i nie osiąga żadnych przychodów. Ten, który wykazała w rachunku zysków i strat dotyczył sprzedaży usług wykonanych w grudniu 2016 r. I choć Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję cofającą zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego to ta nie została anulowana przez urząd celny. Dlatego też poza kapitałem zakładowym rzędu [...] zł innych składników majątku w treści urzędowego formularza nie wymieniono (vide: rubryka nr 7). Wypracowany za 2016 r. zysk po odprowadzeniu podatku dochodowego wynosił 3.590,96 zł, podczas gdy zobowiązania Spółki na dzień złożenia wniosku kształtowały się następująco: wobec dostawców (122.664,54 zł) i wobec budżetu państwa z tytułu składek ZUS (17.846,06 zł), a stan środków pieniężnych w kasie Spółki i na rachunku bankowym wynosił: (-) 258,23 zł i 18,57 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: - raporty kasowe, których saldo wynosiło: 1.381,70 zł (marzec), 1.321,70 zł (kwiecień), 382,70 zł (maj), 18,57 zł (wrzesień) i 27,24 zł (listopad); - bilans Spółki na koniec grudnia 2016 r., który po stronie aktywów i pasywów wskazywał na sumę bilansową rzędu 483.109,87 zł, rachunek wypracowanego zysku, który kształtował się na poziomie 3.590,96 zł oraz informację dodatkową do sprawozdania finansowego; - wyciągi z rachunku bankowego, których saldo od czerwca do listopada 2017 r. wynosiło: (-) 193,52 zł, (-) 225,78 zł, (-) 258,23 zł, (-) 49,66 zł, (-) 81,00 zł, (+) 36,93 zł; - deklaracje VAT-7 od marca do listopada 2017 r., gdzie nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy wynosiła: 82.886,00 zł, 32.910,00 zł, 33.146,00 zł, 33.170,00 zł, 13.798,00 zł, 13.976,00 zł, 16.568,00 zł, 16.568,00 zł, 22.538,00 zł; - zeznanie podatkowe CIT-8 za 2016 r., gdzie zadeklarowano przychód rzędu 324.271,38 zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania w kwocie 312.913,20 zł przyniósł dochód w kwocie 11.358,18 zł; - bilans Spółki na koniec października 2017 r., gdzie suma aktywów i pasywów wynosiła 482.718,79 zł wraz z rachunkiem poniesionej straty w kwocie 79.677,59 zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, że przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, że ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z kosztów sądowych, w tym z należnego od wniesionej skargi kasacyjnej wpisu sądowego. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie w nim wykazane (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W-wa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia skarżącej Spółki z kosztów sądowych nie została spełniona. Jak bowiem ustalono z deklaracji CIT-8 w ubiegłym roku Spółka wypracowała przychód rzędu 324.271,38 zł. Wprawdzie do końca lipca bieżącego roku ten zmniejszył się do kwoty 120.535,71 zł (vide: rachunek zysków i strat), albowiem cofnięto Spółce zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego, niemniej jednak należy zauważyć, że mimo to w ramach prowadzonej działalności w 2017 r. wydatkowano kwotę 198.135,62 zł i 2.077,11 zł (vide: rachunek zysków i strat), a ponieważ w doktrynie utrwalony został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Podobnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie przyjmuje się, że koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842 oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385). Dlatego też rozpoznający sprawę uznał, że należny od wniesionej skargi kasacyjnej wpis sądowy rzędu 870,00 zł, do którego uiszczenia Spółka będzie zobowiązana może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących dużo większe wartości. Tym bardziej, że tut. Sąd wyrokiem z dnia 27 września 2017 r. sygn. akt III SA/Gl 291/17 uchylając decyzję cofającą zezwolenie na prowadzenie składu podatkowego jednocześnie zasądził od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 5.257,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, dodatkowo [...] r., czyli po sporządzeniu skargi kasacyjnej, na rachunek bankowy Spółki wpłynęła kwota rzędu [...] zł, którą Urząd Skarbowy w J. przelał tytułem zwrotu podatku VAT za 4/2017. W tej sytuacji odmowa przyznania prawa pomocy nie stanowi pozbawienia konstytucyjnego prawa strony do sądu. Nie można bowiem zapominać, że podmiotem zwracającym się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów jest Spółka prawa handlowego – Spółka kapitałowa, a kodeks spółek handlowych przewiduje również rozwiązania, za pomocą których podmiot ten może skorzystać z dopłat wspólników (art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - Dz. U. z 2017 r., poz. 1577), które mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi Spółki, potrzebą jej dokapitalizowania czy koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (tak postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 146/14, publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To oznacza, że osoba prawna wnioskująca o udzielenie prawa pomocy jest obowiązana wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie jest w stanie ich pozyskać, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania w tym kierunku. Ponieważ powyższe w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiło, dlatego też, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.