III SA/Gl 2778/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: przyznać A.N. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej powyżej [...] zł. Pismem z [...]r. strona skarżąca wniosła skargę kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 lutego 2012 r. wydanego na skutek skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W skardze kasacyjnej strona zawarła wniosek o zwolnienie jej z kosztów sądowych. Pismem z dnia [...]r., w odpowiedzi na wezwanie Sądu, strona złożyła wniosek na urzędowym formularzu PPF. Skarżący we wniosku wskazał, że: - jego sytuacja majątkowa strony skarżącej nie pozwala na opłacenie kosztów sądowych w tym opłaty od skargi kasacyjnej, - nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, - ma rozdzielność majątkową z żoną, - z tytułu emerytury osiąga [...] zł brutto co miesiąc, - co miesiąc przeznacza [...] zł na wydatki i leki, [...] zł to opłata za czynsz, a [...] zł to środki które przeznacza co miesiąc na wyżywienie i ubranie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z przepisami stanowiącymi podstawę rozpatrzenia wniosku, tj. art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 – dalej zwana p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania takiego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Analiza tych przepisów pozwala na stwierdzenie, że po pierwsze instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasadny ponoszenia przez stronę kosztów postępowania o zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Po drugie instytucja ta zakłada, że to wnioskujący wykaże spełnienie pozytywnej przesłanki warunkujące przyznanie tego prawa. Wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09). Wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05), a zatem osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak wskazuje orzecznictwo, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (postanowienie NSA z 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r. sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. W świetle powołanych przepisów przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest zatem brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość konsumowana jest przez niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego mieszczą się zatem wydatki związane z utrzymaniem rodziny posiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Dopełnieniem tych przepisów wcześniej powołanych jest art. 252 § 1 p.p.s.a. zgodnie z którym, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawieniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radca prawnym, doradca podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli chodzi o procesowy wymóg polegający na tym, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, to oznacza on, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Stanowisko to jest konsekwentnie prezentowane w orzecznictwie, czego przykładem może być np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2005 r. (sygn. akt O OZ 6/05). W przedmiotowej sprawie, w złożonym oświadczeniu skarżący wskazał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żona i ma z nią rozdzielność majątkową. Jego miesięczny dochód z tytułu emerytury wynosi [...]zł. Podał również, że co miesiąc ponosi koszty w tym, m.in. za czynsz, leki wyżywienie w wysokości łącznie [...] zł netto. Z wniosku jednak nie wynikało w jaki sposób skarżący z zadeklarowanej, jako jedyne źródło utrzymania, kwoty [...]zł miesięcznie brutto pokrywa wszystkie wydatki, które jednak znacznie przekraczają jego miesięczny dochód. Choć skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów związanych ze skargą kasacyjną niemniej jednak mając na uwadze fakt, że na obecnym etapie postępowania sądowego obowiązek pokrycia kosztów sądowych sprowadza się do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, który został określony na kwotę [...] zł Sąd uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego pomimo wszystko nie pozwala mu na uiszczenie aż tak dużej kwoty wpisu w pełnej wysokości, jednakże umożliwia pokrycie go w części. Uzasadnia to, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej powyżej kwoty [...]zł.